STRATEJİ GELİŞTİRME:
e-Öğrenme yönteminde ancak iyi bir planlama sayesinde etkin sonuçlar elde edilebilir. Yukarıda da bahsetmiş olduğumuz gibi herşeyden önce, üst yönetimin tam desteğini almış olmak önemlidir. Bu destek ayrıca tam bir finansal desteğinde göstergesi olmaktadır. Firma amaçlarına en uygun uygulamayı seçmek, üst yönetimi inandırmak için de önemlidir. Bu konuda birkaç farklı stratejiden bahsedebiliriz;
1- İşletmenin e-öğrenme tecrübesi yok ise; daha çok problemler üzerinde yoğunlaşılan, uzmanlığa yönelik ürünlerin değerlendirilmesi gerekir. Proje şirket bütününe değil de spesifik bir probleme yönelmiş alanlarda uygulanır.
2-İşletmenin iki veya daha fazla başarılı e-öğrenme projesi gerçekleştirmiş ise uygulanılacak stratejidir.Yine problemler üzerinde yoğunlaşılan bir yaklaşım benimsenir ancak içerik daha özelleştirilmiş ve simülasyonlar yoluyla problem odaklı yeteneklerin kazandırılması yoluna gidilmiştir.
3-Eğer işletmenize problem odaklı ve simülasyonlara dayalı iki veya daha fazla e-öğrenme projesini başarı ile gerçekleşmiş ise bu durumda kuruluş çapında bir e-öğrenme projesi başlatılmalıdır. 10
TEKNOLOJİ VE İÇERİK SEÇİMİ
Tüm e-öğrenme projelerinin 2 önemli bileşeni bulunmaktadır; 1- EYS 2- İçerik (Çalışanlarınızın öğreneceği malzeme)
EYS seçimi: Yukarıda da belirtmiş olduğumuz gibi EYS; , kurumun tüm insan kaynakları, personel kütükleri veya öğrenci bilgileri ile entegre olan, kurum genelinde eğitim sunma, kaydetme ve raporlama amacıyla kullanılan kabul görmüş yazılımlara verilen isimdir. 11 Süreç;
a) Kullanıcılar eğitim programlarına kayır edilir.
b)Kurslar izlenir.
c)Öğrenciler hakkında bilgi toplanr ve gelişmler takip edilir.
d)Değerlendirmeler yapılır ve yönetime rapor sunulur.(İnternet yada intranet üzerinden)
* Öncelikle, e-öğrenme altyapısının şirket içinde mi, yoksa şirket dışında mı kurulacağına karar verilmelidir. Bir çok firma, altyapı, yazılım, teknik personel gibi maliyetlerden kaçınmak için kiralama modelini tercih etmektedir. Kiralama modeli, tedarikçi firma tarafından, internette şirket adına bir e-öğrenme sitesi kurulması, çalışanların bu site üzerinden sunulan e-öğrenme içeriklerine ulaşması modelidir. Hızlı proje uygulama avantajı da sağlayan bu model, e-öğrenme ASP (Application Service Provider) veya LSP (Learning Service Provider) hizmeti olarak bilinmektedir. Burada üzerinde durulması gereken diğer konu da e-öğrenme üzerinde belirli standartların sağlanmış olmasına dikkat etmektir. 12
Standartlar, e-öğrenme sisteminin sürekliliğinin, güvenirliğinin ve gelişmesinn sağlanmasnda anahtar role sahiptir. Aynı zamanda e-öğrenmeye yatırım yapanların yatırımlarını koruyan ve güvence altına alan bir sistemdir.
Farklı firmalar ve farklı platformlarda geliştirilen içeriklerin ve programların, aynı düzlemde birlikte çalışmasını ve iletişim kurmalarını sağlamak standartların en temel amaçlarındandır. Örneğin X bir firmadan EYS satın aldınız, e-öğrenme içerik paketlerinizi de Y firmasına hazırlattınız. Hazırlanan içeriklerin EYS 'inizle iletişim kurabilmesi için aynı dili konuşuyor olmaları gerekir.
E-öğrenme standartlarını belli başlı üç kategori altında sınıflandırabiliriz. Metadata, pakatleme ve iletişim standartları gibi.
• Metadata standartları e-öğrenme içeriği içerisindeki her türde nesneyi tanımlamak ve etiketlemek için kullanılır. Bunu kütüphanelerdeki kitap etiketlerine benzetebiliriz; bir kitabın, hangi salonda, hangi koridorda, hangi rafta olduğunu belirten etiketlere. Metadata standartları sayesinde, e-öğrenme paketinde yer alan bir nesneyi aradığınızda kolayca ulaşabiliyorsunuz.
• Paketleme standartları, farklı nesnelerin bir araya getirilip bir içerik oluşturulması sırasında, bu birleştirme işleminin nasıl yapılması gerektiğini tanımlar. Bu tanımlamaya göre, bu içeriğin standart uyumlu bir EYS’te çalıştırılabilmesi, yüklenmesi kolaylaşır.
• İletişim standartları ise içerikle EYS arasındaki iletişimde kullanılan dili tanımlar. Bu sayede, içeriğin kim tarafından kullanıldığı, ne kadarının izlediği, nerede kaldığı gibi bilgiler EYS 'e veri olarak taşınır ve raporlamalarda kullanılır.
E-öğrenme standartları dört ana organizasyon tarafından geliştiriliyor, AICC (Aviation Industry Computer-Based Training Committee); IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) LTSC; IMS (Instructional Management System) Global Learning Consortium ve ADL (Advanced Distributed Learning).
AICC , havacılık endüstrisi için eğitim teknolojileri geliştirmek için oluşturulmuş uluslararası bir organizasyondur. Bu organizasyon temel olarak birlikte işlerlikle ilgili standartlar geliştirmektedir.
IEEE LTSC ; IEEE tarafından oluşturulmuş bir alt birim. Bu birim de eğitim teknolojileri standartları geliştiriyor. İlgi alanları ise eğitim sistemlerinin teknik alt yapısı.
IMS 'te AICC gibi e-öğrenme materyallerinin birlikte işlerliğine yönelik spesifikasyonlar tanımlıyor. Bu spesifikasyonların yaygınlaşması da bu organizasyonun temel amaçları arasında.
ADL ; Amerika Savunma Bakanlığı (DoD) tarafından desteklenen bir organizasyon.
Bugün SCORM ve AICC standartları en iyi bilinen 2 standarttır.AICC standartları nispeten eskidir ve daha Windows ortamı ortaya çıkmadan önce, DOS oetamında çalışmak üzere dizan edilmiştir. SCORM, AICC’ye göre daha pratiktir. Bugün için SCORM tercih edilen bir standarttır. Ancak yine de e-öğrenme uygulamaları için belirlenmiş olan tek bir standart bulunmamaktadır. Bu durumda, bir öğrenme projesine başlarken, hizmet sağlayıcısına, sunduğu ürünün SCORM ile uyumlu olup olmadığının sorulması gerekmektedir. Günden güne gelişen web teknolojileri ve kullanıcıların ihtiyaçlarıyla şekillenen eğitim teknolojileri ile paralel olarak SCORM da gelişmeye devam edecektir. Bu da SCORM'un daha da fazla karşımıza çıkacağı anlamına geliyor. 13
Standartlardan sonra bir diğer önemli konu da programların akreditasyonudur. Akreditasyon (bir programın yeterliliğinin tanınması), eğitim programının sunduğu program ve kredilerin kalite ve yeterliğinin bölgesel değerlendirme kurumları tarafından onaylanması demektir. Bir eğitim kurumunun bölgesel değerlendirme organizasyonları tarafından akredite edilmesi o eğitim kurumunun eğitim verebilmesi için gerekli görülen minimum standartları karşıladığını gösterir. Bir programın tanınması kadar, o programın hangi organizasyon tarafından tanındığı da önemlidir.
Distance Education and Training Council (Uzaktan Eğitim ve Öğretim Konseyi, eski adıyla National Home Study Council)-DETC Washington'da kurulan ve hiç bir kar amacı gütmeyen bir kuruluştur. DETC, uzaktan eğitime dair bilgilerin yer aldığı danışma ve bilgilendirme servisi olarak işlem gördüğü gibi 'Accrediting Commission of the Distance Education and Training Council' adında bir akreditasyon organının da sponsorluğunu yapmaktadır.
DETC, New York'ta bulunan Carneige Kuruluşu ile National Better Business Bureau'nun ortaklığı ile kurulmuştur. Mevcut eğitim standartları ve etik çalışmaların hızını artırmak konseyin kuruluştaki temel amaçlarındandır.
Günümüzde yaklaşık 2,5 milyondan fazla Amerikalı DETC'nin akredite ettiği kuruluşlara kayıt olmuştur. 1890 yılından beri 130 milyon Amerikalının uzaktan eğitim programına katıldığı tahmin edilmektedir. Günümüzde ise 60'tan fazla eğitim kurumunun çalışmaları, DETC Akreditasyon Komisyonu tarafından onaylanmıştır.
DETC'in üyesi bulunan kuruluşlar, posta yada telekomünikasyon yolu ile üyelerine 500'ün üzerinde akademik, mesleki ve ilgi alanlarına yönelik kurs programları sunmaktadır. Bu programlar genellikle yazılı materyaller, görsel/ işitsel eğitim araçları, bilgisayarlar ve eğitime katkıda bulunacak diğer yardımcı araçlardan faydalanırlar. Bir kaç haftalık kısa süreli kurs programları olduğu gibi 4 yıldan daha uzun süren kurslar da mevcuttur. Gerçekte, uzaktan eğitim programı tam anlamıyla kampüs dışında gerçekleşmesine rağmen bazı kuruluşlar bu programın kampüs içi eğitim ile birleştirilmesi taraftarıdır. DETC kuruluşlarının büyüklükleri, kayıt olan öğrenci sayısına göre değişmektedir.
Uzaktan eğitim akreditasyonu Amerika genelinde gerçekleştirilen bütün uzaktan eğitim programları için geçerli bir çalışmadır. Bu çalışmanın sadece Amerika'da bulunan kuruluşların akreditasyonunda geçerli olması her şeyden önce -eğitim seviyesi yada disiplin anlayışından da öte- uygulanan eğitim metodu üzerinde yoğunlaşılmış olmasından kaynaklanmaktadır. Akreditasyon çalışması bir kurumda bulunan bütün program, kurs ve uzaktan eğitim çalışmalarını kapsamaktadır (lisans, yüksek lisans, mesleki, ön lisans). Bölgesel yada özel akreditasyon kuruluşlarının tersine Uzaktan Eğitim ve Öğretim Konseyi'nin Akreditasyon Komisyonu (DETC), uzaktan eğitim programları için tek bir kaynaktan ulusal yeterlilik kazandırmaktadır. Uzaktan eğitim programlarından herhangi birisine kaydolurken yapmanız gereken en önemli şeylerden birisi, bu programın hangi organizasyon tarafından akredite edildiğini ve bunun kabul derecesini araştırmanız ve katılacağınız programı bu kriterlere göre belirlemenizdir.14
İÇERİK: E-öğrenmede belli standartlarda hazırlanarak öğrenciye sunulan, belirlenmiş eğitim süresi içinde öğrenilmesi hedeflenen eşitsel konu materyalidir.
Burada ilk sorumuz hangi eğitim içeriklerinin kimlere ulaştırılacağına ilişkindir. Hazır e-öğrenme içerikleri kullanılabilir veya kurum ihtiyaçlarına uygun yeni e-öğrenme içerikleri üretilebilir. Mevcut içeriklerin, şirket ihtiyaçlarına göre güncellenmesi de bir diğer seçenektir. Burada dikkat edilmesi gereken, eğitim materyallerinin kapsam ve kalitesidir. Örneğin birçok firma, özellikle bilgisayar programlama eğitimleri konusunda çok iyi ürünler sunmasına rağmen genel yönetim veya davranışsal eğitimler gibi yüksek kaliteli eğitimler kolay kolay bulunmamaktadır.
İçerik husunda üzeinde durulması gereken diğer nokta da içeriğin dinamizmidir. Burada önemli olan, çalışanın iş performansına yönelik, tam zamanında ve gerek duyulduğu kadar eğitimin verilmesidir. Eğer e-öğrenme ile eğitime yeni başlayan insanlar ilk seferinde kötü bir deneyim sahibi olursa, onların tekrar bu şekilde eğitim almaları zorlaşacaktır. Tabii ki kullanılacak sistemin esnek, kullanıcı dostu ve kişiselleştirmeye uygun tasarlanması gerekir.15
Üçüncü ve son nokta , iletişim araçlarını kullanarak çalışanlara e-öğrenme modelini doğru anlatmak ve onları projeye davet etmektir. e-Öğrenme projesinin çalışanlar tarafından, kendi kariyer ve gelişimleri için yapılan önemli ve değerli bir yatırım olduğunun bilinmesi projenin başarısı için kilit bir rol oynayacaktır. Bu amaçla, gerçekleştirilebilecek çalışmalar şunlardır;
a) Pilot uygulama: e-Öğrenme projesi öncesinde hedef grubu yansıtacak kişilerle yapılacak pilot çalışma, önemli geribildirimler sağlar. Teknik çalışmalardan, eğitim ve gelişime kadar çok farklı konuda ön bilgi toplanır ve projenin doğru şekillenmesi mümkün olur.
b) Marka çalışması: Projenin markalaştırılması, şirket içinde benimsenmesi ve çalışanların ilgisini uyandırması için önerilmektedir. Konsept, maskot, logo ve site çalışmalarını içerir.
c) Lansman çalışması: Dağıtılan el kitapçıkları, duvarlara asılan posterler, merak uyandıran teaser’lar ve yönetimin katıldığı bir kokteyl ile açılış çalışmalarıyla gerçekleştirilir. 16
E-öğrenme yöneteminin çalışanlar tarafından benimsenmesi ve eğitimlerden istenen sonuçların elde edilebilmesi için, eğitim başlamadan önce, dersler sırasında ve dersler tamamlandıktan sonra bazı önlemler almak gerekir.
1-Derslerin Başlamasında önce
- Gerçek ihtiyaçların belirlenmesi.
- Başlıca ilgili tarafların sürece dahil edilmesi.
- İş ortamının hazırlanması.
2- Dersler sırasında
-Eğitimi parçalar halinde verin (Eğitim materyali 20 dk.lık veya daha kısa süreli parçalar halinde sunulduğunda bunu anlaması ve öğrenmesi kolay olur.
-Katılımcıların geçmiş bilgi ve tecrübeleriyle ilişkilendirin.:Kişiler kendi bilgi, tecrübe veya çalışma ortamları ile ilgili örneklerle karşılaştıklarında daha hızlı öğrenirler.
- Sunuşu değişken hale getirin: Okuma için hazırlanmış sayfaların dışında, ses, görüntü, animasyon, interaktivite öğelerini kullanarak sunuşun renklendirilmesi öğrenmeyi kolaylaştırır.
-Geribildirim sağlayın. Katılımcılara, konuyu ne kadar öğrendikleri, yeni bilgi ve becerileri ne derece uygulayabildikleri hakkında, geribildirim vermek motivasyonu arttırır.
- Sosyalliiği arttırın: Chat,e-posta, elektronik görüşme ssatleri, online soru-cevap gibi insana ilişkilerini ayakta tutacak bazı önlemler alınmalı.
- İhtiyaç duyulan anda eğitim almayı mümkün hale getirin: Çalışanlar ihtiyaç duydukları bilgiyi şirketin eğitim portalında dersler arasından seçebilmelidir.
3- Derslerden sonra
- Derslerin başarı ile tamamlanmasını kutlayın: (Katılmcılara e-mail ile kutlama mesajı.)
- Katılımcı işinin başına döndüğünde gerekli desteği verin: (Dersteki bilgilerin iş yaşamında nasıl kullanacağının gösteilmesi)
-Öğrenmeyi ödüllendirin.
- E-öğrenmeyi süreç olarak düşünün: Çalışanlar ihtiyaç duydukları her an geri dönüp bilgiye tekrar erişebilmektedirler. 17
EĞİTİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ AŞAMASI
1-TEPKİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ: Tepkinin ölçülmesinin en temel yolu, katılımcının tatmin düzeyinde ortaya çıkacaktır. Bu aşamanın değerlendirilmesinin iki önemli nedeni vardır;
a)Yöneticiler genellikle katılımcılara fikirlerini sorarak onların daha etkin çalışabilmeleri için nelere ihtiyaç duyduklarını öğrenip, gelen görüşler doğrultusunda eğitim ile ilgili kararlar alır.
b)Katılımcıları öğrenmeye teşvik etmek veöğrenme ile ilgilenmelerini sağlamak.
Önemi: İleride programın geliştirilmesine yardımcı olacak çok sayıda fikir ya da öneriler de edilebilir. Katılımcıların desteği sağlanır. Son olarak ise programın gelecekteki performansınn arttırılmasına yönelik olmak üzere birçok sayısal bilgiyi bünyesinde toplayabilmektedir.
2-ÖĞRENMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ: Burada eğitim süreci içerisinde bilgi düzeyinin arttırılması, yetenek ve/veya davranışların geliştirilmesi ile ilgili değişmeler değerlendirilir.
3-DAVRANIŞLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ: Bu aşamada iş performansınıın değerlendirilmesi yapılmaktadır. Katılımcının öğrendiklerini, ne oranda işinde uygulayabildiğini ölçmeye çalışmaktadır.
4-SONUÇLARIN DEĞERLENRİLİRİlMESİ: Satış rakamlarının yüksekliği, daha yüksek oranda verimliliğe ulaşması, daha büyük kar elde etme ve daha az oranda çalışan devri gibi unsurları içeren, eğitim süreci ile oluşacak sonuçların ölçümü yapılır.Birinci aşamadan dördüncü aşamaya giderken hem maliyet hem de zorluk derecesi artmaktatdır. En sık kullanılan yöntemlerden biri, yatırımın karlılığı (Return on Investment-ROI)dır.18
ROI= Yatırımın getirisi
Eğitim Yatırım Maliyeti
KAYNAKÇA
1- Erkunt. H. ve Akpınar, Y., Internet Tabanlı ve Internet Destekli Eğitim: Kurumsal Bir Eğitim Yönetim Sistemi Örneği. Açık ve Uzaktan Eğitim Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 23-25 Mayıs, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
2- Bingöl, H., Öğrenmenin "e-" leşmesi, Uzaktan Eğitim ve Türkiye, TBD Bilişim Kültür Dergisi, Eylül 2000, Sayı:75, Sayfa:82-85, (Web Sitesi: http://www.meraklisina.com.tr/paper/...indexPaper.htm)
3- Göktaş, İ., Kayri, M.,E-öğrenme ve Türkiye Açısından Sorunlar, Çözüm Önerileri, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Elektronik Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt:II, Sayı:II,
(Web sitesi http://efdergi.yyu.edu.tr)
4- Aydın, H., Uzaktan Eğitimin Geleceğine İlişkin Eğilimler, (Web sitesi: http://www.gaxxi.com/hsnksy/eogrenme/arsiv/2006/05/20)
5- E-Learning(e-öğrenme) Nedir?, Web Adresi: www.sanal-kampus.com
6- Yazıcı, S.,E-Öğrenme (İnsan Kaynakları Eğitiminde Stratejik Dönüşüm), Alfa Yayınları, İstanbul, 2004
7- A.g.e., İstanbul, 2004
8-Türkiye Bilişim Vakfı, E-Öğrenme Kılavuzu, Sürüm, 1Haziran, 2003
9- Hançer, A.M., E-Öğrenme Projesine Başlarken, Kaynak Dergisi, Temmuz-Ararlık 2004, Sayı 20, (Web Sitesi http://www.baltas-baltas.com/kaynakdergitum.asp?sayi=20)
10- Yazıcı, S.: a.g.e.
11- Yazıcı, S.: a.g.e.
12- Türkiye Bilişim Vakfı, E-Öğrenme Kılavuzu, Sürüm, 1Haziran, 2003
13- Hançer, A.M.: a.g.e.
14- Doruk, Z., ENOCTA Proje Yöneticisi ZEHRA DORUK Röportajı, Web Adresi:
(http://buelc.boun.edu.tr/roportaj/zehradoruk.htm
15- Uzaktan Eğitimin Akreditasyonu, Wen Adresi: http://www.uluslararasiegitim.com/uzak/akredit.asp
16- Yazıcı, S.: a.g.e.
17- Hançer, A.M.: a.g.e.
18- Yazıcı, S.: a.g.e.