D- Meslek Kuruluşları

a- İşverenler

Aşağıda önce Türkiye işverenler Sendikasının (TİSK) ve Ege Bölgesi Sanayi Odası'nın (EBSO) sonra da, Türk Sanayici ve İşadamları Derneği'nin (TÜSİAD) sosyal sigortalara ilişkin görüşleri aktarılmaktadır.

Çıkardığı inceleme yayınlarında ve İşveren dergisinde sosyal sigorta sistemimizi etraflıca ele alan TİSK, konuya ilişkin olarak saptadığı temel sorunları şu şekilde saymaktadır: Kapsamın yatay değil dikey genişlemesi, tahsil edilemeyen primler ve hizmet borçlanmalarından kaynaklanan finans krizi, sisteme Devletin malî katkıda bulunmaması, yüksek prim oranlan, Devlet ağırlıklı yönetim ve politik müdahaleler, kayıt dışı sektör, sigorta kuruluşları arasında norm farklılıkları. Belirtilen teşhisten yola çıkarak ileri sürülen reform teklifleri ise şöyledir:

• Sosyal sigorta kuruluşları siyasi iktidarlar müdahalesinden kurtarılmalıdır: SSK'nın teşkilat kanunu politik etkileri azaltacak şekilde yeniden düzenlenmelidir. Bu amaçla SSK Yönetim Kurulu, işçi ve işveren üyelerin ağırlıkta olduğu bir yapıya dönüştürülmelidir.

• Finansmana Devlet katkısı sağlanmalıdır: Avrupa birliği ülkelerinde olduğu gibi, ülkemizde de primlere iştirak ve açıkları kapatmak şeklinde sisteme Devlet katkıda bulunmalıdır. Kaldı ki, sosyal devlet anlayışı da bunu gerektirir.

• Sigorta prim oranlan düşürülmelidir: SSK'nın rahatlatılması için prim oranlarının artırılmasından söz edilmelidir. Halbuki, Türkiye'de prim oranları yeteri ölçüde yüksektir, işsizlikle mücadele için ücret üzerindeki sigorta, vergi, fon gibi yüklerin azaltılması gerekir.

• Erken yaşta emeklilik uygulamasına son verilmelidir: Batı ülkelerinde emeklilik yaşı 60-67 arasında değişirken, ülkemizde yaş sınırı aranmaksızın emeklilik uygulaması SSK'yı güç durumlara sokmaktadır. Anılan nedenle, emeklilik yaşı önceki seviyesine getirilmelidir.

• Kayıt dışı sektör ile mücadele edilmelidir: İşletmeler üzerinde mevcut ağır malî yükler, işletmeleri kayıt dışına itmektedir. Bu amaçla, istihdam vergisine dönüşen sosyal amaçlı fon uygulamalarına son verilmelidir. Verginin tabana yayılması için vergi reformu yapılmalıdır.

• Sosyal güvenlik sistemimizde norm birliği sağlanmalıdır: SSK, Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve özel sandıklar mensuplarına değişik koşullarda, değişik haklar tanımaktadırlar. Belirtilen durum beraberinde birçok sorunu da getirdiği için, norm birliği sağlanmalı, bir "Milli Sosyal Güvenlik Sistemi" kurulmalıdır.

• Sosyal sigorta kuruluşları tek çatı altında toplanmalıdır: TİSK bir yayınında, mevcut kuruluşlar tek bir bakanlık çatısı altına (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) alınmalı demektedir. (Sorunlar ve Görüşler, TİSK İnceleme Yayınları: 6,133 (TİSK 6) Diğer bir yayınında ise, müktesep haklar korunarak tek çatı altında toplanmadan söz etmektedir. (TİSK XIX. Olağan Genel Kurul Çalışma Raporu, 16-17 Aralık 1995, 143 (TİSK XIX)) İlk, açıklamadan, mevcut kuruluşların varlığını sürdürmeleri ancak, tek bir bakanlığa bağlı olarak faaliyette bulunmaları sonucu çıkmaktadır. İkinci açıklama ise, tüm sigorta kurumlarının kapatılarak tek bir örgüt bünyesi altına alınmaları gereğinden bahsedildiği izlenimini vermektedir.

• Özel sigorta programları teşvik edilmelidir: Hiç şüphesiz, sosyal olma gereği nedeniyle, SSK'dan vazgeçilmesi söz konusu olamaz. Özel sigortacılık sosyal sigortanın alternatifi olarak değil, ona ek ve ihtiyarî bir güvence olarak düşünülmelidir. Sosyal sigorta kurumları mümkün olduğu kadar çok kişiye, minimum düzeyde koruma sağlamalı, fazlası ise özel sistemlerle karşılanmalıdır. Bu amaçla, özel sigorta şirketleri desteklenmelidir. Böylece, aralarında bir rekabet ortamı yaratılarak SSK'nın daha etkin çalışması mümkün olacaktır. Ayrıca, sosyal sigorta kuruluşlarının hastane işletmeciliği, inşaat yapımı, turistik tesislerin kurulması ve işletilmesi gibi yan hizmetleri özelleştirilmelidir. Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, işverenler SSK'nın asli hizmetlerinin değil, sadece yan hizmetlerinin özelleştirilmesini istemektedirler. (Bkz. TİSK. 6, 125 vd; TİSK, XIX, 133 vd; Sosyal Sigortalar Kurumu Üzerine Görüş ve Öneriler, TİSK. İnceleme Yayınları:3; Dünyada Sosyal Güvenlik Alanındaki Gelişmeler ve Türkiye, TİSK. İnceleme Yayınları: 11; İşveren, 11/1992, 28 vd; İşveren, 8/1994, 7 vd. Münferit olarak işverenlerin konuya ilişkin görüşleri hakkında Bkz. TİSK doğrultusunda, Nihat YÜKSEL, Sosyal Güvenlik Sistemimizdeki Bunalım, Tekstil İşveren, Nisan 1996, 8 vd; Özelleştirmeyi koşullu olarak kabul etmek için bkz. Refik BAYDUR, Intermedya Ekonomi, 15 Ocak 1995, 45, Ayrıca bkz. Kubilay ATASAYAR, İşveren, 11/1992,8).
TİSK'in sosyal sigortalar dışında, sağlık sigortaları konusunda da görüşleri bulunmaktadır. Hazırlanan “Genel Sağlık Sigortası” yasa taslaklarını değerlendiren Konfederasyon, ilk eleştiriyi taslağın ismine getirmektedir. Ona göre, genel sağlık sigortasının kurulmasının amacı, sağlık hizmetlerinden yararlanamayanların yükünü, bu imkânı kendi ödediği primlerle sağlamış kesimlere taşıtmak ve onların sağlık hizmetlerini de engellemek olmamalıdır. Bu itibarla, SSK'nın sağlık fonuna ve tesislerine el konulmamalıdır. Tesislerin daha geniş kitlelere hitap etmesini istemek, sigortalıların kendi tesislerinden daha zor ve daha düşük kalitede hizmet almalarına sebep olacaktır. Mevcut sosyal güvenlik kurumları genel sağlık sigortası sistemine dâhil edilmemelidir. (Bkz. TİSK. 6,141 vd.)

Ege Bölgesi Sanayi Odası da hazırlanan bir raporda TİSK'in gerekçelerine ve önerilerine yakın bir yaklaşım sergilemiştir. Ancak, EBSO tüm sigorta kurumlarının tek örgüt haline getirilmesi yolunda bir istekte bulunmamaktadır. Ayrıca, özerklik anlayışı farklıdır. Yönetimin tamamen işçi ve işverende olması, Devletin sadece kontrol görevi üstlenmesi gerektiği kanısındadır. (Bkz. Türkiye'de Sosyal Sigorta Kurumlarının Güncel Sorunları ve Çözüm Önerileri, EBSO Çalışma Grupları Yayınları: 5 Ekim 1995).

Sosyal Sigortalar hakkında son olarak, Türk Sanayici ve İşadamları Derneğinin (TÜSİAD) tutumundan söz etmek gerekmektedir. TÜSIAD tarafından yayınlanan "Emekli ve Mutlu" isimli bir rapor kamuoyunu hayli meşgul etmiştir. Raporun önsözünde, her ne kadar yapılan değerlendirmelerin kendi görüşleriyle doğrudan ilişkisi olmadığı belirtilmekteyse de, çalışmada iki ayrı sigorta şirketinin genel müdürlerinin (Abdullah Karacık, Pınar Kayalı) ve ayrıca Derneğin Ekonomik ve Mali işler Komisyonundan iki üyenin bulunması farklı bir kanaatin ortaya çıkmasına sebep olmuştur.

Raporda önce, sistemde mevcut sorunlar ele alınmış, sonra bazı reform örnekleri (Şili, Almanya ve İtalya) aktarılmış, nihayet son bölümde çözüm önerilerinde bulunulmuştur. İlk bölümü hazırlayan Karacık dağıtım sisteminin yani, sosyal sigorta uygulamalarının teknik açıdan zayıf olduğunu belirtmektedir. Ona göre, Bağ-Kur "prim ödemeyenler cenneti", Emekli Sandığı ise, "bir aktarma memuru" olarak çalışmaktadır. Kurumların aktüerya uzman sıkıntısı vardır. Bilânçolar iki yıl geriden izlenebilmektedir. Kayıt dışı sektör kapsama alınacak olursa, az alıp çok veren kurumların zararı daha da büyüyecektir. Bu itibarla, emekli yaşı arttırılmalı ve yaşları yeni belirlenenin altında kalanların maaşları dondurulmalıdır. Sağlık sigortası da yaşlılık sigortasını finanse etme, eksik doktor, geri teknoloji, ilaç yolsuzlukları gibi problemlerle karşı karşıyadır.

__________________
Aysun Şahan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi