Sertan Kocasaraç / KALİNDA Danışmanlık
18001(OHSAS) İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ
Occupational Health and Safety Assessment Series
Artık global pazarda yer almak insana ve çevreye duyulan saygı ile ölçülmektedir. Firmaların daha iyi rekabet koşullarına ulaşabilmeleri için çalışanlarının sağlığı ve iş güvenliği konularında yasal zorunluluklar ile planlı ve sistemli çalışmalar yürütmeleri gerekmektedir. Kuruluşlar, iş kazaları ve meslek hastalıklarından kaynaklanan maddi ve manevi zararları en aza indirmek için iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarını daha kapsamlı ve sistematik olarak ele almak durumunda kalmaktadırlar. Uluslararası gerekliliklere, ve yasal mevzuata uygunluğun zorunlu olmasıyla birlikte, kuruluşlar etkin bir iş sağlığı ve güvenliği sisteminin, finansal değerlere, üretime, dağıtıma, pazarlamaya, halkla ilişkilere, kurum imajına ve çalışanlara olan katkılarını da görmek ve ölçmek istemektedirler. Kuruluşlarda karşılaşılan en önemli insan kaynakları sorunlarından biri, çalışanların emniyetli ve sağlıklı bir çalışma ortamına sahip olmamalarıdır. Kuruluşların daha iyi rekabet koşullarına ulaşabilmesi için çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konusunda planlı ve sistemli çalışmalar yürütmeleri gerekmektedir.
ISO 9001 VE ISO 14001 gibi Standartlar kalite ve çevre yönetimleri üzerine yoğunlaşmış, dolayısıyla kuruluşlarda iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve sürekli iyileştirilerek korunabilmesi için ayrı bir standarda gereksinim duyulmuştur.
OHSAS 18000 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Yönetim Sistemi ise; iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinin kuruluşların genel stratejileri ile uyumlu olarak sistematik bir şekilde ele alınıp sürekli iyileştirme yaklaşımı çerçevesinde çözümlenmesine yönelik bir yönetim modelidir.
Bu standart, bir işyerinin iş sağlığı ve güvenliği risklerini kontrol etmesi ve performansının geliştirilmesini sağlamak için iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi kurulması ile ilgili şartları kapsamaktadır. OHSAS 18001 kuruluşların ürün ve hizmetlerinin güvenliğinden çok çalışanın sağlığına ve işin güvenliğine yöneliktir.
Bir kurum veya kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği risklerini kontrol ederek İş Sağlığı ve Yönetim Sistemi gereklerini belirten ve işlemlerini geliştiren bir kaynaktır.
TANIM
Çalışanların, geçici işçilerin, alt yüklenici çalışanlarının, ziyaretçilerin, müşteri veya tesis içinden geçen yolcuların ve işyerindeki herhangi bir kişinin normal hayatına etki eden faktörler ve şartları kapsar. Uygulayıcı kuruluş, şirket, işletme, firma, teşebbüs, enstitü veya iştirakinin bir bölümü de olsa kamu veya özel olarak kendi fonksiyonlarını ve yönetimini yapan birimdir. Birden fazla üniteden oluşan kurum veya kuruluşlarda tek bir ünite dahi bağımsız olarak sistem kurabilir ve isterse belgelendirmeye gidebilir.
Çalışma ortamında çalışanların ve tesisin maruz kalabileceği İş Sağlığı ve Güvenliği risklerini ortadan kaldırma veya en aza indirme, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi oluşturma uygulama ve devamlı geliştirme, İş Sağlığı ve Güvenliği politikası ve yöntemlerine uygunluğundan emin olma, bu uygunluğu başkalarına gösterme, İş Sağlığı ve Güvenliği Sistemini bir dış kuruluşa belgelendirme, OHSAS 18001 uyumluluğunu kendi başına tespit ve ispat etme zorunluluğu vardır.
TS 18001(OHSAS) STANDARDININ GELİŞİMİ
-1996’da BS 8800 Mesleki sağlık ve güvenlik yönetim sis.rehberi
-1997’de Technical report NPR 5001
-1999’da BS tarafından (İngiltere’de)
-2001’de TS 18001 olarak yayınlandı
KAPSAM
OHSAS 18001 İSG Yönetim Sistemi politika oluşturma, organizasyon yapısı, risk analizi, performans ölçümü, denetleme, periyodik durum değerlendirme alt başlıklarından oluşmaktadır.
Bu kapsamda işletmelerin İSG politikalarını oluşturmaları, işletme içinde risk analizi (durum saptama) yapmaları, bu kapsamda organizasyon yapısını gözden geçirmeleri, her düzeyde çalışanların ihtiyaçlarını (sorumluluk, yetki, eğitim vb.) saptamaları, işletme İSG planını oluşturmaları; bu plan dahilinde hedefleri, stratejileri, performans ölçüm kriterlerini belirlemeleri gerekmektedir. Uygulamaları takiben periyodik durum değerlendirmelerle hedefler, ulaşma durumu, karşılaşılan darboğazlar ve ihtiyaçlar tanımlanmalıdır.
TS 18001 (OHSAS) standardı şu bölümlerden oluşmaktadır:
1.KAPSAM
2.ATIF YAPILAN STANDARDLAR
3.TERİMLER VE TARİFLER
4.İSG YÖNETİM SİSTEMİ UNSURLARI
4.1 GENEL ŞARTLAR
4.2 ISG POLİTİKASI
4.3 PLANLAMA
4.4.UYGULAMA VE ÇALIŞTIRMA
4.5. KONTROL VE DÜZELTİCİ FAALİYET
4.6.YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRMESİ
TS 18001 İLE İLGİLİ BAZI TANIMLAR:
TEHLİKE : Mevcut durumda her an kaza olma ihtimali olan durumlardır. Açıkta bırakılmış enerji kabloları, muhafazası takılmamış kayış veya fan ya da kayış sistemi, parlayıcı veya patlayıcı yakınında yakılan ateş, bozuk el aletleri(testere, bıçak, giyotin vb), dağınık işyeri ortamı, kaldırma, yükleme ve iletme araçlarında aşırı yükleme,otomatik durdurma tertibatı bulunmayan merdaneli tezgahlar, aşırı gürültü, aşırı ve/veya yetersiz aydınlatma, kimyasal tehlikeler(zehirleyici gazlar,metal tozları), radyasyon tehlikeleri (X ışınları,morötesi ışınlar, kızılötesi ışınlar, doğal veya yapay radyoaktif maddeler) gibi.
RİSK: Davranış, durum veya pozisyonun değişmesi ile kaza olma ihtimali olan durumlar.Yeterince iyi izolasyonu yapılmamış enerji elektrik kablo ucu, topraklanmamış el aleti veya iş makinesi ile çalışma standartlara uygun yapılmamış fan, kayış muhafazası, tehlike ve ikaz işaretleri konulmamış ve/veya korumaya alınmamış parlayıcı ve patlayıcı maddeler gibi.
KAZA: Ölüme, hastalığa, yaralanmaya, hasara veya diğer kayıplara sebebiyet veren istenmeyen olay.
ZARAR: İnsanların yaralanması, hastalanması, malın, çalışılan yerin zarar görmesi veya bunların birlikte gerçekleşmesine neden olabilecek potansiyel kaynak ve durum.
RİSK DEGERLENDİRMESİ: Tüm proseslerde, riskin büyüklüğünü tahmin etmek ve riske tahammül edilip edilemeyeceğine karar vermek.
NEDEN TS 18001
Çalışanların ve diğerlerinin maruz kaldıkları riskleri minimize etmek
İşin performansını arttırmak
Karlılığı arttırmak
İSG çalışmalarını diğer faaliyetlere entegre ederek kaynakların korunmasını sağlamak
Yönetimin taahhüdünün sağlandığını göstermek
Motivasyon ve katılımı arttırmak
Ulusal yasa ve dünya standardlarına uyum süresini ve maliyetini azaltmak
Paydaşların istek ve beklentilerini karşılayarak rekabeti arttırmak
Diğer işletmeler ya da müşterilere karşı duyarlı, sorumlu bir imaj yaratmak amaçlanmaktadır.
İSG YÖNETİM SİSTEMİ ELEMANLARI :
Bu standart İSG’ni yönetim sisteminin bir parçası olarak ele almakta ve bu çerçevede aşağıdaki basamaklardan oluşmaktadır;
• Politika
• Planlama
• Uygulama ve İşletim
• Kontrol ve Düzeltici Faaliyetler
• Yönetimin Gözden Geçirilmesi
POLİTİKA :
İşletmelerin öncelikle bir İSG Politikası olması gerekmektedir; Bu politika aşağıdaki başlıkları içerecek şekilde hazırlanmalıdır;
• İSG iş performansının entegre bir parçası olarak tanımlanmak,
• Yüksek bir İSG performansına ulaşmak,
• Yasaların gerektirdiği düzenlemeleri kapsamak,
• Sürekli maliyet-yarar bir performans gelişimini sağlamak,
• Politikayı uygulamaya yönelik uygun ve yeterli kaynakları sağlamak,
• İSG Politikasının amaçlarını hazırlamak ve işletme içi herkesin bilgilenmesine yönelik yayınlamak,
• İSG yönetimine birinci derecede öncelik vermek,
• İSG Politikasının işletmede tüm seviyelerde anlaşılmasını, uygulanmasını, ve yerleştirilmesini sağlamak,
• Çalışanların Politikaya uymak ve uygulanmasını sağlamak konusunda işbirliğini sağlamak,
• İSG Politikasını belirli aralıklarla gözden geçirmek,
• Her seviyede çalışanların İSG politikasın uyarınca sorumluluklarını yerine getirebilmeye yönelik uygun eğitimleri aldıklarından emin olmak,
İSG sorumlulukları bütünüyle üst yönetimle ilgilidir. En güzel uygulama, üst yönetimden ( büyük kuruluşlarda Yönetim Kurulu Üyelerinden biri olabilir) birisinin, İSG yönetim sistemiyle ilgili bütün sorumluluğu alarak, işletmede uygulama ve organizasyonu sağlamasıdır. Üst düzey Yöneticiler, İSG performansının daha da artması için aktif olarak kendi katılımlarını göstermelidirler.
PLANLAMA :
Tehlikenin Saptanması, Risklerin Belirlenmesi ve Risk Kontrolü İçin Planlama :
Bu planlama rutin olan ve olmayan tüm faaliyetleri, tüm personeli (taşeron ve ziyaretçiler dahil) kapsamalıdır.
Tehlikelerin belirlenmesi, risk değerlendirilmesi ve risk kontrol süreçleri dokümante edilmeli ve şu başlıkları kapsamalıdır;
• Tehlikeler belirlenmeli,
• Riskler tanımlanmalı ve risk dereceleri belirlenmeli,
• Tolere edilebilir riskler değerlendirilmeli,
• Mevcut kontrol önlemleri değerlendirilmeli,
• Bu aktivitelerden sorumlu personel ve yetki-sorumlulukları tanımlanmalı,
• Tehlikelerin belirlenmesi, risk değerlendirmesi aşamalarında proaktif önlemlere ağırlık verilmelidir.
Hedefler :
İşletme mümkün olan her düzeyde dokümante edilmiş İSG hedeflerini belirlemeli, hayata geçirmeli ve sürekliliğini sağlamalıdır.
Hedefler oluşturulurken yasal şartlar, İSG tehlike ve riskleri, teknolojik olanaklar, finansal ve işletimsel gereksinimler dikkate alınmalıdır. Hedefler İSG politikası ile uyumlu olmalıdır.
UYGULAMA VE İŞLETME :
Yapısal Ağ ve Sorumluluklar :
Politikanın uygulanması ve etkin bir İSG yönetimi için bir organizasyon şunlara sahip olmalıdır ;
• Yeterli İSG bilgisine ulaşılması, kanuni yaptırımlar çerçevesinde güvenli aktiviteler yapılması için beceri ve kabiliyet,
• Yönetim yapısı içinde sorumlulukların dağılımının tanımlanması ve gerçekleştirilmesi
• Kişilerin sorumluluklarını yerine getirebilmeye yönelik gerekli yetki ile donatılması,
• Organizasyon yapısına ve büyüklüğüne uygun gerekli kaynakların sağlanması,
• Organizasyonun tüm seviyelerinde ihtiyaçların tanımlanması ve gerekli eğitimlerin organize edilmesi,
• İSG bilgisinin etkin şekilde ve uygun yerde paylaşılmasına, iletişim sağlanmasına yönelik organizasyon yapılması,
• Uzmanlardan öneri ve hizmet almaya yönelik organizasyon yapılması,
• Çalışanların katılımının sağlanmasına yönelik organizasyonlar yapılması,
İşletmedeki bütün birimlerde çalışan yetkililer;
• Birimlerinde çalışan bütün insanların sağlığından ve güvenliğinden sorumlu olmalı,
• Birimlerindeki ortamlardan, sağlık ve güvenlik yönünden etkilenenlerin sorumluluğunun da kendilerine ait olacağını bilmeli,
• Alacakları kararların İSG Yönetim sistemi performansını etkileyecek düzeyde olduğunun bilincinde olmalıdırlar.
Eğitim, Bilinçlendirme ve Yeterlilik :
İhtiyaç olan İSG bilinci tanımlanmalıdır. Bu kapsamda gerekli olan eğitimler zamanında ve sistematik olarak düzenlenmelidir. Kişilerin gerekli bilgileri ve bilinci kazandıklarının ve bunları sürdürdüklerinin değerlendirmesi yapılmalıdır. Eğitimler kayıt altına alınmalıdır.
Bu eğitimler;
• Bireysel rol ve sorumlulukların tanımlanma eğitimleri,
• İSG düzenlemeleri, tehlikeler, riskler ve uyarılar ile ilgili eğitimleri,
• Prosedürlerin anlaşılması eğitimleri,
• Yöneticilere yönelik sorumluluklar eğitimleri,Taşeron, ziyaretçiler için bilinçlendirme ve bilgi verme eğitimlerini kapsamalıdır.
Dokümantasyon :
Bunlar İSG'ni destekleyen İSG el kitabı, prosedürler, iş talimatları, formlar vb. dir.
Dokümanların belirlenmesi, onaylanması, yayınlanması ve yürürlükten kaldırılması başlıklarını kapsamalıdır. Bu amaçla; dokümanların bulundukları yeri, periyodik olarak gözden geçirildiklerini, ilgili yerlerde son revizyonlarının yer aldıklarını, yürürlükten kalkanların da ilgili tüm yerlerden kaldırıldığını yada istenmeyen kullanıma kapalı olduğunu tanımlayan prosedür hazırlanmalıdır.
Acil Durum Hazırlıkları :
Potansiyel acil durum ve olayları ve bu durumda yapılacakları tanımlayan, bunlardan kaynaklanacak hastalık veya yaralanmaları önleme veya azaltmaya yönelik plan ve prosedürler oluşturulmalı, uygulamaya sokulmalı ve süreklilikleri sağlanmalıdır.
Bu planlarda;
• Potansiyel kaza ve acil durumlar
• Görev alacak kişiler
• Tüm personelin yapacakları (taşeron ve ziyaretçiler dahil)
• Tehlikeden uzaklaşma prosedürleri
• Organizasyon dışı kurumlarla iletişim yöntemleri
• Yasal kuruluşlarla ve toplumla iletişim yöntemleri tanımlanmalıdır.
İhtiyaç duyulacak ekipmanlar belirlenmeli ve sağlanmalıdır. Tatbikatlarla mevcut plan değerlendirilmeli ve güncelleştirilmelidir.
KONTROL VE DÜZELTİCİ FAALİYETLER :
Performans Ölçümü ve İzleme :
Hangi politika ve amaçların gerçekleştirilebildiğini gösterir. Yetersizlikler görüldüğü zaman, sebepleri kökten tespit edilmeli ve düzeltilmesi için gereken düzenlemeler yapılmalıdır.
• İşletmenin ihtiyaçlarına uygun nicelik ve nitelikte olmalıdır.
• İSG yönetim programına, ilgili hukuki yaptırımlara uyum derecesini izlemek üzere proaktif bir yaklaşım planlanmalıdır.
(Proaktif Performans Ölçümü: surveyans ve gözlemler ile; örneğin yapılacak işin güvenlik sistemleri, çalışma izinleri , gibi.)
• Kazaları, sağlık bozukluklarını ve diğer İSG olaylarını olay sonrasında izlemeye yönelik reaktif bir yaklaşım planlanmalıdır.
(Reaktif Performans Ölçümü : Kazaları, kazaya ramak kalma durumları, hastalık-sağlık, diğer sağlık ve güvenlik performans olaylarının takibi gibi.)
• İzleme ve ölçüm sonuçlarının veri kaydı yapılmalıdır. İzleme ve ölçüm için gerekli olan cihazların kalibrasyon ve bakım yöntemleri tanımlanmalıdır.
Kayıtlar ve Kayıt Yönetimi :
Organizasyon, denetim, gözden geçirme sonuçlarına ilişkin kayıtlar tanımlanmalı, saklanması ve ortadan kaldırılması konularında prosedürler oluşturulmalıdır.
İSG kayıtlarının ortadan kaldırılmasında yetki, kayıtların gizliliği, kayıtların tutulmasındaki yasal ve diğer gereklilikler dikkate alınmalıdır.
Denetim (Audıt) :
Yapılan planlamaların İSG yönetim sistemi için uygunluğu, gereğince uygulanıp uygulanmadığı, politika ve amaçlara cevap verme durumu değerlendirilmelidir.
Denetleme çok geniş olabilir veya seçilmiş bir alan veya konulara yönelik olabilir. Denetim sonuçları ve alınması gerekli düzeltici önlemler ilgili tüm kişilerle paylaşılmalı, bu kişiler bilgilendirilmelidir.
Denetleme şu soruları içermelidir;
• Organizasyonun genel İSG Yönetim Sistemi tanımlanan İSG performans standartlarına ulaşma kapasitesine sahip mi?
• İSG Yönetim Sisteminin güçlü ve zayıf yönleri nelerdir ?
• Organizasyon gerçekten hedeflediklerini yapıyor ve ulaşabiliyor mu ?
YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRİLMESİ :
İSG yönetim sisteminin hedefleri ve politikayı gerçekleştirmek konusunda yeterliliği ve planlanan düzenlemelere uygunluğu konusunda sistematik olarak gözden geçirilmelidir. Bu kapsamda;
• İSG politikasına uygunluk
• İSG hedeflerinin sürekli iyileştirme kapsamında revizyonu
• Tehlike bildirim sürecinin etkinliği
• Risk kontrol önlemlerinin etkinliği
• Kaynakların yeterliliği
• Etkin olmayan prosedürlerin belirlenmesi
• Beklenen teknolojik veya yasal değişikliklerin sistem üzerine etkilerini, değerlendirmelidir.
SONUÇ :
Günümüzde İSG sadece çalışanlara kişisel koruyucu malzemelerin sağlanması ya da ortamda bazı iyileştirici önlemlerin alınması gibi, genel yönetim ve üretim sistemlerinden kopuk bazı aktivitelerden ibaret olarak düşünülmemelidir. OHSAS 18001 Yönetim Standardı öncelikle yönetimin tam taahhüdünü istemektedir. Her kademede yönetim elemanları İSG’ni üretimin bir parçası olarak kabul etmeli ve bunu kararları, davranışları ile de desteklemelidirler.
İSG işletmeye yeni bir malzeme, makina, insan alımından, tüm üretim aktivitelerinin, satın alma prosedürlerinin, işletme prosedürlerinin (bakım, revizyon dahil), işletme bütçesinin, acil durum planlarının bir parçası olmalıdır.
18001 (ohsas) İŞ SaĞliĞi Ve GÜvenlİĞİ YÖnetİm Sİstemİ
Düzenli Mod
