BÖLÜM- II
REFORM ÖNERİSİ TASLAK METNİ
Taslak metinde sosyal güvenlik kavramı tanımlanıp, amaçları belirtildikten sonra, neden reforma gerek duyulduğu, amaçları, düşünülen reformun genel çerçevesi, sosyal koruma sistemi adı altında önerilen yeni sistemin yapısı açıklanmıştır.
Sosyal güvenlik sistemini tek çatı altında toplamaya yönelik olarak hazırlanan metinde, önerilen temel amaçları;
• Adil ve kolay erişilebilir olması,
• Eşit hak ve yükümlülükler öngörmesi,
• Yoksulluğa karşı etkin koruma sağlaması,
• Mali açıdan sürdürülebilir olması,
Şeklinde ifade edilmiştir.
Taslak metinde reforma ihtiyaç duyulması temel olarak şu nedenlere dayandırılmıştır:
• Bugün için ülkemiz genç nüfus yapısına sahiptir. Önümüzdeki 20 yıl bağımlı nüfus azalacak, buna karşılık çalışabilir nüfus artacaktır. “Demografik fırsat penceresi” olarak adlandırılan bu fırsat çok iyi değerlendirilmelidir. Aksi takdirde 2030 yılından sonra nüfus yaşlanacaktır.
• Sosyal güvenlik kurumlarının finansman açıklarının kapatılması için son 10 yılda yapılan transferler 2003 yılında elde edilen milli gelire eşitlenmiştir. Bu durum borçlanma faizleri ile enflasyonun yükselmesine, ekonomik gelişmenin olumsuz etkilenmesi ile yatırımların engellenmesine neden olmaktadır.
• Belirtilen olumsuzluklar, sürdürülebilir büyüme oranına erişmeyi engellemekte, işsizlik oranını artırmakta ve gelir dağılımındaki eşitsizliği artırmaktadır. Gini katsayısı %44’e ulaşmıştır. Gelirin daha adil olduğu ülkelerde bu oran %20-25’tir.
• Mevcut sistem tüm nüfusu koruma altına almamıştır. 2003 yılının verilerine göre işgücünün %48’i bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi çalışır iken %52’si (yaklaşık 11 milyon kişi) kayıt altına alınamamıştır.
• 2000 yılı itibariyle ulusal sağlık harcamalarının milli gelir içindeki payının %6,6 olmasına karşın sağlık göstergeleri çok olumsuzdur.
• Mevcut sistem bu yapısı ile yoksulluğu artırmakta ve yoksulları korumamakta, toplumsal barışı tehdit etmektedir.
• Gelir artırıcı ve gider azaltıcı uygulamalar nedeniyle sosyal güvenlik kurumlarının finansman açıkları büyümüş, sistemin sürdürülebilirliğini tehdit eder boyuta gelmiştir.
• Emekli aylığı aylık bağlama oranları yüksektir. Uzun süre aylık ödenmektedir.
• Kurumlar dağınık yapıları nedeniyle eşgüdüm içinde çalışamamaktadırlar.
• Kurumlar hantal yapıları ile de etkin hizmet sunamamaktadırlar.
Tüm bu olumsuzlukları ortadan kaldıracağı gerekçesi ile önerilen yeni sistem; sosyal koruma kavramı adı altında dört bileşenden oluşmaktadır.
• Birinci Bileşen: Koruyucu ve tedavi edici, kaliteli sağlık hizmetinin finansmanı sağlayacak Genel Sağlık Sigortasıdır.
Bu sistemde;
SSK, Bağ-Kur, E.Sandığı, Kamu çalışanları ve yeşil kartlılar olmak üzere beş farklı standarta sunulan kamu sağlık sigortacılığı kaldırılıp, eşit kapsam ve kalitede sağlık hizmeti sunan bir yapıya dönüştürülecektir.
Bu proje “Sağlıkta Dönüşüm Projesi” ile birlikte uygulanacağından ek kaynağa ihtiyaç duyulmayacaktır.
Katılım zorunlu olacak, yoksulların primleri devlet tarafından ödenecektir.
Yönetmelikle belirlenecek temel teminat paketindeki sağlık yardımları primler ödendiği süre verilecektir.
Teminat paketi dışındaki tedavi ihtiyaçlarının bedelleri cepten ödenecektir.
Teminat paketinde ön görülen sağlık yardımlarından yararlanmak isteyen sigortalı her yardım içinde ayrıca katkıda bulunacaktır.
Sağlık hizmetleri üretilmeyip satın alınacaktır. (Bu çerçevede Sosyal Sigortalar Kurumu Hastaneleri Sağlık Bakanlığına devredilecektir.)
Koruyucu sağlık hizmetleri ve aile hekimliği ön plana çıkartılacaktır.
• İkinci Bileşen: Sosyal yardımlar ve hizmetlerdir.
Dağınık bir halde yürütülen sosyal hizmet ve yardımları toplulaştırarak nesnel yararlanma ölçülerine dayalı bir sistem olacaktır.
Yoksul ve muhtaç kesimlere sosyal yardım ödemelerini gerçekleştirecektir.
• Üçüncü Bileşen: Emeklilik sigortasıdır.
Bu sistemde;
Beş farklı emeklilik rejimi kaldırılarak hak ve yükümlülükleri eşit olan bir emeklilik rejimi oluşturulacaktır.
Emeklilik yaşı, aylık bağlama oranı ve hesaplamasında yeni düzenlemeler yapılacaktır.
Emekli olmak için gerekli olan prim gün sayısı 9000 güne, asgari aylıkta 5000 güne çıkartılacaktır.
Emeklilik yaşı 2035 yılından itibaren kademeli olarak 68’e yükseltilecektir.
Aylık bağlama oranı kademeli olarak yıllık %1,5’a düşürülecektir.
Malülük aylığına hak kazanmak için gerekli olan prim gün sayısı 3600 güne yükseltilecektir.
Ortalama prim gün sayısına göre ölüm aylığı hakketme şartı kaldırılacaktır.
Nüfusun yaşlanma sürecine göre önlem alınacaktır.
• Dördüncü Bileşen: Kurumsal yapılanmadır.
Bu sistemde;
Yeni ve tek bir kurumsal yapının oluşturulması hedeflenmektedir.
Kullanıcı memnuniyeti odaklı olacak, bürokrasi en aza indirgenecektir.
Oluşturulacak Bilgi Teknolojileri Operasyon Merkezi aracılığı ile emeklilik, sağlık sigortaları ile sosyal yardım hizmetleri, küçük birimler halinde yaygın örgütlenmiş bürolar tarafından sunulacaktır.
Sosyal GÜvenlİk Raporu BÖlÜm 2
Düzenli Mod
