EMEKLİLİĞE HAZIRLIK EĞİTİMİ


Emeklilik yaşamına özgü nitelikler ve sorunlar, bireylerin bu döneme ilişkin bazı hazırlıklar yapmalarını gerektirmektedir. Emekliliğe hazırlıkta bireylere önemli sorumluluklar düşmekle birlikte, bireyin dışında bazı kurum ve kuruluşların sorumlulukları da ihmal edilemez. Bu sorumlulukların başında da emekliliğe hazırlık eğitimleri gelmektedir.

Emekliliğe hazırlık eğitimi, bir organizasyonda uzun yıllar çalışan ve emekliliğe yakınlaşan bireylere önlerindeki yeni hayat biçimini tanıtan, onları bu hayat dilimine ve sorunlarına hazırlayan ve böylece onların bu dönemde mutlu olmalarını sağlayan bir eğitim biçimidir(1).

Emekliliğe hazırlık eğitiminin verilmesi, işverenin sosyal sorumluluğu olması yanında aynı zamanda yararınadır. Bu eğitimi vermekle işveren, çalışanlarına önem verdiğini gösterir, kuruma bağlılık yaratır. Çalışanın güvenlik ihtiyacını karşılayan bir iş ortamında bireylerin iş doyumu artar, daha verimli çalışır. Ancak bu eğitimi sadece işverenin sorumluluğuna bırakmak, sosyal devlet ilkesi ile bağdaşmaz. Devlet de bu tür eğitimleri kendi bünyesindeki kurum ve kuruluşlar ile doğrudan düzenlemeli, ayrıca özel sektörü bu tür eğitimleri düzenlemeleri konusunda desteklemeli ve teşvik etmelidir. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar için devletin sorumluluğu, işveren sıfatının olması dolayısı ile daha da artmaktadır. Ayrıca üniversiteler, sendikalar gibi kuruluşlara da bu eğitimin verilmesinde bazı sorumluluklar düşmektedir.

Emekliliğe hazırlık eğitimlerinin başlıca amaçları kısaca aşağıda belirtilmiştir(2):

- Emekli adayına önündeki hayat dönemini çeşitli yönleri ile tanıtmak,

- Emeklilik dönemindeki sorunları tanıtmak,

- Emekli adayına içinde bulunduğu durumu tanıtmak,

- Kendisini tanımasına ve sahip olduğu imkanların farkında olmasına yardımcı olmak,

- Emekliliğe geçiş olayını tanıtmak,

- Başarılı bir geçiş için nelere ihtiyacı olduğunu kavratmak,

- Başarılı bir geçiş için yolları ortaya koymak,

- Emeklilikte karşılaşacağı problemlerle başetme gücünü ve yeteneğini kazandırmak.

Emekliliğe hazırlık eğitimlerini başlıca iki gruba ayırmak mümkündür:

Planlama eğitimleri: Emekli adayının gelecekteki hayat dönemini daha iyi tanıyıp bu dönemi planlaması için verilen eğitimlerdir. Bu kapsamdaki başlıca eğitimler aşağıda belirtilmiştir.


- Mali planlama (finansal hazırlık) eğitimi,

- İkinci işe hazırlık eğitimi,

- Boş zaman planlaması eğitimi,

- Emeklilik sonrası hayat planlama eğitimi.


Danışma-Uyum eğitimleri: Emekliliğin daha çok psikolojik boyutu ile ilgili olan bu eğitimlerde emekli adayının emeklilik sorunları ile başa çıkabilmesi için gerekli bilgiler verilerek bireye bu konularda problem çözme gücü ve becerisi kazandırılır. Bu kapsamdaki başlıca eğitimler aşağıda belirtilmiştir:

- Sağlıktaki değişimlere uyum eğitimi,

- Sosyal değişikliklere uyum eğitimi,

- Yaşlılıktaki diğer kayıplara uyum eğitimi,

- Durumu değerlendirme eğitimi.

Emeklilik olgusu; hukuk, tıp, sosyoloji, psikoloji, ekonomi gibi birçok bilim dalını ilgilendirdiğinden, bu konuda hazırlanacak bir eğitim programı, eğitim bilimini de içerecek şekilde multi disipliner bir yaklaşımla ele alınabilir. Kuşkusuz bu programın hazırlanmasına eğitim uzmanları öncülük edecek, ancak diğer disiplinlerdeki uzmanların katki ve katılımlarından yararlanılacaktır. Ayrıca bu programların hazırlanmasında, emekli adaylarının bu tür eğitimlerden ne bekledikleri de büyük önem taşır. Bu yüzden emekli adaylarının ne tür eğitimlere ihtiyaç duydukları konusunda onların görüşlerine başvurulmasında da yarar vardır.

Yukarıda belirtilen eğitimlerden işe hazırlık eğitimi dışındaki eğitimlerin tüm emeklilere, işe hazırlık eğitimlerinin ise emeklilikten sonra çalışmayı düşünenlere verilmesi gerektiğini söyleyebilirim. Konumuz açısından önem taşıyan ikinci işe hazırlık eğitimi, ayrı bir başlıkta incelenecektir. Diğer eğitimler için detaylı bir inceleme yapılmamakla beraber bu eğitimlerin iki düzeyde ele alınması mümkündür:

Genel düzey:Eğitim konusu ile ilgili temel bilgilerin verilerek genel bir beceri kazandırılmasıdır. Örneğin “Boş zaman planlaması” eğitiminde, zaman yönetimin temel ilkeleri anlatılarak boş zaman aktiviteleri tanıtılabilir. “Sağlıktaki değişimlere uyum” eğitiminde emekli adaylara yaşlanma ile ortaya çıkan sağlık sorunları ile bu konulardaki öneriler anlatılabilir. Genel düzeydeki eğitimler, tüm emeklilere verilmesinde yarar görülen temel nitelikteki bilgileri içerir.

Özel düzey: Yukarıda belirtilen eğitim konuları içerisinde yer alan daha özel nitelikli ve detaylı bilgileri içeren eğitimlerdir. Bu eğitimler tüm emekli adaylarına değil, sadece o konu ile ilgili olanlarına verilir. Dolayısı ile bu eğitimler, emekli adaylarının talepleri doğrultusunda programlanmalı ve yeterli talep varsa açılmalıdır. Bu eğitimlere örnek olarak; bahçe bakımı, resim, satranç gibi hobi/boş zaman etkinlikleri eğitimleri; kalp hastalıkları, şeker hastalıkları vb. konularda detaylı bilgilerin verildiği ve bu konuda alınacak önlemlerin anlatıldığı eğitimler verilebilir.

Emekliliğe hazırlık eğitimleri gelişmiş ülkelerde üzerinde önemle durulan bir konu olmasına rağmen ülkemizde ne yazık ki önemli bir uygulama alanı bulamamıştır. Bu konuda Silahlı Kuvvetler bazı girişimlerde bulunmuş ve “Aktif Emeklilik” projesi çerçevesinde bu eğitimleri geliştirmeye çalışmakta ise de bunların yaygın bir uygulama alanı bulmasının zaman alacağı düşünülmektedir.

“Şans, hazırlıkla fırsatın karşılaştığı köşe başıdır.”

Rus Özdeyişi

[1] R.Cengiz Akçay, Çanakkale İlinde Görev Yapan Öğretmenlerin Emekliliğe Hazırlık Eğitimine İhtiyaçları, A.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara, 1994,s.97

[2] R.Cengiz Akçay, a.g.e., s.106-107.

http://www.mcozden.com/bky_11.htm#11c

__________________
Simge Velipaşalar