Öğrenmenin bireysel ve örgütsel anlamda çok önemli hale geldiği günümüz iş dünyasında; öğrenme yöntemlerinde de gelişen teknoloji ve değişen ihtiyaçlar doğrultusunda, yaygın olarak kullanılan eğitim ve öğretim metotlarında değişiklikler olmaktadır. Genelde öğrenci ve öğretmenin aynı zamanda ve aynı mekanda olmasını gerektiren ve öğretmenin hem kaynak hem de idareci rolünü üstlendiği geleneksel öğrenim biçimleri (sınıf eğitimi) bu gelişmeler karşısında artık yetersiz kalmakta, günümüzün başka sorumlulukları yada kişisel tercihlerinden dolayı belli bir zaman ve mekanda olamayan öğrencilerin de öğrenme ihtiyaçlarını karşılamamaktadır.

Tablo 2’de Geleneksel Öğretim Anlayışı ile E-Öğretim anlayışının karşılaştırılması:

FAKTÖR GELENEKSEL ÖĞRETİM E-ÖĞRENİM
Zaman Bağımlı, süreli Bağımsız, yaşam boyu
Mekan Bağımlı, kısıtlı Bağımsız, teorik sınırsız
Transfer Teknolojiye bağımlı değil Teknolojiye bağımlı
Hız Yavaş Hızlı
Öğrenim ortamı Kontrol altında, kurallı, yüz-yüze, süre sınırlı Kontrolsüz, kuralsız, öğrenci öğreticiden uzakta, süre sınırsız
Yetenek-kalite Öğretmenin öğretim yeteneği, bilgi ve beceri düzeyine; öğrencinin öğrenme hızına bağımlı Öğretim ve öğrenim yeteneğine bağımlı değil, en değerli materyal herkese sağlanabilir
Esneklik Esnek değil, yeniden yapılandırılamaz Esnek, kişiye, zamana, amaca bağlı olarak yeniden yapılandırılabilir.
Etkinlik Durum ve koşula bağlı Durum ve koşula bağlı
Ölçeklendirme Çoğunlukla hayır Evet, 1-1000 arasında fark yok
Yararlanma Kısıtlı, belirli sayıda öğrenci Teorik olarak sonsuz, yaygın
Yatırım Pahalı (binalar, maaşlar, yönetim) Göreceli ucuz (çalışma yapmalı)
İşletim Pahalı/Ucuz Ucuz (30 öğrenci/ögrt.elemanı)

Tablo 2: Geleneksel öğretim ile e-öğrenimin karşılaştırılması (Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Elektronik Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt:II, Sayı:II, http://efdergi.yyu.edu.tr) E-ÖĞRENME ve TÜRKİYE AÇISINDAN SORUNLAR, ÇÖZÜM ÖNERİLERİ, Yrd.Doç.Dr.İbrahim GÖKDAŞ, Öğrt.Gör.Murat KAYRİ

İşte internet; öğrenci-öğretmen-ders buluşmasını sağlayan bir teknoloji olarak bu mekan ve zaman kavramını öğrenme süreçlerinden alarak farklı yerlerdeki birey ve grupların da öğrenme faaliyetlerine katılmasını olanaklı hale getirmiştir.

Pek çok kurum ve organizasyon, bilgisayar ağları ve internet’i bir eğitim teknolojisi olarak kullanmaktadır.
İnternet ya da intranet (şirket içi yerel ağ) üzerinden çalışan belli bir zamandan ve mekandan bağımsız ağ tabanlı öğrenme progamları “e-öğrenme” adını almaktadır. 1 E-öğrenme aslında, internet teknolojileri aracılığı ile öğreten ve katılımcının aynı zamanda ve aynı ortamda bulunmalarına gerek kalmadan gerçekleştirilen eğitim faaliyetlerinin tümünü kapsar ve 1880’li yıllardan beri toplumların gündeminde olan uzaktan eğitim modeli’nin bir versiyondur.

Uzaktan eğitim ilk ortaya çıktığında, büyük kitlelerin öğrenme gereksinimleri açısından potansiyel çözüm olarak görüldü. Film, radyo, televizyon gibi iletişim araçları bu kavramın oluşmasını sağladılar. Buradaki en büyük avantaj "iyi" bir ders vericiyi binlerce defa kopyalayarak öğreniciye hem ses, hem de görüntü olarak ulaştırmaktı. Kitabın sadece görüntü olarak ulaşmasından daha zengin bir ortam elde edilmişti. Sınıfın getirdiği fiziksel yakınlık ortadan kalkmış ama zamansan bağımlılık devam ediyordu. Başarı içi yayın saatini kaçırmamak gerekiyordu ve bunlar tek yönlü bilgi aktaran mekanizmalar olduğundan öğrenim sürecinde tarafları doyuramıyordu. 2

Süreci daha iyi anlamamız için uzaktan eğitimin temel gelişim evrelerini incelelmiz gerekmektedir. Bunlardan birinci evre mektupla öğretim modelidir. İkinci evre basılı materyaller, radyo ve televizyon gibi araçların biri birlerini destekler yapıda kullanıldığı çoklu ortam modelidir. Üçüncü evre tele öğrenme (senkron) modelidir. Dördüncü evre ise internetin devreye girmiş olduğu esnek öğrenme modelidir. 3

Uzaktan öğretimin önemli sıkıntıları olarak kabul edilen sınırlı etkileşim, güncellemede yavaşlık, farklı kaynaklara ulaşamama, gereksinim duyulan yerde ve zamanda hizmet alamama, bireysel farklılıklara odaklanamama v.b. bilgisayar ağları yardımıyla büyük ölçüde giderilmiştir.4 İşte tam bu noktada şunu söyleyebiliriz ki internet'in ve web tabanlı ortamın gücünden yararlanarak sınıf eğitimi ile uzaktan eğitimin tüm avantajlarını bir araya getiren ve başka yeni avantajları da sunan e-Öğrenim (e-Learning) ortaya çıktı.
Günümüz öğrenme ihtiyaçlarına cevap veren E- Öğrenme (e-Learning) kavramının temelde iki ana alt başlığı bulunmaktadır.
1-Asenkron (Kişilerin bilgisayar başında kendi kendilerine eğitim almaları)
a) Kişinin kendi kendine internet ve CD-ROM vasıtasıyla kurslar alması
b) Videoya çekilen sınıflar
c) İşitsel-görsel olarak web üzerinde yapılan sunumlar
d) Online tartışma grupları
2-Senkron (Eş zamanlı olarak bir grup öğrenci ve konu öğretmeninin, canlı olarak bilgisayar ortamında, bir sınıfta buluşmaları)
a) Sanal sınıflar
b) İşitsel (Audio) ve görsel (video) konferanslar
c) İnternet üzerinden telefon bağlantısı
d) Çift taraflı (interaktif) ve canlı uydu yayınları
Eğitim bilimcileri tarafından yapılan çalışmaların sonuçlarına göre, asenkron eğitim materyalinin pedagojik olarak yeterli kalitede olması ve öğrencinin konuyu öğrenme isteğinin bulunması durumunda, öğrenci kendi kendi yapacağı çalışma ile konunun yüzde 80'ini öğrenebilmektedir. Geriye kalan yüzde 20'lik öğrenme ise, senkron olarak, bir öğretmen eşliğinde yapılan eş zamanlı çalışmalar ve etkileşimle gerçekleşmektedir.
e-Learning uzaktan eğitim sisteminin başarılı olabilmesi için, eğitimin hem senkron, hem de asenkron yapıda sunulacak şekilde planlanması gerekmektedir. 5
Peki e-öğrenme sürecinin son yıllarda yaygınlaşmasını ve önemli bir eğitim metodolojisi olarak gelişmesini etkileyen ve şekillendiren trendler nelerdir?

Bu trendlerin başında teknolojik altyapıda meydana gelen değişimler gelmektedir. Kişinin bilgi teknolojilerine herzaman ulaşılabilirliği, elektronik öğrenmenin, küçük ölçekli ve hatta coğrafi olarak çeşitli yerlere dağılmış işletmeler için bile önemli bir alternatif olarak ön plana çıkmasına yol açmıştır.
İkinci önemli gelişme, iş yaşamında yaşanan gelişmelere paralel olarak insan kaynağının gelişiminde bilginin önemli bir yer edinmesidir. Bu gelişme işletmenin beşeri kaynaklarının daha iyi yönetilmesi ihtiyacını ön plana çıkartmıştır. Çalışanların daha iyi yönetilimesi ve yönlendirilmesi, başarılı eğitim uygulamalarına bağlıdır. Çalışanlara tam zamanında ve ihtiyaçlarına uygun eğitimleri sunması, kişiselleştirilmiş eğitim imkanını yaratmasını sağlamıştır.
Bu konuda üçüncü trend, bilgiyi ilgilendirmektir.İşletme yönetimleri, işletmenin beşeri kaynaklarının faydası ve yerinde kullanılabilirliği ve onun öz yetenekleri üzerine odaklanmıştır.
E-öğrenme ile ilgili olarak dördüncü ve son trend, öğrenme mimarisi ve öğrenme strandartları konusunda Eğitim Yönetim Sistemleri’nin ( Learning Management Sytem) kullanılabilirliğini ve kurulmasının sağlanmasını teşkil etmektedir.

Yukarıdaki tüm bu gelişme sağlayıcı trendlerin yanında; gizlilik(mahremiyet), maliyetler, dil sorunları, yerelleşme (bölgeselleşme) kültür farklılıkları bu süreci korkutan önemli faktörler olarak ön plana çıkmaktadır.
Şunu da eklemek gerekir ki e-öğrenme süreci gelişimine, çalışan - yönetim arasındaki bakış farklılıkları da etki etmektedir. Yöneticiler, online eğitim isterler, çünkü bu verimi arttırıp, işgücü zamanını azaltan bir yöntemdir ve seyahat masrafını önleyip, mesai dışında alınmaktadır.
Çalışanlar ise, özellikle ofis dışında olmaları, rutin yaşamdan uzaklaşma olanağı sağladığı ve diğer çalışalarla normal zamanda bulamadıkları iletişim olanaklarını sağlaması gibi nedenlerle daha çok sınıf eğitimini tercih ederler. 6
İşleme yönetiminin, işletme içinde E-öğrenme yatırımına karar vermeden önce bu öğrenim sisteminin avantaj ve dezavantajlı yanlarını incelemesi gerekmektedir.
E-Öğrenme Yönteminin Avantajları
1-İş sonuçları üzerindeki etkileri
• Eğitim maliyetleri azalmaktadır.
• Çalışanların iş ortamından uzakta kalma süresi kısalmaktadır.
• Müşteri eğitimleri kolaylaşmaktadır.

Palm Computing

Palm bilgisayarlarda, el yazısını tanıma özelliği var. Yalnız bu tanıma alışagelmiş harfler yerine “graffiti” adı verilen özel karakterlerle olmaktadır. Bu değişikyazı stili yeni kullanıcıları ve potansiyel kullanıcıları endişelendirmekte idi. Potansiyel kullanıcıların % 30’u bu yeni stili öğrenemeyecekleri endişesi ile ürünü satın almamayı tercih etmekte idi.
Palm bunun üzerine web sitesine küçük bir eğitim programı yükleyerek potansiyel kullanıcılara “graffiti” nin metin girişinicne kadar kolaylaştırdığını ve çabuk öğrenildiğini göstermiş oldu. Bu sayfanın tıklanma oranı, Palm’ın müşteri potansiyelinin çok daha fazla olduğunu ortaya koydu.

• Daha fazla çalışana daha hızlı eğitim verilmesidir.

Kpmg Danışmanlık

. Yeni kabul edilen e-iş startejisi gereği büyük çaplı kültürel değişime ihtiyaç duyuldu.
. 8.000 çalışanın eğitimi için 12 hafta harcandı, daha sonra 22.000 çalışan aynı yöntemle eğitildi.
. Klasik eğitim yöntemleriyle şirketin kendi eğitim personeliyle bu değişimi gerçekleştirmek 7 yılalabilirdi; şirket dışından yardım alındığında bu süreç 3 yıl sürebilirdi.
. Eğitimlerden sonra e-işten elde edilen gelir % 50 arttı.

• Eğitim sürekli bir fonksiyon haline gelmektedir.

2-Eğitim Fonksiyonu üzerindeki etkileri
• Eğitim bölümünün rolü değişir.
Eski sistem
Eğtim ihtiyacı yönetici tarafına belirlenir Eğtim birimi, gerekli planlama ve çalışmaları yaparak süreci başlatır.
Yeni sistem
Eleman, kendi için gerekli eğitim ihtiyacını kendisi belirler Üstlerine iletir -- Eğtim birimi, gerekli planlama ve çalışmaları yaparak süreci başlatır.
• Eğitim daha standart hale gelmektedir. Çok sayıda kişi aynı standart programa katılmaktadır. Dolayısıyla eğitimcilerden kaynaklı farklılıklar ortadan kalkar.
• Eğitimin içeriği zenginleşir.
• Öğrenme derecesi artar. İnteraktif öğrenme yöntemi başarısı sınıf eğitimine göre % 6 daha yüksektir.
• EYS’leri katılımcıları izlemeyi kolaylaştırıyor.
• EYS: Hangi eğitime kayıt yaptırıldı, eğitimleri kaç ders izlediler, tamamlayıp tamamlamadıkları, sınavlardaki notlarının çok kolay izlenmesini sağlar.
3- Çalışanlar üzerindeki etkileri
• Öğrenme sorumluluğunu çalışanlara bırakır.
Eğitim süresi, sınıf eğitimine göre %30-70 arasında azalmıştır.
• Eğitimin kalitesi artar.
E-öğrenme sürecini zorlayan unsurlar:
• Eğitim alan çalışanların elektronik ortamda öğrenmeye alışkın olmamaları.
• Bant genişliği. İnternet teknolojilerinin etkin kullanımında bant genişliği çok önemlidir. Bant genişliliğinin düşük olması, ses, animasyonlar, film gibi unsurların kullanımını kısıtlayabilmektedir.
• Yüzyüze iletişim eksikliği, çalışanların e-öğrenmeye direnç göstermesine neden olabilir.
• Şirketin mevcut öğrenme kültürünün incelenmesi ve e-öğrenmeyi destekleyecek şekilde yeniden yapılanması.
(Öğrenme kültürü; Şirkette eğitimin bir vakit kaybı mı olarak mı yoksa önemli bir aktivite olarak mı görüldüğü, çalışanların öğrenme istekleri ve öğrenmeyi işlerinin bir parçası olarak görmeleri, öğrenme ve kişisel gelişimin üst yönetim tarafından desteklenip desteklenmediği.) 7
E-öğrenmeyi olumsuz etkileyen faktörler:
Faktörler Yüzde %
Maliyetlerin Yüksekliği 44
Yönetim desteğinin eksikliği 43
Çalışanlarda motivasyon eksikliği 19
İnternet erişiminn olmayışı 15
Sistemin yetersizliği 14
Tablo 4: E-Öğrenmeyi Olmusuz Etkilyen Faktörler, Yazıcı, S.,E-Öğrenme (İnsan Kaynakları Eğitiminde Stratejik Dönüşüm), Alfa Yayınları
Yukarıdaki faktörleri inceleyen bir işletmenin, e-öğrenme yatırımı kararını verdikten sonra izleyeceği süreç nasıl olacaktır.?
Şirket genelinde e-öğrenme modelinin uygulanması ve çalışanların e-öğrenme ile tanışmaları, hazır e-öğrenme içerikleri sayesinde çok kısa sürede gerçekleştirilebilmektedir. Öte yandan, şirket ihtiyaçlarına uygun olarak üretilmiş ve özelleştirilmiş e-öğrenme içerikleri de hiç kuşkusuz, uygulamanın başarısında önemli bir rol oynamaktadır. Ancak çalışanların ve dolayısıyla kurumun e-öğrenme, sürekli öğrenme gibi kavramlarla tanışmaları ve e-öğrenme kültürünün kurum içinde yerleşmesi için, mutlaka şirkete özel üretilmiş eğitim içeriklerine ihtiyaç yoktur.
Bugün, kişisel ve profesyonel gelişimden, finansa, satış ve müşteri ilişkilerinden bilişim teknolojileri konularına kadar çok sayıda konuda geliştirilmiş, kullanıma hazır e-öğrenme içeriklerini bulmak mümkündür. Bir iki hafta içinde, şirkette özel bir e-öğrenme sitesi kurulabilir ve çalışanlar hazır e-öğrenme içeriklerine ulaşabilirler.
Başlamak için her şey tamam mı? : İşletme uygulama önünde bulunması muhtemel engelleri belirlemeye yönelik, stratejik bir değerlendirmenin yapılması projenin sağlıklı olabilmesi için gereklidir. Ancak öncelikle e-öğrenme sürecinde karşımıza çıkacak, e-öğrenme projesinin omurgasını oluşturan kurumlar için hayati bir öneme sahip kavram olan Eğitim Yönetim Sistemi’nin ne olduğuna bakalım;
EĞİTİM YÖNETİM SİSTEMİ (LEARNING MANAGEMENT SYSTEM): Farklı zamanlı veya harmanlanmış eşitimde öğrencilerin ders seçimi ve derse kaydolmasına, içeriklerin sunulmasına, ölçme ve değerlendirme yapılmasına,kullanıcı bilgilerinin izlenip raporlanmasına olanak sağlayan bir yönetim yazılımıdır. EYS’lerin işlevlerini basit şekilde şöyle sıralayabiliriz;

• E-öğrenme içeriklerini kullanıcıya sunar,
• Kayıt işlemlerini yürütür,
• Kullanıcılar ve eğitmenler arasında iletişim ve etkileşimi sağlar,
• Ölçme ve değerlendirme yapar,
• Kullanıcı eğitim bilgilerini takip eder,
• Raporlar 8

E-ÖĞRENME HAZIRLIK AŞAMASI: İşletme detaylı bir hazırlık yoklaması yapmadan önce, uygulama önünde bulunması muhtemel engelleri belirleyemeye yönelik, stratejik bir değerlendirmenin yapılması, projenin sağlıklı olabilmesi için gereklidir.
1) Yönetim Desteği: Öncelikle üst yönetimin ve yöneticilerin projeye inanması ve tam destek vermesi gerekmektedir. Desteğin sadece bütçe ile sınırlı kalmaması, tüm çalışanların, e-öğrenme projesinin ve sonuçlarının üst yönetim tarafından takip edildiğini bilmesi de gereklidir. Bu çalışanların programa motivesi açısından önemlidir. Çalışanların, e-öğrenmenin şirket için yeni bir eğitim modeli ve işlerinin bir parçası olduğunu bilmeleri, projeye olan ilgilerini ve katılımlarını artıracaktır. Üst yönetimin, projeyi takip eden ve içerikleri başarıyla tamamlayan çalışanları takdir etmesi, beklenen desteğin bir diğer boyutudur.
Çalışanın kendi yöneticisi tarafından da takip edilmesi, e-öğrenme materyallerine yönlendirilmesi ve motivasyonun sağlanması da gereklidir. Bu sayede e-öğrenme, iş yapma biçiminin bir parçası haline gelebilecek ve süreklilik kazanacaktır. Yönetici desteği, sürekli öğrenen ve gelişen bir kurum kültürü yaratmanın çok önemli bir adımıdır. Ayrıca eğitim departamnının yetenekleri de buarda önemlidir.
2) Internet Erişimi: Çalışanların, iş yerinden veya evden internete erişebiliyor olması gerekir. Internete bağlanabilen ve Internet Explorer versiyon 5.0 veya üst versiyonlara sahip bir bilgisayar yeterli olacaktır. Sesli eğitimleri dinleyebilmek için ses kartı ve hoparlör/kulaklık da gereklidir. 9
3) Faaliyet gösterdiğiniz çevre (müşteri tatmini, nitelikli satış gücü gibi).
4) Kullanacağınız içerik: Kültürel ve dil bakımından farklılaşmalar, içeriğin yapısı.
5)Öğrenecek kişilerin özellikleri: Coğrafi dağılımları, eğitime bakış açıları, teknolojiye uyum yetenekleri.
6)Takip- değerlendirme yöntemleri sürecin tanımlanmış olması, stratejik açıdan değerlendirilmedilir. 10

__________________
Simge Velipaşalar

STRATEJİ GELİŞTİRME:
e-Öğrenme yönteminde ancak iyi bir planlama sayesinde etkin sonuçlar elde edilebilir. Yukarıda da bahsetmiş olduğumuz gibi herşeyden önce, üst yönetimin tam desteğini almış olmak önemlidir. Bu destek ayrıca tam bir finansal desteğinde göstergesi olmaktadır. Firma amaçlarına en uygun uygulamayı seçmek, üst yönetimi inandırmak için de önemlidir. Bu konuda birkaç farklı stratejiden bahsedebiliriz;
1- İşletmenin e-öğrenme tecrübesi yok ise; daha çok problemler üzerinde yoğunlaşılan, uzmanlığa yönelik ürünlerin değerlendirilmesi gerekir. Proje şirket bütününe değil de spesifik bir probleme yönelmiş alanlarda uygulanır.
2-İşletmenin iki veya daha fazla başarılı e-öğrenme projesi gerçekleştirmiş ise uygulanılacak stratejidir.Yine problemler üzerinde yoğunlaşılan bir yaklaşım benimsenir ancak içerik daha özelleştirilmiş ve simülasyonlar yoluyla problem odaklı yeteneklerin kazandırılması yoluna gidilmiştir.
3-Eğer işletmenize problem odaklı ve simülasyonlara dayalı iki veya daha fazla e-öğrenme projesini başarı ile gerçekleşmiş ise bu durumda kuruluş çapında bir e-öğrenme projesi başlatılmalıdır. 10
TEKNOLOJİ VE İÇERİK SEÇİMİ
Tüm e-öğrenme projelerinin 2 önemli bileşeni bulunmaktadır; 1- EYS 2- İçerik (Çalışanlarınızın öğreneceği malzeme)
EYS seçimi: Yukarıda da belirtmiş olduğumuz gibi EYS; , kurumun tüm insan kaynakları, personel kütükleri veya öğrenci bilgileri ile entegre olan, kurum genelinde eğitim sunma, kaydetme ve raporlama amacıyla kullanılan kabul görmüş yazılımlara verilen isimdir. 11 Süreç;
a) Kullanıcılar eğitim programlarına kayır edilir.
b)Kurslar izlenir.
c)Öğrenciler hakkında bilgi toplanr ve gelişmler takip edilir.
d)Değerlendirmeler yapılır ve yönetime rapor sunulur.(İnternet yada intranet üzerinden)
* Öncelikle, e-öğrenme altyapısının şirket içinde mi, yoksa şirket dışında mı kurulacağına karar verilmelidir. Bir çok firma, altyapı, yazılım, teknik personel gibi maliyetlerden kaçınmak için kiralama modelini tercih etmektedir. Kiralama modeli, tedarikçi firma tarafından, internette şirket adına bir e-öğrenme sitesi kurulması, çalışanların bu site üzerinden sunulan e-öğrenme içeriklerine ulaşması modelidir. Hızlı proje uygulama avantajı da sağlayan bu model, e-öğrenme ASP (Application Service Provider) veya LSP (Learning Service Provider) hizmeti olarak bilinmektedir. Burada üzerinde durulması gereken diğer konu da e-öğrenme üzerinde belirli standartların sağlanmış olmasına dikkat etmektir. 12
Standartlar, e-öğrenme sisteminin sürekliliğinin, güvenirliğinin ve gelişmesinn sağlanmasnda anahtar role sahiptir. Aynı zamanda e-öğrenmeye yatırım yapanların yatırımlarını koruyan ve güvence altına alan bir sistemdir.
Farklı firmalar ve farklı platformlarda geliştirilen içeriklerin ve programların, aynı düzlemde birlikte çalışmasını ve iletişim kurmalarını sağlamak standartların en temel amaçlarındandır. Örneğin X bir firmadan EYS satın aldınız, e-öğrenme içerik paketlerinizi de Y firmasına hazırlattınız. Hazırlanan içeriklerin EYS 'inizle iletişim kurabilmesi için aynı dili konuşuyor olmaları gerekir.
E-öğrenme standartlarını belli başlı üç kategori altında sınıflandırabiliriz. Metadata, pakatleme ve iletişim standartları gibi.
• Metadata standartları e-öğrenme içeriği içerisindeki her türde nesneyi tanımlamak ve etiketlemek için kullanılır. Bunu kütüphanelerdeki kitap etiketlerine benzetebiliriz; bir kitabın, hangi salonda, hangi koridorda, hangi rafta olduğunu belirten etiketlere. Metadata standartları sayesinde, e-öğrenme paketinde yer alan bir nesneyi aradığınızda kolayca ulaşabiliyorsunuz.
• Paketleme standartları, farklı nesnelerin bir araya getirilip bir içerik oluşturulması sırasında, bu birleştirme işleminin nasıl yapılması gerektiğini tanımlar. Bu tanımlamaya göre, bu içeriğin standart uyumlu bir EYS’te çalıştırılabilmesi, yüklenmesi kolaylaşır.
• İletişim standartları ise içerikle EYS arasındaki iletişimde kullanılan dili tanımlar. Bu sayede, içeriğin kim tarafından kullanıldığı, ne kadarının izlediği, nerede kaldığı gibi bilgiler EYS 'e veri olarak taşınır ve raporlamalarda kullanılır.
E-öğrenme standartları dört ana organizasyon tarafından geliştiriliyor, AICC (Aviation Industry Computer-Based Training Committee); IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) LTSC; IMS (Instructional Management System) Global Learning Consortium ve ADL (Advanced Distributed Learning).

AICC , havacılık endüstrisi için eğitim teknolojileri geliştirmek için oluşturulmuş uluslararası bir organizasyondur. Bu organizasyon temel olarak birlikte işlerlikle ilgili standartlar geliştirmektedir.

IEEE LTSC ; IEEE tarafından oluşturulmuş bir alt birim. Bu birim de eğitim teknolojileri standartları geliştiriyor. İlgi alanları ise eğitim sistemlerinin teknik alt yapısı.

IMS 'te AICC gibi e-öğrenme materyallerinin birlikte işlerliğine yönelik spesifikasyonlar tanımlıyor. Bu spesifikasyonların yaygınlaşması da bu organizasyonun temel amaçları arasında.

ADL ; Amerika Savunma Bakanlığı (DoD) tarafından desteklenen bir organizasyon.
Bugün SCORM ve AICC standartları en iyi bilinen 2 standarttır.AICC standartları nispeten eskidir ve daha Windows ortamı ortaya çıkmadan önce, DOS oetamında çalışmak üzere dizan edilmiştir. SCORM, AICC’ye göre daha pratiktir. Bugün için SCORM tercih edilen bir standarttır. Ancak yine de e-öğrenme uygulamaları için belirlenmiş olan tek bir standart bulunmamaktadır. Bu durumda, bir öğrenme projesine başlarken, hizmet sağlayıcısına, sunduğu ürünün SCORM ile uyumlu olup olmadığının sorulması gerekmektedir. Günden güne gelişen web teknolojileri ve kullanıcıların ihtiyaçlarıyla şekillenen eğitim teknolojileri ile paralel olarak SCORM da gelişmeye devam edecektir. Bu da SCORM'un daha da fazla karşımıza çıkacağı anlamına geliyor. 13
Standartlardan sonra bir diğer önemli konu da programların akreditasyonudur. Akreditasyon (bir programın yeterliliğinin tanınması), eğitim programının sunduğu program ve kredilerin kalite ve yeterliğinin bölgesel değerlendirme kurumları tarafından onaylanması demektir. Bir eğitim kurumunun bölgesel değerlendirme organizasyonları tarafından akredite edilmesi o eğitim kurumunun eğitim verebilmesi için gerekli görülen minimum standartları karşıladığını gösterir. Bir programın tanınması kadar, o programın hangi organizasyon tarafından tanındığı da önemlidir.

Distance Education and Training Council (Uzaktan Eğitim ve Öğretim Konseyi, eski adıyla National Home Study Council)-DETC Washington'da kurulan ve hiç bir kar amacı gütmeyen bir kuruluştur. DETC, uzaktan eğitime dair bilgilerin yer aldığı danışma ve bilgilendirme servisi olarak işlem gördüğü gibi 'Accrediting Commission of the Distance Education and Training Council' adında bir akreditasyon organının da sponsorluğunu yapmaktadır.

DETC, New York'ta bulunan Carneige Kuruluşu ile National Better Business Bureau'nun ortaklığı ile kurulmuştur. Mevcut eğitim standartları ve etik çalışmaların hızını artırmak konseyin kuruluştaki temel amaçlarındandır.

Günümüzde yaklaşık 2,5 milyondan fazla Amerikalı DETC'nin akredite ettiği kuruluşlara kayıt olmuştur. 1890 yılından beri 130 milyon Amerikalının uzaktan eğitim programına katıldığı tahmin edilmektedir. Günümüzde ise 60'tan fazla eğitim kurumunun çalışmaları, DETC Akreditasyon Komisyonu tarafından onaylanmıştır.
DETC'in üyesi bulunan kuruluşlar, posta yada telekomünikasyon yolu ile üyelerine 500'ün üzerinde akademik, mesleki ve ilgi alanlarına yönelik kurs programları sunmaktadır. Bu programlar genellikle yazılı materyaller, görsel/ işitsel eğitim araçları, bilgisayarlar ve eğitime katkıda bulunacak diğer yardımcı araçlardan faydalanırlar. Bir kaç haftalık kısa süreli kurs programları olduğu gibi 4 yıldan daha uzun süren kurslar da mevcuttur. Gerçekte, uzaktan eğitim programı tam anlamıyla kampüs dışında gerçekleşmesine rağmen bazı kuruluşlar bu programın kampüs içi eğitim ile birleştirilmesi taraftarıdır. DETC kuruluşlarının büyüklükleri, kayıt olan öğrenci sayısına göre değişmektedir.

Uzaktan eğitim akreditasyonu Amerika genelinde gerçekleştirilen bütün uzaktan eğitim programları için geçerli bir çalışmadır. Bu çalışmanın sadece Amerika'da bulunan kuruluşların akreditasyonunda geçerli olması her şeyden önce -eğitim seviyesi yada disiplin anlayışından da öte- uygulanan eğitim metodu üzerinde yoğunlaşılmış olmasından kaynaklanmaktadır. Akreditasyon çalışması bir kurumda bulunan bütün program, kurs ve uzaktan eğitim çalışmalarını kapsamaktadır (lisans, yüksek lisans, mesleki, ön lisans). Bölgesel yada özel akreditasyon kuruluşlarının tersine Uzaktan Eğitim ve Öğretim Konseyi'nin Akreditasyon Komisyonu (DETC), uzaktan eğitim programları için tek bir kaynaktan ulusal yeterlilik kazandırmaktadır. Uzaktan eğitim programlarından herhangi birisine kaydolurken yapmanız gereken en önemli şeylerden birisi, bu programın hangi organizasyon tarafından akredite edildiğini ve bunun kabul derecesini araştırmanız ve katılacağınız programı bu kriterlere göre belirlemenizdir.14

İÇERİK: E-öğrenmede belli standartlarda hazırlanarak öğrenciye sunulan, belirlenmiş eğitim süresi içinde öğrenilmesi hedeflenen eşitsel konu materyalidir.
Burada ilk sorumuz hangi eğitim içeriklerinin kimlere ulaştırılacağına ilişkindir. Hazır e-öğrenme içerikleri kullanılabilir veya kurum ihtiyaçlarına uygun yeni e-öğrenme içerikleri üretilebilir. Mevcut içeriklerin, şirket ihtiyaçlarına göre güncellenmesi de bir diğer seçenektir. Burada dikkat edilmesi gereken, eğitim materyallerinin kapsam ve kalitesidir. Örneğin birçok firma, özellikle bilgisayar programlama eğitimleri konusunda çok iyi ürünler sunmasına rağmen genel yönetim veya davranışsal eğitimler gibi yüksek kaliteli eğitimler kolay kolay bulunmamaktadır.
İçerik husunda üzeinde durulması gereken diğer nokta da içeriğin dinamizmidir. Burada önemli olan, çalışanın iş performansına yönelik, tam zamanında ve gerek duyulduğu kadar eğitimin verilmesidir. Eğer e-öğrenme ile eğitime yeni başlayan insanlar ilk seferinde kötü bir deneyim sahibi olursa, onların tekrar bu şekilde eğitim almaları zorlaşacaktır. Tabii ki kullanılacak sistemin esnek, kullanıcı dostu ve kişiselleştirmeye uygun tasarlanması gerekir.15
Üçüncü ve son nokta , iletişim araçlarını kullanarak çalışanlara e-öğrenme modelini doğru anlatmak ve onları projeye davet etmektir. e-Öğrenme projesinin çalışanlar tarafından, kendi kariyer ve gelişimleri için yapılan önemli ve değerli bir yatırım olduğunun bilinmesi projenin başarısı için kilit bir rol oynayacaktır. Bu amaçla, gerçekleştirilebilecek çalışmalar şunlardır;
a) Pilot uygulama: e-Öğrenme projesi öncesinde hedef grubu yansıtacak kişilerle yapılacak pilot çalışma, önemli geribildirimler sağlar. Teknik çalışmalardan, eğitim ve gelişime kadar çok farklı konuda ön bilgi toplanır ve projenin doğru şekillenmesi mümkün olur.
b) Marka çalışması: Projenin markalaştırılması, şirket içinde benimsenmesi ve çalışanların ilgisini uyandırması için önerilmektedir. Konsept, maskot, logo ve site çalışmalarını içerir.
c) Lansman çalışması: Dağıtılan el kitapçıkları, duvarlara asılan posterler, merak uyandıran teaser’lar ve yönetimin katıldığı bir kokteyl ile açılış çalışmalarıyla gerçekleştirilir. 16
E-öğrenme yöneteminin çalışanlar tarafından benimsenmesi ve eğitimlerden istenen sonuçların elde edilebilmesi için, eğitim başlamadan önce, dersler sırasında ve dersler tamamlandıktan sonra bazı önlemler almak gerekir.
1-Derslerin Başlamasında önce
- Gerçek ihtiyaçların belirlenmesi.
- Başlıca ilgili tarafların sürece dahil edilmesi.
- İş ortamının hazırlanması.
2- Dersler sırasında
-Eğitimi parçalar halinde verin (Eğitim materyali 20 dk.lık veya daha kısa süreli parçalar halinde sunulduğunda bunu anlaması ve öğrenmesi kolay olur.
-Katılımcıların geçmiş bilgi ve tecrübeleriyle ilişkilendirin.:Kişiler kendi bilgi, tecrübe veya çalışma ortamları ile ilgili örneklerle karşılaştıklarında daha hızlı öğrenirler.
- Sunuşu değişken hale getirin: Okuma için hazırlanmış sayfaların dışında, ses, görüntü, animasyon, interaktivite öğelerini kullanarak sunuşun renklendirilmesi öğrenmeyi kolaylaştırır.
-Geribildirim sağlayın. Katılımcılara, konuyu ne kadar öğrendikleri, yeni bilgi ve becerileri ne derece uygulayabildikleri hakkında, geribildirim vermek motivasyonu arttırır.
- Sosyalliiği arttırın: Chat,e-posta, elektronik görüşme ssatleri, online soru-cevap gibi insana ilişkilerini ayakta tutacak bazı önlemler alınmalı.
- İhtiyaç duyulan anda eğitim almayı mümkün hale getirin: Çalışanlar ihtiyaç duydukları bilgiyi şirketin eğitim portalında dersler arasından seçebilmelidir.
3- Derslerden sonra
- Derslerin başarı ile tamamlanmasını kutlayın: (Katılmcılara e-mail ile kutlama mesajı.)
- Katılımcı işinin başına döndüğünde gerekli desteği verin: (Dersteki bilgilerin iş yaşamında nasıl kullanacağının gösteilmesi)
-Öğrenmeyi ödüllendirin.
- E-öğrenmeyi süreç olarak düşünün: Çalışanlar ihtiyaç duydukları her an geri dönüp bilgiye tekrar erişebilmektedirler. 17

EĞİTİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ AŞAMASI
1-TEPKİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ: Tepkinin ölçülmesinin en temel yolu, katılımcının tatmin düzeyinde ortaya çıkacaktır. Bu aşamanın değerlendirilmesinin iki önemli nedeni vardır;
a)Yöneticiler genellikle katılımcılara fikirlerini sorarak onların daha etkin çalışabilmeleri için nelere ihtiyaç duyduklarını öğrenip, gelen görüşler doğrultusunda eğitim ile ilgili kararlar alır.
b)Katılımcıları öğrenmeye teşvik etmek veöğrenme ile ilgilenmelerini sağlamak.
Önemi: İleride programın geliştirilmesine yardımcı olacak çok sayıda fikir ya da öneriler de edilebilir. Katılımcıların desteği sağlanır. Son olarak ise programın gelecekteki performansınn arttırılmasına yönelik olmak üzere birçok sayısal bilgiyi bünyesinde toplayabilmektedir.
2-ÖĞRENMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ: Burada eğitim süreci içerisinde bilgi düzeyinin arttırılması, yetenek ve/veya davranışların geliştirilmesi ile ilgili değişmeler değerlendirilir.
3-DAVRANIŞLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ: Bu aşamada iş performansınıın değerlendirilmesi yapılmaktadır. Katılımcının öğrendiklerini, ne oranda işinde uygulayabildiğini ölçmeye çalışmaktadır.
4-SONUÇLARIN DEĞERLENRİLİRİlMESİ: Satış rakamlarının yüksekliği, daha yüksek oranda verimliliğe ulaşması, daha büyük kar elde etme ve daha az oranda çalışan devri gibi unsurları içeren, eğitim süreci ile oluşacak sonuçların ölçümü yapılır.Birinci aşamadan dördüncü aşamaya giderken hem maliyet hem de zorluk derecesi artmaktatdır. En sık kullanılan yöntemlerden biri, yatırımın karlılığı (Return on Investment-ROI)dır.18
ROI= Yatırımın getirisi
Eğitim Yatırım Maliyeti

KAYNAKÇA

1- Erkunt. H. ve Akpınar, Y., Internet Tabanlı ve Internet Destekli Eğitim: Kurumsal Bir Eğitim Yönetim Sistemi Örneği. Açık ve Uzaktan Eğitim Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 23-25 Mayıs, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.

2- Bingöl, H., Öğrenmenin "e-" leşmesi, Uzaktan Eğitim ve Türkiye, TBD Bilişim Kültür Dergisi, Eylül 2000, Sayı:75, Sayfa:82-85, (Web Sitesi: http://www.meraklisina.com.tr/paper/...indexPaper.htm)

3- Göktaş, İ., Kayri, M.,E-öğrenme ve Türkiye Açısından Sorunlar, Çözüm Önerileri, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Elektronik Eğitim Fakültesi Dergisi Cilt:II, Sayı:II,
(Web sitesi http://efdergi.yyu.edu.tr)

4- Aydın, H., Uzaktan Eğitimin Geleceğine İlişkin Eğilimler, (Web sitesi: http://www.gaxxi.com/hsnksy/eogrenme/arsiv/2006/05/20)
5- E-Learning(e-öğrenme) Nedir?, Web Adresi: www.sanal-kampus.com

6- Yazıcı, S.,E-Öğrenme (İnsan Kaynakları Eğitiminde Stratejik Dönüşüm), Alfa Yayınları, İstanbul, 2004
7- A.g.e., İstanbul, 2004

8-Türkiye Bilişim Vakfı, E-Öğrenme Kılavuzu, Sürüm, 1Haziran, 2003
9- Hançer, A.M., E-Öğrenme Projesine Başlarken, Kaynak Dergisi, Temmuz-Ararlık 2004, Sayı 20, (Web Sitesi http://www.baltas-baltas.com/kaynakdergitum.asp?sayi=20)
10- Yazıcı, S.: a.g.e.

11- Yazıcı, S.: a.g.e.

12- Türkiye Bilişim Vakfı, E-Öğrenme Kılavuzu, Sürüm, 1Haziran, 2003
13- Hançer, A.M.: a.g.e.
14- Doruk, Z., ENOCTA Proje Yöneticisi ZEHRA DORUK Röportajı, Web Adresi:
(http://buelc.boun.edu.tr/roportaj/zehradoruk.htm

15- Uzaktan Eğitimin Akreditasyonu, Wen Adresi: http://www.uluslararasiegitim.com/uzak/akredit.asp

16- Yazıcı, S.: a.g.e.
17- Hançer, A.M.: a.g.e.
18- Yazıcı, S.: a.g.e.

__________________
Simge Velipaşalar