İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMLERİ (OHSAS-18001/TS-18001)

“OHSAS – 18001 (Occupational Health and Safety Management Systems), müşterilerin yönetim sistemlerinin tanımlanabilir iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi standardı ile tetkik edilebilmesine ve belgelendirilebilmesine olan acil müşteri ihtiyaçlarının karşılanması için geliştirilmiştir. Standardın kapsamı aşağıdaki gibidir:
1.Kuruluşun faaliyetleri ile birleştirilen, İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) risklerine maruz kalabilecek çalışanlar ile ilgili diğer taraflar için riskleri yok etmek veya en aza indirmek için bir İSG yönetim sistemi oluşturmak.
2.Bir İSG yönetim sistemini kurmak, uygulamak ve sürekli iyileştirmek,
3.Kuruluşun beyan edilen İSG politikasına kendi kendine uymayı sağlamak,
4.Bu gibi uygunlukları diğerlerine göstermek,
5.Kuruluşun İSG yönetim sisteminin bir dış kuruluş tarafından belgelendirilmesine / kaydedilmesine istekli olmak.
6.Bu standardın şartları ile uygunluğunu kendi kendine tayinini ve deklarasyonunu yapmak.
İş sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi, kuruluşun faaliyetleri ile ilgili İSG riskleri yönetimini kolaylaştıran tüm yönetim sisteminin bir parçasıdır. Bu sistem, kuruluş yapısını, faaliyet planlarını, sorumluluklarını, deneyimleri, prosesleri, prosedürleri ve kuruluşun İSG politikasının geliştirilmesi, uygulanması, iyileştirilmesi, başarılması, gözden geçirilmesi ve sürdürülmesi ile ilgili kaynakları kapsar.”[1]

İŞ SAĞLIĞI ETKİNLİKLERİNDE KULLANILAN YÖNTEMLER

“1. Tıbbi Yöntemler; işyeri bazında tıbbi muayeneler (işe giriş, aralıklı tıbbi kontrol, hastalık muayeneleri, epidemiyolojik değerlendirmeler, ilk yardım organizasyonu ve uygulamaları, sağlık eğitimi (aile planlaması, beslenme, sigara bırakma vb) tıbbi araştırmalar, çalışma ortamı koşullarının sağlık açısından değerlendirilmesinin iş hijyenistleriyle birlikte yapılması yeğlenir.
2. Teknik Yöntemler; öncelikle iş güvenliğine, kazalardan korunmaya yönelik mekanik koruyucuların belirlenmesi ve kullanımı, üretim sürecinde kullanılan ilkel maddeler, üretimde karşılaşılan ara maddelerden oluşacak sağlık ve kaza rizikolarından korunma için substitisyon (ikame / yerine koyma), kapalı çalışma, havalandırma – lokal ve genel, kişisel koruyucuların kullanımı, güvenli çalışma eğilimi, teknolojiye ilişkin güvenli çalışma araştırmaları.
3. Değişik bilim Dallarına Mensup Uzmanların Ortaklaşa Yürüttükleri Yöntemler, ergonomi, işin zenginleştirilmesi (insancıllaştırılması), örneğin, monoton işlerde yerine göre ekip temelinde iş değişimi sağlayan uygulamalar.”[3]
İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞININ HUKUKİ BOYUTU

“İşveren, işyerinde işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak, elverişli şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu gibi makinelerin kullanılmasından doğacak tehlikelerden bu hususta önceden alınabilecek tedbirlerden işçileri uygun bir şekilde haberdar etmek zorundadır.
Buna karşın işçilerde, iş sağlığı ve iş güvenliği hakkındaki usul ve şartlara uymakla yükümlü tutulmuştur. Öte yandan, tüm tedbirlere rağmen, işyerlerinde meydana gelecek kazaları işverenin en geç, kaza sonrası iki gün içinde, yazı ile ilgili bölge çalışma müdürlüğüne bildirmesi hüküm altına alınmıştır (İş K., m. 73).”[4]
“Borçlar Kanunu’nda haksız fiil sonucu uğranılan zararın tazmini için mazı esaslar öngörülmüştür. Bunlardan birincisi zarara uğrayanın zarar verenin sorumluluk şartlarının oluştuğunu ispat külfetinin olmamasıdır.
Bunun gibi işçinin iş kazası veya meslek hastalığında işveren ile aralarında hizmet akdi ilişkisi bulunmasına rağmen sadece kendi kusursuzluğunu ve maddi olayı kanıtlamak zorunda tutulmasıdır. Öte yandan sözleşme ilişkisinde faiz başlangıcı için işverenin temerrüdü düşürülmesi gerekirken iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının belirlendiği tarihte faiz işlemeye başlar. Ayrıca tazminat B.K. m.43 gereğince belirlenecektir. İşveren işyerinde gerekli tedbirleri almaması sonucu işçilerin uğradığı iş kazaları ve yakalandıkları meslek hastalıklarından sorumludur. Açıklaman bu sebeplerle ölüm, yaralanma ve meslek hastalıkları dolayısıyla zarara uğrayan işçiler ve mirasçıları işverenden maddi tazminat isteyebilirler.”[5]
“İşveren istihdam eden sıfatıyla diğer işçilerin kusuru ile işçisinin uğradığı iş kazası sonucu ölüm ve maluliyetten sorumludur. İşçinin ve diğer işçilerin kusuru olmaksızın, işverenin de gerekli tüm tedbirleri aldığı halde meydana gelen iş kazasında, sosyal düşünceden kaynaklanan ve 7.3.1957 gün 1/3 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı ile belirlenen tehlike “risk” sorumluluğu ilkesine göre işveren hakkaniyete uygun bir tazminatla sorumlu tutulur. Öte yandan iş kazası veya meslek hastalığından dolayı zarara uğrayan işçi, işveren ve diğer sorumlulardan manevi tazminat isteyebilir.”[6]
“Kural olarak işçinin uğradığı zararın Sosyal Sigortalar Kurumu’nca karşılanması gerekir. Bu nedenle işveren ancak işçi ve yakınlarının SSK’ca karşılanmayan zararlarını ödemek zorundadır. Bu madde hükmüne aykırı hareket eden işveren veya işveren vekili İş Kanunu’nun 101. maddesi uyarınca cezalandırılır.”[7]
KAYNAKLAR

-BİNGÖL, Dursun; Personel Yönetimi, Beta Basım Yayım, İstanbul 1996.
-TOPUZOĞLU; İsmail; İSG (İŞ Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Kasım-Aralık 2001.
-Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı, İş Güvenliği (Monitör Yetiştirme Kursu Ders Notu), Ankara 1988.
-Birleşik Metal İşçileri Sendikası, “İş Sağlığı ve İş Güvenliği”, Arbas Matbaacılık Ltd. Şti, 94/1.
-SABUNCUOĞLU, Zeyyat, “İnsan Kaynakları Yönetimi”, Ezgi Kitabevi, Bursa, Eylül 2000.
-Birleşik Metal Sendikası, “İşçi Sağlığı ve Güvenliği”, Arbas Matbaacılık Ltd.
-GÜNAY, Cevdet İlhan, İSG (İşçi Sağlığı ve Güv. Derg.), Sayı: 2, Yıl: 1, Temmuz-Ağustos 2001.
-YALÇIN, Selçuk, “Personel Yönetimi”, Beta Basım Yayım, İstanbul 1994, 5. Bası.
-ÖKTEM, Ruhi, KOSGEB, “İş Sağlığı ve İş Güvenliği”, T.T.K. Basımevi, 1994.
-Milli Eğitim G. ve Spor Bak., İş Güvenliği (Monitör Yetiştirme Kursu Ders Notu), Ankara, 1988.
-İSG (İşçi Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Kasım-Aralık 2001.
İSG (İşçi Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Temmuz – Ağustos 2001
[1] İSG (İşçi Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Kasım-Aralık 2001, s. 7.

[2] İSG (İşçi Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Kasım-Aralık 2001, s. 8

[3] TOPUZOĞLU, İsmail, a.g.e., s. 5.

[4] İSG (İşçi Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Temmuz – Ağustos 2001, s. 11.

[5] İSG (İşçi Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Temmuz – Ağustos 2001, s. 11.

[6] İSG (İşçi Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Temmuz – Ağustos 2001, s. 11.

[7] İSG (İşçi Sağlığı ve Güvenliği Dergisi), Sayı: 4, Yıl: 1, Temmuz – Ağustos 2001, s. 11.

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi