Yönetimde bir özdeyiş vardır.nereye gideceğinizi bilmiyorsanız her yol sizi oraya götürür”.Fakat bir kişi yada işletmenin amaçları olduğunda ,o zaman planlama zorunludur.Planlama konusu son yıllarda büyük ölçüde dikkat çekmiştir.Bilhassa stratejik planlama sahası ilgi konusu olmuştur.Konumuz içerisinde planlamanın tanımı yapılıp , avantajları, yaratabileceği olumsuzlukları, süreci,stratejik yön ve planlamayı tanımlamak,incelemek,planlamanın avantajlarını anlatmaktır amacımız Konuya planlamanın tanımını yaparak girmek istiyorum.Tabi ki bununla ilgili birçok tanımı yapılmıştır.


1.Tanım

Ø Yarın yapılacak işlerin bugünden belirlenmesi.(İsmet Mucuk)

Ø Belirli bir gelecekte nerede olacağımızın ve oraya nasıl ulaşacağımızın önceden belirlenmesi.(İsmet Mucuk)

Ø Örgüt içindeki kaynakların elde edilmesi ve kullanılması için yapılan etkin çalışmaların önceden düzenlenme şekli.(Oğuz Uras)

Ø Bilgilerin toplanması,seçeneklerin değerlendirilmesi ve hareket için gerekli yolun seçilmesi .(Oğuz Uras –İst.1987)

Ø Planlama,gelecekteki hareket tarzının esaslarını tespit etme vetiresidir.(Osman Yozgat,İşletme Yönetimi,İst. 1975)

Ø Neyin ,ne zaman,nasıl,nerede ve kim tarafından yapılacağını önceden kararlaştırma sürecidir.(Kemal Tosun,1997,İst.İşletme Yönetimi )

Ø Bir amacı gerçekleştirmek için en iyi hareket şeklini seçme ve geliştirme niteliği taşıyan bilinçli bir süreç.

Planlamanın ana amacı ,örgüt kaynaklarının en etkin bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması için gerekli yolların ve seçeneklerin saptanmasıdır.(Oğuz Uras)


2.Önemi-Yararları

Alternatif hareket tarzlarından birinin seçimiyle ilgili olduğu için yönetim fonksiyonlarının en önemli olanıdır.

Ø Mantığa ve akla uygun bir planlama,yöneticinin çalışmasını önemli ölçüde basitleştirir.

Ø Kaynakların daha rasyonel kullanımını ve tasarrufu sağlar.

Ø Etkili bir denetim için gerekli standartları sağlar.

Ø Ani değişikliklere karşı hazırlıklı olmayı sağlar.

Ø Yetki devrini kolaylaştırır ve planlamaya katılan çeşitli düzeylerdeki yöneticilerin karşılıklı olarak sorumluluklarına canlılık kazandırır.

Ø Çalışmalarda birliği sağlar.

Ø Nereye gidileceği,amaçların ne olduğu bilinirse,bu amaçlara ulaşmak kolaylaşır.

Ø Belirtilen süreler içinde çalışmaları gerçekleştirmek,izlemek ve eşgüdüm sağlamak olanağı bulunur.

Ø İşgücünün,personelin,malzeme ve paranın en etkili ve en ekonomik biçimde kullanılmasını sağlar.

Ø Gelecekteki ihtiyaçların önceden bilinmesi,çarelerin aranmasına yardımcı olur.Örneğin,personel ihtiyaçlarının bilinmesi ve istenilen zamanda bunların hazır bulundurulması.

Ø Alt derecede çalışan memurlardan nelerin beklendiği,planlama sayesinde belli olur ve alt derecede çalışan memurların kararlara katılması olanakları sağlanır.

Ø Yöneticilerin planlı çalışması,kamu hizmetlerinin kişilere ve bunların takdirlerine göre uygulanmasına engel olur.(Nuri Tortop)Planlama,yöneticinin geleceğe bakmasını ve uygun olan hareket tarzlarını incelemesini sağlayan bir süreçtir.Yönetim teorilerinin gelişmesi ve işletmelerin büyük örgütler haline dönüşmeleri planlamanın önemini artırmıştır.Plansız bir yönetim söz konusu olmamalıdır.Her kademedeki yönetici için gerekli olan planlar ,kademeler aşağı doğru indikçe ayrıntılı plan halini alabilir.(İsmet Muck)

Ø Plan sayesinde gelecekte uygulanmak üzere alınan kararların koordinasyonu ve önceden belirlenen amaçlara yöneltilmesi sağlanır.


Ø Çalışanların düşünme sürecini minimuma indirerek ,verimli çalışmayı sağlar.(İsmet Muck)

Ø Bilinen olaylarla ilgili olarak tutulacak yolu seçmeye yarar.

Ø İleride meydana gelebilecek sorunların araştırılmasını kapsar.Burada belirsizliğin rolü büyüktür.Yön veren politikalar ve gelecekte olması muhtemel olayların planlaması sonucu.




3.Planlamanın Doğasından Kaynaklanan Bazı olumsuzlukları

• Her şeyden önce planlama maliyetli bir faaliyettir:önemli zaman ve enerji harcanmasını gerektirir.Ayrıntılı ve kaliteli plan yapılabilmesi , ciddi çalışmaları , yüksek nitelikli uzman personel ve araçların kullanılmasını gerektirir ki , bunlar da yüksek maliyet demektir.Planlama faaliyetinin işletmeye birçok faydalar sağlayabileceği ve fakat önemli masraflar da doğurabileceği bir gerçektir. Planlama masraflarının diğer bir özelliği, yalnız planlama teşkilatına ve personeline yapılan tediyelerden ibaret olmaması, zaman kayıpları ve esneksizliklerden doğan zararları da ihtiva etmeleridir.Planlamanın yaratması muhtemel olan direnmeden doğan masrafları da hesaba katmak gerekir.Gerçekten fertler, değişikliklerden pek hoşlanmazlar, alışmış bulundukları çalışma vasıtaları ve usullerine bağlı olurlar.Bu nedenle, aktif olmazsa bile, başlangıçta pasif direnme gösterebilirler.Direnme masraflarının azaltılması için ayrıca Stratejik Planlar yapmak gerekir. Maliyetler daha somut olarak şöyle sayabiliriz.

-Planlama, çeşitli alternatifler arasında bir seçim ve tercih yapmak olduğuna göre önce mevcut imkanları gerçeğe uygun bir şekilde tespit etmek gerekir.Bu ise mevcut duruma göre verilerin açıkça tetkik ve tayinini yapmak gerekir.Mevcut imkanlar içinde stratejik önemde olanlarını ayırmak ister.

-Gelecekteki gelişmelere ait verilerin tespiti de ayrı bir faaliyeti ve masrafları gerekli kılar.Bu safhada ileriyi keşfetmek (forecasting) ve bilhassa üretim faktörleri piyasası ile mamulün sürüm piyasasına ait değişmeleri zamanında tespit etmek gerekir.

-Keza, işletme-içi tahminlerde ayrı bir masraf amilidir.Yatırım ve satış politikaları tespiti,üretim bütçelerinin hazırlanması gibi tedbirler.

Böylece,çeşitli verilerin toplanmasından sonra, bu verilerin işlenmesi, amaca uygun bir şekilde hazırlanması, özetlenmesi yüksek yöneticilerin zamanını israf etmeyecek bir şekle sokulması safhasına gelinmiş olur.(Osman Yozgat)

• Plan için uzman eleman kullanılmaması , gerçekçi hedefler yerine dilek ve isteklerin kapsanması başarı şansını azaltır: sonuçta plana ve plan fikrine olan güven sarsılır.

• Plan , ilgili kimselerin dikkatini gereğinden fazla geleceğe yönelterek, içinde bulunan zamanın ihmal edilmesine yol açabilir.

• Planın ayrıntılı düzeyi ve kapsayacağı zaman önemli olup, süreyi kısaltmak yararını azaltırken , süreyi uzatmak da isabet derecesini azaltır.Zira, ileriyi görme olanakları sınırlıdır.Bu yüzden plan optimal bir süreyi kapsamalıdır.

• Planlamada harcanacak zaman süresi de önemlidir.Hızlı değişmelerin olduğu koşullarda hızlı kararlar almak gerekir ama gerekli araştırma yapılmadan alınacak kararların isabet derecesi azdır.Pazarda rekabetin yoğun olduğu ve rakiplerin önemli strateji değişiklikleri yaptığı bir sırada acele karar alarak rekabeti karşılamak gerekecektir.Böyle bir durumda hız ile isabet arasında optimal bir denge sağlamaya çalışılmalıdır.

• Plan belirli bir çalışma düzenini ve standart yöntemleri ortaya çıkardığından kişilerde değişme ve gelişmelere karşı direnme eğilimlerine yol açar. Bu eğilimi kırmak , kişilerin değişen koşullara uyma esnekliğini güçlendirmek için planda belirli aralıklarla revizyona gitmek ve istisnai durumlar için uygun önlemleri öngörmek gerekir.

• Planlamada tahmin sorunu , belirsizlik ve risk :En büyük güçlük geleceği tahminzorunluluğundan kaynaklanır.Bir planın amaca ulaşmasında yapılacak tahminlerin isabet derecesi büyük rol oynar.Bir olanın amaca ulaşmasında yapılacak tahminlerin isabet derecesi büyük rol oynar.

Plan yapılırken amaçlar belirlenip , izlenecek yollar çeşitlidir ve eldeki olanak ve araçlarla bunların en uygununu , minimum masraflı olanını seçmek rasyonelliğin gereğidir.İzlenecek yolun ileride nasıl olacağını , sürekli değişen dış çevre koşullarının gelecekteki gelişmelerini kesinlikle bilebilme olanağı yoktur.
Yani amaç ve araçların gelecekteki gelişmelerini şimdiden öngörmeye isabetle tahmin etmeğe çalışmak, bunun için de inceleme ve araştırma yapmak gerekir.Planlama terimi yerine ‘ileriyi görme’ yi kullanan Fayol, bunun ‘Yönetim işleminin temeli’ olduğunu vurgulamıştır.Geleceği isabetle tahmin etmek planda başarı için zorunlu olduğu ölçüde zordur.Bu alanda bilimsel yöntemlerden yararlanılır.Ayrıca isabetli tahmin yapabilmek için, planın süresini kısa tutmak yolluna gidilir.(İsmet Mucuk)

• Planlama çalışmalara belirli bir standart ve sınır getirdiğinden yöneticilerin dinamizmini azaltır, yaratıcılık ve girişim güçlerini köreltir, onları bir bakıma planı sadece uygulamakla sorumlu robot haline getirir.

• bir Planın uygulayıcı kimselerin girişim ve insiyatif güçlerini köreltmesi , onları bir tür otomat duruma getirmesi önemli olumsuzluğundandır.Kişilik olarak girişimci olmayan risk ve sorumluluktan kaçınan kimseler için ayrıntılı bir plan rahatlık sağlayacağı bir araç olabilir.Buna karşılık girişimci, becerikli ve sorumluluk yüklenmekten kaçınmayan tipteki kimseler için aynı plan önemli sakıncalar taşır.Onun özgürlüğünü girişim ve beceri gücünün kısıtlayıcı bir araç olur..bu sakıncayı bir ölçüde gidermek için böyle kişileri planlama çalışmalarına katarak onların fikir ve önerilerini göz önüne alarak demokratik planlamaya gidilmelidir.

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi

4.Planlamanın Özellikleri

4.1.Planlama bir seçim ve yeğleme sürecidir.
Seçim ve yeğleme ,amaç ve hedeflere olduğu gibi ,araçlar ,kişiler, zaman, yer, usuller vs…ile de ilgilidir.En uygun olanın seçilmesi söz konusu olduğuna göre emre hazır olan bütün olanak ve araçları bilmek, bunlardan haberdar olmak, bunları tanıyıp değerleyebilmek gerekir.Bunun için de araştırma yapmak gerekir.Araştırma, en uygunu seçmek için gerekli olan bilgiyi sağlar;bu bilginin tarafsız olması gerekir.

4.2.Planlama bir karar sürecidir.
Gerçekten karar süreci,çeşitli alternatifler arasında yeğlemekten ibarettir.Her plan bir karar niteliğindedir, fakat her kararın plan olma özelliği zayıftır.Yani karar planın çekirdeğini oluşturur.

4.3.Planlamada, ileriyi görme(tahmin)en büyük rolü oynar.
Halihazır olanak ve araçlar, planlamada büyük rol oynarsa da bunların yakın ve uzak gelecekteki değişme ve gelişme eğilimlerinin belki de daha fazla rol oynayabileceği anlaşılabilir.

Çünkü her şeyden önce,planladığımız amacın, gerçekleştiği zamandaki,planlama zamanındaki değerini koruması ve hatta bu değeri aşması gerekir.Örneğin bir mal üretmek üzere plan yaptığımızda, bu malı üretip piyasaya sunduğumuz zaman, sürüm gücüne sahip olmasını bekleriz.Piyasa koşullarının ,bu malın talebini azaltması veya yok etmesi yolunda değişeceği tahmin olunabilir.Şüphesiz bu malın üretiminden vazgeçilir.Bu örnek seçilen amacın, kısa veya uzun bir zaman sonra dahi değer ifade edecekleri yolundaki tahminlerin önemini göstermektedir.

4.4.Plan geleceğe dönüktür.Bu nedenle bir zaman süresini gerekli kılar.Planda öngörülen hedefe ulaşmak için görülecek işlerin yerine getirilmesi gerekir.Bu nedenle plan, aksiyon ve sonuç arasında belli zaman süreleri vardır.Planlama uzun sürerse,aksiyon yani yürütme evresi ve dolayısıyla sonuç alma yani hedefe ulaşma gecikir.Yürütmede uzun zaman alırsa, planda öngörülen bir çok koşulların değişmesi olanağı güçlenir.

4.5.Plan bilinçli bir seçim sürecidir.
Aslında kararın temel vasıflarından olan akla vurma, düşünme, karşılaştırma gibi zihinsel süreçlerin planlamada da egemen olmaları gerekir.Amaç ve araçlar daima birden fazla olduğundan, bunlar arasında isabetli seçim yapabilmek için iyi düşünmek gerekir.

4.6.Planlama ve örgütlendirme evreleri yönetimin saptayıcı veya yasalaştırıcı nitelikte olan işlemleridir.
Planlama ve örgütleme yüksek kademe yöneticilerin temel işlevleridir.(Kemal Tosun)

4.7.Plan bir kararlar toplamıdır.
Planda önce hedeflerin seçimi söz konusu olduğuna göre kuruluş için en uygun amaçların hangileri olduğunu ve ondan sonra da bunlara ulaştıracak en uygun araç ve olanakların hangileri bulunduğunu araştırmak ve sonra bunlar arasında yeğleme yapmak gerekir.

4.8.Plan belli bir zaman süresini kapsar.
Plan kısa ve uzun olmak üzere bir zaman süresini kapsar.Bu süre planın yapılmasına başlama anından uygulamasının sonuna kadar geçen zamanı içine alır.Sosyal yaşam dinamik ve değişken olduğu ölçüde, bu sürenin önemi artar Plandan beklenen sonuçların tahmin olunduğu gibi kalmaları(değişmemeleri)gerekir.Süre uzadıkça değişme olasılığı artacağından, sürenin tahminleri bozacak kadar uzun olmaması gerekir.Buna karşılık, sürenin çok kısa olması da,plandan beklenen faydaların azalması sonucunu doğurur.Demek oluyor ki, plan yapılırken süresinin, bu faydaları azaltacak veya yok edecek kadar kısa tutulmaması,buna karşılık etkinliğini tehlikeye sokacak ölçüde uzun olmaması da gerekir.İşte bu ne uzun ne de kısa sayılabilecek zamana planın optimal süresi demek daha uygun olur.(Kemal Tosun,İş.Yön.,1977)

5.İyi Bir Planda Olması Gereken Özellikler


-Plan ;açık,seçik ve geçerli bir amaca yönelik olmalıdır.Yanlış anlaşılmalara yer vermemeli,benimsenmiş bir amaca yönelmeli,yoksa emek ve çabalar boşa gider.

-Değişik uzmanlarca hazırlanan planların bu uzmanlar arasında etkin bir haberleşme ile koordinasyonu sağlanmalıdır.

-Plan,işletmenin iç ve dış koşullarına uyabilecek şekilde esnek olmalıdır.Planın gelişmelere göre gözden geçirilmesi gerekir.

-Planlama,işletmenin çeşitli kademelerine yayılmalıdır.Alt kademelerde daha ayrıntılı ve kısa süreli planlar hazırlanmalı,üst kademelere çıkıldıkça planlar daha genel ve uzun dönemli olmalıdır.

-Plan optimal bir süreyi kapsamalıdır.

-Planın hazırlanması ve uygulanması rasyonellik ilkesine uygun olmalı, fazla giderleri gerektirmemeli.

-Plan ,işletmenin benimsediği ilke ve standartlara uygun olmalı.(İsmet Mucuk)


6.Genel Olarak Planlama Süreci

Planlama beş unsurdan oluşan sistemli bir süreç olarak incelenebilir ki,bunların her biri değişik gruplarca ele alınır.

6.1.Amaçların Belirlenmesi.İşletmenin ana amaçları ile ikinci derecedeki amaçların belirlenmesi planlama için önemlidir.Bir işletmede ana amaçlar,yönetim kurulu, başkan, yürütme kurulları ve hissedarlar tarafından belirlenir.Ana amaçların açıklık kazanmasına yardımcı olan ara amaçları ise genellikle, başkan yardımcıları, yöneticiler ve uzmanlar belirler.Mamullerin çeşitlendirilmesi, üretim miktarı, uygun fiyat v.b.ara amaçlardır.

6.2.Fırsatların Araştırılması.Bu araştırma,bir uzman grubunun işletme faaliyetleri için çevredeki fırsatları araştırıp, değerlendirmeye çalıştıkları bir veri ve bilgi toplama işlemidir.Araştırma, pazarlama araştırmacısı, iktisatçı ve araştırma-geliştirme uzmanlarınca yapılır.Çeşitli işletme içi ve işletme dışı –özellikle ekonomik-koşullar incelenerek, gelecekte olması muhtemel olayların talep, rekabet, teknoloji ve endüstriyel yapı değişmeleri üzerindeki etkileri belirlenmeye çalışır.

6.3.Alternatif Politika ve Stratejilerin Oluşturulması.Genellikle grup halinde çalışan planlamacılar,fırsatların araştırılmasından sağlanan bulguları politika ve stratejilere dönüştürürler.Çeşitli alternatifler belirlenir;bunlar arasından en uygun olanı seçilir.

6.4.Plan Hedeflerinin Belirlenmesi.İşletmede çoğunlukla yürütme kademesindeki kimselerden oluşan hedef belirleyici kişiler planların bazı unsurlarını değiştirme veya iptal etme yetkisine sahiptirler.Bunlar geniş kapsamlı planları karar alanlar ve uygulayacak olan işçiler için daha belirgin ve ayrıntılı hale getirirler.Planlamanın bu aşaması, tüm yönetim kademelerini kapsar ve çeşitli düzeydeki personelin yaptıkları işi planlamada etkili olabilecekleri, yönetime bir ölçüde katılabilecekleri aşamadır.

6.5.Planın Denetlenmesi.Bir planlama işleminde, beklenen olaylarla gerçekleşen olayları, diğer bir deyişle, olması istenenle olanı karşılaştırmak için bir araç olmadıkça, planlama sadece bazı dilek ve isteklerin belirtilmesi ile sonuçlanır.Planın uygulanmasında, önceden belirlenmiş olanın,beklenen durumlara uyup uymadığını sürekli olarak denetlemek gerekir.(İsmet Mucuk)


7.Planlamanın Türleri


7.1.Sürelerine Göre Planlar.


7.1.1.Kısa Süreli Planlar

Kısa süreli planlar genellikle bir dönemliktir.Kısa sürede tahminde bulunma kolay olduğundan, bu planlarla gerçekleşebilir sonuçlara ulaşılması,orta ve uzun süreli planlara göre daha fazla mümkündür.
Kısa süreli planlar, orta ve uzun süreli planların bir bölümünü oluşturabileceği gibi, bağımsız bir nitelikte taşıyabilirler.Uzun süreli planın bir basamağını oluşturacak şekilde o döneme düşen işletme çalışmalarını koordine bir şekilde ele alınması ve uygulayıcı yönünden fazla olması halinde yıllık programlar ortaya çıkacaktır.İşletme çalışmaları altı aylık, üç aylık, ve giderek daha kısa sürelerde planların yapılmasını gerekli kılabilir.

7.1.2.Orta Süreli Planlar
Birkaç yıllık süreyi kapsayan planlardır.Kısa süreli planlara göre daha uzun süreli tahminlere dayandığından, bu planların daha az kesin rakamları kapsaması söz konusudur.

7.1.3.Uzun Süreli Planlar
Bu planlarda süre, genellikle beş yıldan başlar ve etkenlere göre artar.Bu etkenler işletme ve iş kolu ile ya da iktisadi, teknik çevre ile ilgili olabilirler.Uygulama, plan olmayan bu planlarda belirsizlik hakimdir.Bu nedenle kesinlik taşımayacak olan bu planlarla, uzun süreli hedeflerin ve ana politikaların belirlenmesi, hedeflere ulaşmak için izlenecek genel ilkelerin tesbiti ve sadece bir bölümün değil işletmenin bir bütün olarak ele alınması söz konusudur.Uzun süreli işletme planlarının ortaya koyduğu hedeflere uygun olarak işletme çalışmalarının sürdürülmesi, yani uygulama kısa ve orta süreli planlarla mümkün olacaktır.

7.2.Tekrar edilme durumlarına göre planlar

7.2.1.Bir kerelik planlar
Bir kerelik planlar, yatırımlar,özel projeler gibi bir kez yapılması söz konusu olan işlerle ilgili olarak düzenlenirler.Bu planların konusunu oluşturan işlerin bitiş noktaları bellidir ve bu işler süreklilik gösteren işletme çalışmaları içinde zaman zaman ortaya çıkarlar.

7.2.2.Sürekli Planlar
Bu planlar süreklilik gösteren işletme çalışmalarıyla ilgili olarak, bu çalışmaların belirli dönemlere ayrılması suretiyle düzenlenirler.


7.3.Teknik Yapılarına Göre Planlar

7.3.1.Değişmez planlar
Varsayımlar,planın uygulama süresi içinde değişiklik gösterdikleri takdirde, değişen varsayımlara göre planda değişiklik yapmak söz konusu değildir.

7.3.2.Seçeneklere Göre Değişmez Planlar
Plan yapımında seçeneklerin her birisi için tedbir alınmak ve birden çok seçeneğin göz önünde bulundurulmak zorunluluğu olabilir.Bu durumda her seçenek için ayrı plan yapımı söz konusu olacaktır.Bu tutum işletmelerde planlama çalışmalarının maloluşunu çok artıracaktır.Bu nedenle her seçenek için ayrı plan yapımına genellikle gidilmeyecek ve gerçekleşmesi beklenen seçenek sayısını azaltarak, iki, üç seçeneğe göre, ya da en çok gerçekleşme ihtimali olan tek seçeneğe göre plan yapımı daha geçerli olacaktır.

7.3.3.Değişken Planlar
Teknik yapısına göre bir başka planlama usulü de, gerçekleşmesi beklenen her iş hacmi seviyesine rakamları ayarlanabilir.Plan yapımıdır.

7.4.Kapsamlarına Göre Planlar


7.4.1.İşletme Bölümleriyle İlgili Planlar
İşletme Planları işletmenin bir bölümü ya da bir kısım işleri kapsayabileceği gibi bütün işletme ile de ilgili olabilirler.

7.4.2.Genel Planlar
İşletmeyi bir bütün olarak ele alan planlardır (Osman Yozgat)


8.Planlamadan Misyon ve Vizyon


Planlar yapılırken işletmenin misyon ve vizyonun da belirlenmesi gerekir.Misyon, işletmenin varlık nedenini ,hangi amaçla kurulduğunu ve kendisini nasıl görmek istediğini belirler.Örneğin işletmenin hangi mal ve hizmetleri üreteceği, hangi müşteri kesimine hitap edeceği gibi konular birer misyon belirleme çalışmasıdır.
Oysa vizyon,işletme için geleceğe dönük düşünce ve yatırımları belirler.Bir bakıma işletmenin gelecekteki konumu ve imajı olarak tanımlanabilir.Örneğin, işletmenin büyüme stratejileri, yönetim politikalarında değişim ve imaj geliştirme düşünceleri birer vizyon olarak tanımlanabilir.Bu niteliği ile vizyon, planlamanın geleceği bugüne taşıma amacıyla bütünleşir.(Zeyyat Sabuncuoğlu, Tuncer Tolol)


9.Planlamanın uygulanması ve yürütme sorunları

Bir yöneticinin plan ve kararlarını uygulayabilmesi için önce onları emirler biçimine sokması ve iş görenlere yayınlaması gerekir.İş görenler, alet ve makine kullansalar bile esas olarak, işleri kendileri görürler.Şu halde planların uygulanmaya konmasında,beşeri unsurun, yani uygulayıcı personelin başrolü oynadığı kolayca anlaşılabilir.Öyleyse, uygulama işini , iş gören açısından kısaca gözden geçirelim.Bir astın kendisine emredilen işi yapması için belli başlı olarak şu koşulların gerçekleşmesi gerekir:

9.1.Astın, kendisinden neyin ne zaman beklendiğini bilmesi..
Bu yukarıda da değindiğimiz gibi bir haberleşme işidir.Şu halde ast,plandan ,onun saptadığı amaçlardan ve bunların gerçekleşmesi için kendi payına düşen işlerden gerekli zaman, ölçü ve açıklıkta bilgili olmalıdır.Burada, iyi bir haberleşme sistem ve mekanizmasının rolü ortaya çıkmaktadır.

9.2.Ast, kendisinden beklenen işleri etkili ve rasyonel bir şekilde görebilmek için gerekli
olan bedensel, zihinsel ve ruhsal olmak üzere , gerek doğuştan sahip olduğu, gerek sonradan geliştirdiği nitelik ve yeteneklere sahip olup olmadığı , türlü yöntemlerle araştırılır.Eksik olanlar eğitim yolu ile tamamlanır.Burada, yöneticinin iyi bir adam seçicilik , öğretmenlik ve eğitmenlik niteliklerine sahip olması gereği ortaya çıkmaktadır.

9.3.Ast kendisinden beklenen işleri gereği gibi görebilmek için yeter ölçüde isteğe sahip olmalıdır.Bunun için de işbirliği sistemine katılmaktan beklediği maddesel ve manevi çıkarlar ile ona ayırdığı giderler arasında birinci lehine bir fark görmelidir.Yani kurumda çalışmak sureti ile elde ettiği kazançlar, uğradığı maddesel ve manevi zarar ve kayıplardan fazla olmalıdır.

İşte burada modern yöneticilikte önemi gittikçe artan , motivasyon konusu ortaya çıkar.İş göreni çalışmaya yöneltebilmek için, onun maddesel ve manevi ihtiyaçlarını , isteklerini , umutlarını , heveslerini , ihtiraslarını , kaprislerini bilmek lazımdır.

İnsanı tanıma gibi temel önem ve nitelikteki bir konuda, yine burada kendisini göstermektedir.Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisini burada hatırlamak lazımdır.Yine insanın tabiatına ait Mc Gregor’un X ve Y kurumları da yöneticiye büyük yardımlarda bulunabilir.(Kemal Tosun)

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi