İKİNCİ İŞE HAZIRLIK EĞİTİMİ

Günümüzdeki erken emeklilik olgusu ve ekonomik şartların, emekli olanların çalışma yaşamlarına devam etmelerine yol açtığını belirtmiştim. Nitekim öğretmenler arasında yapılan bir araştırmada; emekli adaylarının % 65.2’si emekli olduktan sonra hemen çalışmaya başlamayı düşünmekte, % 19.4’nun ise ne yapacağında kararsız olduğu belirtilmektedir. Uzun bir süre çalışmayıp dinlenmek isteyenlerin oranı ise sadece % 15.4’dür(1).

Çeşitli meslek gruplarını içeren bir başka araştırmada ise emekli erkeklerin % 52’si , emekli kadınların % 36’sı emekli olduktan sonra çalıştıklarını belirtmiştir(2). Kadınların iş dışındaki sosyal sorumluluklarının, emekli olduktan sonra çalışma yaşamına geri dönme oranlarının erkeklere göre daha düşük olmasında etkili olduğu düşünülmektedir.

Bir başka araştırma sonuçlarına göre(3) emeklilerin % 52’si çalışmakta, % 48’i ise çalışmamaktadır. Çalışmayanların % 22’si ise uygun bir iş bulamadığı için çalışmadığını belirtmiştir. Çalışmaktan hoşlanmayanların oranı ise sadece %3’tür. Asker emeklileri üzerine yapılan bir araştırmada (4)ise emeklilikten sonra % 72’sinin çalışma yaşamına devam ettikleri sonucu ortaya çıkmıştır.

Yapılan araştırmalar gösteriyor ki bireylerin yarısından fazlası emekli olduktan sonra çalışma yaşamına devam etmektedir. Kadınların çalışma yaşamına devam etme oranları erkeklerden çok daha az olduğu düşünülürse, erkeklerin %70 civarında çalışma yaşamlarına devam ettikleri söylenebilir.

Yapılan bir araştırmada emeklilikte yapılan ikinci iş, %62.3 oranında önceki işle bağlantılıdır(5). Buradan emeklilikte büyük ölçüde emeklilik öncesi mesleğin sürdürüldüğü anlaşılmaktadır. Kariyer yolunu değiştirenlerin oranının ise küçümsenemeyecek kadar yüksek olduğu (%37.7) görülmektedir. Bunda bireylerin emeklilikte, daha hoşlandıkları işleri yapmalarının etkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca kamu kesiminden emekli olanların özel sektörde önceki işlerine benzer nitelikte iş bulamamalarının da etkisi göz ardı edilmemelidir.

İkinci işe hazırlık eğitimleri özellikle kamu kesiminden emekli olanlar için önem taşımaktadır. Çünkü bu kişilerin çalışacağı yer özel sektör olmaktadır. Özel sektörün çalışma ilişkileri ise kamu sektörünün çalışma biçiminden çok farklıdır. Ayrıca kamu kesiminden emekli olanlar, ilk işe girişlerinden itibaren hiç iş aramamışlardır. Bu yüzden ne firmaların işe alım sistemleri, ne nasıl iş arayacakları, ne de yeni bir işe nasıl başvuracakları konusunda bilgi ve deneyime sahiptir. Bunun sonucu olarak özgeçmiş hazırlama ve işe alma görüşmeleri hakkında da bilgi sahibi değildirler. Butün bu bilgiler, ikinci işe hazırlık eğitiminin konusunu oluşturur.

Diğer yandan bireylerin daha önce kamu kesiminde çalıştıkları işlerde kazandıkları yetkinlikleri ile özel sektörde çalışmayı düşündükleri işlerin gerektirdiği yetkinlikler arasında önemli farklar bulunabilir. Bu yetkinliklerin kazanılması veya geliştirilmesi de ikinci işe hazırlık eğitimleri kapsamında düşünülmelidir.

Bireylerin emeklilikten sonra kariyer yollarını değiştirmeyi düşünmeleri durumunda yeni kariyerlerindeki işler ile ilgili ön hazırlıklar yapmaları gerekmektedir. Bu durum, kamu sektöründen emekli olacaklar kadar, özel sektörden emekli olacaklar için de geçerlidir. Çünkü yeni işler, yeni bilgilerin ve becerilerin kazanılmasını gerektirmektedir. Örneğin özel sektörde belirli bir alanda uzun süre uzman olarak çalışan birinin bu bilgi ve deneyim birikimini eğitici olarak aktarabilmesi için; öğretim ilkeleri, eğitim psikolojisi, eğitim teknolojisi, ölçme ve değerlendirme gibi konularda bilgi sahibi olması ve bu konudaki becerilerini geliştirmesi gerekmektedir.

Kamu kesiminden emekli olacaklar için ikinci işe hazırlık eğitimleri iki düzeyde ele alınabilir:

Genel Düzey: Bu eğitimde emeklilikten sonra çalışmak isteyenlere özel sektörün çalışma ilişkileri ve etkin iş arama yöntemleri verilir. Bu eğitimlerde verilen bilgiler, ikinci bir işte çalışmak isteyen tüm emekli adaylarına yöneliktir. Bu eğitimlerde verilmesi öngörülen başlıca konular aşağıda belirtilmiştir:

- Bireysel vizyonun, çalışma amaçlarının, ilgi alanlarının ve kariyer hedeflerinin belirlenmesi,

- Güçlü ve zayıf yönlerin, mevcut ve geliştirilmesi gereken bireysel yetkinliklerin belirlenmesi,

- Çalışma alanlarının ve kariyer yollarının belirlenmesi,

- Firmaların işe alım ve kariyer yönetim sistemleri,

- İş arama aşamaları,

- Özgeçmiş hazırlama,

- İşe alma görüşmeleri,

- Firma kültürü, iletişim ve ilişki yönetimi.

Yukarıda belirtilen konular size hiç yabancı gelmemiştir. Bu konuların tümüne, bu kitabın çeşitli bölümleri içerisinde de yer verilmiştir. Dolayısı ile bu kitap ve kaynakçada belirtilen kitaplar, işe hazırlık eğitimlerinde referans kitaplar olarak kullanılabilir. Bu kitabı okumakla bile işe hazırlık konusunda önemli bir adım atacağınızı söyleyebilirim.

Özel Düzey: Bu tür eğitimler, bireylerin ikinci işlerinde gereken, ancak kendilerinin istenen düzeyde olmayan bireysel yetkinliklerin geliştirilmesine yöneliktir. Bu eğitimler dört grupta incelenebilir:

- Teknik ve mesleki beceri eğitimleri (bilgisayar programları, pazarlama teknikleri, ihracat ve teşvik mevzuatı, ISO 9000 vb.)

- Sosyal beceri eğitimleri (iletişim, takım çalışması, çatışma yönetimi, etkili sunuş teknikleri, etkili konuşma vb.)

- Yönetim becerileri eğitimleri (kriz yönetimi, proje yönetimi, stratejik planlama, müzakere becerileri, değişim yönetimi vb.)

- Yabancı dil beceri eğitimleri (iş yazışmaları, akıcı konuşma, mesleki/teknik terimler vb.)

Yukarıda parantez içinde verilen eğitim örneklerini artırmak mümkündür. Bu konularda eğitim firmalarınca verilen bir çok eğitim vardır. Eğitim sayısı o kadar çoktur ve bunlar öylesine içiçe geçmiştir ki; sadece eğitimin adına bakarak o eğitim hakkında bir fikir sahibi olmak imkansızdır. Aynı eğitim adı altında farklı firmaların birbirlerinden çok farklı bilgiler verdikleri görülmektedir. Çünkü bu konuda bir standart yoktur. Bu yüzden bir konuda eğitim seçerken kimlere yönelik olduğuna, hangi konuları içerdiğine ve hatta eğitimcinin kim olduğuna dikkat etmeniz gerekir. Eğitimde içerilen konular bile çoğu zaman o eğitim hakkında yeterli bilgi vermez. Çünkü bunlar konu başlıklarıdır, içeriğinin doldurulması ise eğitimcinin birikimine ve bunları aktarma becerisine kalmıştır.

Özel düzey olarak belirtilen eğitimler tamamen emekli adayının çalışmayı düşündüğü işler ve kendi yetkinlikleri ile ilgilidir. Bu yüzden işe hazırlık eğitimlerinde bu tür konulara da yer verilmesi, bireylerden yeterli ölçüde talep gelmesine bağlıdır. Ancak birçok sosyal, yönetim ve yabancı dil beceri eğitimleri ile bilgisayar eğitimlerinin özel sektör uygulamalarında önemli bir yere sahip olduğunu belirtelim.

“Geçmişi değiştiremezsin, fakat gelecek daha elinin içindedir."

H.White


[1] R.Cengiz Akçay, Çanakkale İlinde Görev Yapan Öğretmenlerin Emekliliğe Hazırlık Eğitimine İhtiyaçları, A.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara, 1994,s.148.

[2] Suna Yılmaz, Türkiye’de Emeklilik Yaşantısı, E.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir, 1996,s.94

[3] Sevgi Sarım, Emeklilerin Zamanlarını Değerlendirme Durumlarının İncelenmesi, İ.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 1996,s.34

[4]A. Mustafa Üçüncü, Asker Emeklilerinde Depresyon Prevalansı ve Sosyodemografik faktörlerle ilişkisi, G.A.T.A. Haydarpaşa Eğitim Hastanesi, Basılmamış Uzmanlık Tezi, İstanbul, 1995,s.17

[5] Suna Yılmaz, a.g.e., s.96.

http://www.mcozden.com/bky_11.htm#11c

__________________
Simge Velipaşalar