Planlama süreci sonucunda planlama türleri bakımından değişik ayrımlar yapılmaktadır. Buna göre:

1)Kapsamı Açısından Planlar:Kapsamlarına göre planlar,işletmenin tamamıyla ilgili,işletmeyi bir bütün olarak ele alan planlar ve işletmenin bir bölümü veya bir birimi ile ilgili olabilir. Bütün olarak ele alınan planlara örnek olarak uzun süreli işletme planları ile yıllık işletme programlarını verebiliriz. İşletme bölümüyle ilgili planlara ise satın alma,üretim ve işgücü planlarını örnek gösterebiliriz.

2)Tekrar Edilme Durumlarına Göre Planlar:Bunlar tek kullanımlı ve sürekli planlar olarak ikiye ayrılabilir. Bir kerelik planlar yatırımlar , programlar , projeler,bütçeler gibi bir defa yapılması söz konusu olan işlerle ilgili olarak düzenlenen planlardır. Örneğin 1998 yılı bütçe- si,bankacılıkta otomasyona geçiş projesi gibi. Sürekli planlar ise süreklilik gösteren işletme çalışmaları ile ilgili olarak düzenlenir. Politika, prosedürler ve usuller sürekli planlara örnek gösterilebilir.(Bir işletmenin işe alma politikası,hammadde malzeme prosedürleri gibi.)

3)Kapsadıkları Zaman Açısından Planlar:Sürelerine göre planlar kısa,orta ve uzun süreli diye üçe ayrılır.Kısa süreli planlar bir yıl veya daha kısa bir süreyi kapsar. Bunlar genellikle bir dönemliktir(yıllık programlar gibi).Ayrıca dönemler üç aylık,altı aylık veya bir yıllık zamanları kapsar. Orta süreli planlar ise birkaç yıllık olabilir. Bu süre genellikle beş yıllıktır. Birkaç süreyi içeren yatırımlar buna örnek olabilir. Uzun süreli planlar beş yıldan başlar ve duruma göre süresi artar. Ancak süre uzadıkça tahminlerin gerçekçiliği azalıp planlardabelirsizlik doğabilir.

4)İlgili Oldukları Örgüt Kademesi Bakımından Planlar:Stratejik ve operasyonel planlama olarak ikiye ayrılır. Stratejik planlama işletmeyi bir bütün olarak değerleyen,en yüksek yönetim seviyelerinde sistematik olarak işletmenin ulaşmayı düşündüğü amaçların belirlenmesiyle ilgili değerlendirmelerdir. Stratejik planlama güttüğü amaçlar nedeniyle uzun süreli bir planlamadır. Operasyonel planlama ise işletmelerin alt kademelerine inildikçe bir bölüm veya bir departmanla ilgili uygulamaya dönük bir planlama niteliği taşır.

5)Teknik Yapılarına Göre Planlar:
a)Değişmez planlar: Değişmez planlarda varsayımlar,planın uygulama süresi içinde deği- şiklik gösterdikleri taktirde,değişen varsayımlara göre planda değişiklik yapmak söz konusu olmamaktadır. Planın işletmeye maloluşunun yükselmesi olanağının bulunması,işletme planla- rında bu yöntemin uygulanmasına neden olmaktadır.

b)Seçeneklere göre değişmez planlar:Plan hazırlanması sırasında,seçeneklerin her birisi için önlem alınması ve birden çok seçeneğin göz önünde bulundurulması zorunluluğu olabilir. Her seçenek için ayrı plan hazırlanması,hazırlanan planlardan gerçekleşen seçenekle ilgili ola- nının uygulama alanına konulması,planlama çalışmalarının maloluşunu çok arttıracaktır.

c)Değişken planlar:Teknik yapısına göre,başka bir planlama yöntemi de, gerçekleşmesi beklenen her iş hacmi düzeyinde sayıları ayarlanabilen bir planlama hazırlanmasıdır. Bu yöntem- den işletme planlamasında yıllık programların yapılmasında yararlanılmaktadır. Uygulamada “esnek bütçe” kavramı ile anlatılmak istenen çalışmalar buna örnek olarak gösterilebilir.Değişken planlamanın en önemli yararı,sapmaların ve bunun sorumlularının zamanında saptanmasına yardımcı olmasıdır.(İşletmelerde Yönetim ve Organizasyon,İşletme Ekonomisi ve Yönetimi)

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi