İŞSİZLİK VE BAŞLICA ÇEŞİTLERİ

İşsizlik üretim faktörlerinden en önemlisi olan insan emeğinin kullanılması ile ilgilidir.

İŞ GÜCÜ YÖNÜNDEN İŞSİZLİK:

Bir insan niçin işsiz kalır? Çalışma gücüne sahip olduğu halde insanların bazıları neden çalışmaz? Bu soruları cevaplamak için öncelikle bu işsizliğin isteyerek mi yoksa istemeyerek mi oluştuğuna bakmak gerekir.Bir toplumda öyle insanlar bulunabilir ki bu insanların boş gezmeleri kendi isteklerine bağlı olmadan meydana gelir.Halbuki bazı kimseler de ekonomik ve sosyal bazı nedenlerden dolayı işsiz kalırlar.Bu sebeple işsizlerin bir kısmını iradi işsiz ,bir kısmını da gayri iradi işsiz olarak iki gruba ayırabiliriz.

1-) İRADİ İŞSİZLİK:

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi ancak kendi istediği şekilde bir iş olursa çalışacaklarını söyleyen kişilerin oluşturdukları işsizliktir.Bu işsizliğin sebepleri:

a) Genellikle tembel oldukları için işi beğenmezler.

b) İş şartlarındaki küçük bir değişikliğe razı olamazlar.

c) İstismar edileceklerini düşünerek komplekse kapılırlar.Bu gibi küçük sebeplerden dolayı hemen işi bırakırlar veya istekleri olmadığı sürece işe başlamazlar.

d) Aile fertlerinden çalışabilecek düzeyde olup da yalnızca bir kişi çalışıyorsa bu ailede bu gelire razı oluyorsa diğer fertler çalışmak istemezler.Babanın çalıştığı bir durumda eşi ve yetişkin çocuklar çalışmıyorsa eş ve çocukların durumu iradi işsizliğe girer.

e) Bazı kimseler (nadir olarak rastlansa bile) istirahat etmeyi maddi refaha tercih ederler ve çalışmak istemezler.

Sonuç olarak iradi işsizlik: piyasada geçerli olan ücreti kabul ettiği taktirde, çalışabilecek iş olduğu halde çalışmayan kişilerin meydana getirdiği işsizliktir.

2-) GAYRİ İRADİ İŞSİZLİK:

İş bölümü,uzmanlaşma ve otomasyonun önemli olduğu ülkelerde sık sık ortaya çıkan ve iktisadi bakımdan asıl önemli olan işsizlik türüdür.Bu işsizlik diğer işsizlik türünün tam tersi olarak,şartlar ne olursa olsun çalışmak isteyen insanların kendi iradesi dışında iş bulamamalarıdır.Bunun en önemli sebebi iş gücüne olan talebin yetersizliğidir.Bazı ürünlerin satışları düşük seviyede olabilir veya o mal üretilirken otomasyon şartları geçerli olabilir.Bunun sonucu olarak üretici iş gücü talebini azaltır.Bu ise bazı kimselerin işsiz kalmalarına sebep olur.

3-) MEVSİMLİK İŞSİZLİK:

Bazı ekonomik faliyetlerin belirli mevsimlerde yapılabilmeleri sebebiyle ortaya çıkan işsizliktir.Tarım alanında işler mevsimlere dağılmıştır.Hasat sonrası birçok kişi tarla işleri bittiği için işsiz kalırlar.Aynı şekilde turizm işletmelerinde çalışan kişiler de mevsim bitince işsiz kalırlar.Yazlık tesislerde çalışanlar kışın ,kış sporları yapılan yerlerde çalışan kimseler de yazın işsiz kalırlar.

Bunun yanında toplumun örf ve adetlerine göre bazı günlerde, milli ve dini bayramlarda da işsizlik meydana gelebilir.Tarım sektöründe elde edilen endüstriyel ürünlerin işlenmesi dönemlerinde büyük iş gücü hareketi bu alanlara kayar.(tütünün işlenmesi,pancarın işlenmesi gibi).Bu alanlarda üretim faliyeti bitince yeniden işsizlik dönemi başlar.

Bu tür dalgalanmalar insan iradesi dışında meydana geldiği ve sık sık tekrarlandığı için mevsimlik işsizlik büyük bir sorun teşkil eder.

4-) DEVREVİ İŞSİZLİK:

Konjonktürel işsizlik adı da verilen bu gayri iradi işsizlik türü ekonomik hayatın hep aynı faaliyet seviyesini devam ettiremeyip dönüp gelen dalgalanmalar oluşturulmasından dolayı ortaya çıkmaktadır.

Konjonktür dalgalanmalarının düştüğü safhalarda, yani iktisadi faaliyetlerin azaldığı devrelerde insanların büyük bölümü işsiz kalabilir.Dalgalanmaların yükseldiği devrelerde ise işsizlik azalıp tamamen ortadan kalkar.İşte azçok belli aralıklarla ortaya çıkan ve devri bir nitelik taşıyan işsizliklerin sebepleri üzerindeki teorik araştırmalara “konjonktür teorileri” denir.

Bu işsizliğin sebebi efektif talep olup talep yetersizliğinin ortaya çıktığı devrelerde işsizlik artmakta, toplam talep seviyesinin yükseldiği dönemlerde ise işsizlik azalmaktadır.(1974 petrol krizi gibi)

5-)YAPISAL İŞSİZLİK:

Bir ülkenin ekonomik yapısında meydana gelen değişmelerin sebep olduğu işsizliklere yapısal “struktrel işsizlik” denir.İlkel metodlarla tarım yapılan bir yerde fabrikasyona veya makinalaşmaya geçildiğinde insan gücüne olan ihtiyaç azalır.Bu sebeple işsizlik doğar.

Bunun yanında sınayi üretimin çeşitli kollarında da bu işsizlik görülür.Fabrikasyona gidilmesinden doğan işsizlik gayri iradi işsizlik grubuna girer.

6-)GİZLİ İŞSİZLİK:

Bazı insanlar çalışıyor gibi görünürler fakat faliyetlere olumlu bir katkıları olmaz.Genellikle iktisaden geri kalmış veya az gelişmiş ülkelerde çok rastlanan gizli işsizliği marjinal verimliliği sıfır yada sıfırın altında olan işçilerin durumu olarak tanımlayabiliriz.Bu kişiler fiilen çalışıyor görünmelerine hatta faydalı şeylerin üretimine katkıları olmasına rağmen bu kişiler iş alanından çekildiklerinde üretimde hiçbir azalma olmaz.Bu tür işsizliğin tespit edilmesi açısından sağlıklı istatislik yapılması genellikle zordur.Çünkü işçiler fiilen çalışıyor görünmektedirler.

Bu tür işsizliğin sebebi üretim araçlarının yani sermayenin ve organizasyonun yetersizliğidir.Kasabaya veya şehre gidip iyi ücretle iş bulabilecek bir insanın ailesine veya köyüne bağlılığından dolayı, kendisine ihtiyaç olmadığı halde köyünde çalışması gizli işsizliktir.Ülkemizde tarımda çalışanların çoğu gizli işsizlik durumundadır.

7-)GEÇİCİ İŞSİZLİK:

İktisadi açıdan gelişmiş veya gelişmemiş bütün ülkelerde emek piyasasının iyi işlememesinden dolayı doğan “arizi işsizlik”tir.Bazı işçiler boş gezerken bazı yerlerin işçi araması gibi durumlar olabilir.Her iki tarafın da piyasa şartları hakkında tam bilgiye sahip olmamaları “emek piyasası”nın işleyişindeki sürtünmelerin oluşundan meydana geldiği için bu işsizliğe friksiyonel işsizlik de denir.

İş ve işçi bulma kurumları piyasayı iyi organize edebilirse bu konu kolay çözülür.Fakat işsizliği sıfırlamak genellikle mümkün değildir.İşsiz sayısı çalışabilecek kişilerin %2’sine düştüğü zaman o ülkede tam istihdamdan bahsedilebilir.”Tam istihdam” üretim faktörlerinin en verimli olarak kullanılması demektir.Ülkelerde sahip olunan kaynak ve sermayenin eksik kullanılması potansiyel üretim gücünün kaybedilmesi demektir.Bunun en önemli sebebi şüphesiz talep yetersizliği dir.Hem üretim faktörlerinin ve kaynaklarının tam kullanılması hem de iş gücünün yeterli kullanılması gerçekleşirse o zaman tam çalışma ya yakın bir seviyeye ulaşılmış olur.



"Genellikle iktisaden geri kalmış veya az gelişmiş ülkelerde çok rastlanan...", bu ifadeyi ne olur dikkate alalım arkadaşlar, ülkemizde gizli işsizliğin ne kadar büyük bir problem olduğunu biliyoruz. Gelişmekte olan bir ülke olarak neden gizli işsizlik oranını azaltmak için önlemler almıyoruz? Sizler neler düşünüyorsunuz?

__________________
Simge Velipaşalar