Bu konuyla birebir ilgili bir yazı var aşağıda saygıdeğer ikademisyenler. Sizlerle de paylaşmak istedim.
İş arama sürecinin son aşaması: Referans kontrolleri
Mutlu K. Eroğlu (Ernst & Young Yönetici Seçme ve Yerleştirme Danışmanı)
Bazen hakkımızda önemsizmiş gibi söylenilen bir sözün, oldu gözüyle baktığımız bir iş teklifini elimizden kaçırmamıza sebep olması halinde neler hissedilebileceğimizi bir düşünelim...
Özgeçmiş yazmak, uygun bir pozisyona başvuruda bulunmak, arkası kesilmeyen iş görüşmelerine birer birer girmek ve iyi bir aday performansı gösterebilmek uğruna sarf edilen çabalar, harcanan saatler, heyecan ve umutlarla dolu uzunca bir süreçten sonra yeniden en başa dönmek... Onca çabadan sonra elde kalan “sıfırın” bize ve kariyerimize olan etkisi elbette az olmayacaktır.
Bilindiği gibi, öz geçmişimizde yer alan ve oralarda çalıştığımızı belirttiğimiz şirket isimleri, okuyup mezun olduğumuz eğitim kurumları, katıldığımız seminerler, aldığımız belgeler bizim bir için bir referanstır. Kariyerimizin geri kalanında bizi bekleyebilecek olan çoğu kurumun kapısını, kişisel özelliklerimizden de önce, yalnızca kağıt üzerinde yazılı duran bu bilgiler aralar.
İş görüşmelerinin tüm aşamalarını geride bıraktıktan ve kendimizi işe başlamak istediğimiz kurumun yetkililerine tanıttıktan sonra neredeyse tamamen açılmış görünen bu kapılardan içeriye girebilmemiz için geriye bir de “referans kontrollerinden” başarıyla geçmek kalır.
Bu konunun önemi ise bazı durumlarda göz ardı edilmektedir. Öz geçmişlerin arka yüzüne referans mektupları eklemek dahi kolay akla getirilirken, kişileri referans göstermek konusunda acemice davranılabilmektedir. Yine öz geçmişin son bölümüne referans isimleri ekleme alışkanlığının doğruluğu da tartışılabilir. Yaşanan örneklerin önemli bir kısmı, aday hakkında referans verecek kişilerin, işveren tarafa, iş arama sürecinin en sonunda belirtilmesinin daha güvenli ve sağlıklı olduğunu göstermektedir.
Hepimize çok tanıdık gelen “Gerek duyulması halinde referans isimler sunulabilir.” ibaresini kullanmak, referans isimleri daha en baştan açıkça özgeçmişe yazmaktan çoğu zaman daha doğru olabilir.
Referans isimler gösterirken nasıl bir yol izlenmeli?
1. Bir kişiyi referans gösterirken o kişinin hakkımızda bilgi alma amaçlı olara her an aranabileceği unutulmamalıdır. Bu sebepten hali hazırda çalışılan firmadan herhangi bir kişi iş arama süreci devam ederken kesinlikle referans olarak gösterilmemelidir. Bu şekilde henüz hiçbir garantisi olmayan ”yeni iş” ile ilgili arayışın halen çalışılan firmadaki diğer çalışanlar tarafından boşu boşuna duyulması engellenmiş olur.
2. Referans gösterilecek kişinin bu konu ile ilgili izni mutlaka önceden alınmalıdır. Böylece, saygı kurallarının da ötesinde, o kişinin hafızasının iş arayanın performansı ile ilgili olarak halen “net” olduğundan emin olma şansı elde edilecektir. Kendisini arayan potansiyel bir “yeni iş verene”; “..evet bu arkadaş biz de bir dönem çalıştı ama inanın nasıl biriydi tam olarak hatırlayamıyorum bile..” diyen bir referansın kimseye bir faydası dokunmayacağı açıktır. Ayrıca referans verecek kişiye, böyle bir bilgi vermesi gerektiğinde neler söyleyebileceğini önceden tasarlama şansı da verilmiş olur.
3. Referans kişilerin, yalnızca bir dönem beraber çalışılmış herhangi bir çalışan yerine, doğrudan bağlı olunan ve raporlanan ilk amirlerden seçilmesi anlamlı ve doğru olacaktır. Kaldı ki, diğer çalışanlar eski çalışma arkadaşlarının performansı hakkında yeterli ve tatmin edici bir bilgi veremeyeceklerdir.
4. Daha önce izni alınmış ve referans olarak sunulmuş bir kişiyi, iş arama süreci ile ilgili her gelişmeden mutlaka haberdar etmekte fayda vardır. Bu kişiye başvurulan firma ve pozisyonla ilgili genel bir bilgi verilmeli, yapılan görüşmelerin içeriği ve sonucu anlatılmalı, hangi aşamada kendisinin aranabileceği söylenmelidir. Böylece o kişi tarafından verilecek referansın daha amaca yönelik olması sağlanmış olur.
5. Aday olan kişinin kendisine referans olacak kişiye duyduğu yakınlığa bağlı olarak, geçmiş kariyeri, bundan sonrası için yapmak istedikleri veya yetkinlikleri ile ilgili bilgi vermesi, geçmişte kazandığı başarılar ya da iş görüşmelerinde karşılaştığı durumlar vs. ile ilgili açıklamalarda bulunması hakkında verilecek referansı zenginleştirmeye yarayabilir.
6. Hiçbir potansiyel işverenin artık o pozisyonda ya da şirkette çalışmayan ya da adayı yeterince hatırlamayan birini referans almak için aramaktan hoşlanmayacağı gibi, hiçbir bir iş arayan da artık kendisini yeterince hatırlamayan ya da bir türlü ulaşılamayan bir kişiyi referans göstermek istemeyecektir. Dolayısı ile referans listesindeki tüm isimlerin doğru ve güncel; iletişim adreslerinin de geçerli olmasına dikkat edilmelidir.
7. Geçmişte bazı tatsızlıklar yaşanmış kişiler varsa bunların referans isimler listesine dahil edilmesinin de tahmin edileceği gibi bir anlamı olmayacaktır.
8. Hakkımızda olumlu yargılarda bulunacağından emin olduğumuz kişilerin referans olarak gösterilmesine dikkat edilmelidir.
Olumsuz referanslar
İş başvurusu değerlendirilmekte olan bir adayın hakkında referans alma aşamasına gelinmesi, genellikle adayın önceki aşamaları başarılı bir şekilde geride bıraktığı anlamına gelmektedir. Dolayısı ile her şeyin olumlu gittiği bir iş arama sürecinin son aşamasında yapılan bu referans kontrolleri söz konusu sürecin nasıl sona ereceği konusunda son derece belirleyici olabilir.
Toplum olarak ne kadar aksini yapmaya uğraşsak da “ön yargıya” dayalı kararlar vermekten kendimizi alamadığımız durumlar da vardır. Örneğin, bir aday hakkında karar vermeye çalışan işveren bazen erken davranarak “gayri resmi” bir referans kontrolü yapma eğilimi gösterebilir.
İş arayan kişinin kendisine göstereceği referans listesini beklemeden ve adaya haber vermeksizin kendi tanıdığı kişilere ulaşarak iş arayan hakkında sorular sormak işverene daha kısa ve kolay görünebilir. Aday açısından bu duruma da hazırlıklı olmakta fayda vardır. Zira böyle bir durumda olumlu olabileceği gibi olumsuz referanslar da gündeme gelebilir. Her hangi bir olumsuz referans sonucunda da olası bir iş teklifi son aşamada engellenebilir.
Böyle durum söz konusu olduğunda öncelikle olumsuz referans veren kişi ile nasıl bir çalışma ilişkisi içinde bulunulduğunun altını çizmek gerekir. Yakın bir çalışma ilişkisi içerisinde olunmamış bir kişinin belirteceği görüşün anlamlı ve tarafsız olması çok kolay değildir. Bu durumda olumsuz referans veren kişi doğrudan bağlı çalışılan biri değilse, söylediklerinin ön yargılı olduğu öne sürülebilir. Geçmişte o kişi ile yaşanan bir tatsızlık söz konusu olmuşsa bu konunun gündeme getirilmesi de açıklayıcı olabilir.
Eğer adayın ilk amirin verdiği referans olumsuz olursa onun da bir üstü olan ikinci amir ile veya İnsan Kaynakları Departmanı ile görüşülmesi önerilebilir. Çalışılan diğer firmalardaki ilk amirlerin fikrine başvurulması istemek de bir diğer yol olacaktır.
Bu yazı 13/10/2004 tarihinde yayımlanmıştır.