1.Örgütsel Değişimin Başlıca Nedenleri

Birbirinden farklı hızlarda da olsa örgütler sürekli bir ilişki ve etkileşim içinde olan yapılarını etkileten nedenleri, örgütlerin denetiminde olanlar ve olamayanlar olarak iki ana grupta toplamak mümkündür. Ekonomik şartlardaki değişiklikler, yasaların değişmesi, teknolojik ve sosyal etkiler, bir dereceye kadar örgütlerin denetimi dışında oluşan etkenlerdir. Örgütün kendisinden gelen değişiklik nedenleriyse, daha çok kar etme isteği, yöneticilerin önderlik arzuları gibi nedenlerdir.
Temel bir kaide olarak örgütlerde değişme ihtiyacı verimliliğin azalması, çatışma veya memnuniyetsizliğin artması kısaca örgüt niteliklerinin yetersiz olmaları halinde ortaya çıkar. Bu durum örgütlerin yönüyle ilgilidir. Bilindiği gibi örgütler çevrelerine açık sistemlerdir. Örgüt büyüdükçe, çevre şartları ve örgüt üyeleri değiştikçe, değişen durumlara uyma ihtiyacı belirecektir. Kısaca kişiler ve amaçlar değişecek, buna göre de örgütün faaliyet ve fonksiyonları değişecektir.
Bir görüşe göre değişim ihtiyacının ortaya çıkabileceği durumları yedi madde halinde şu şekilde sıralamak mümkündür.
1. Yetersiz faaliyetler
2. Dengesiz büyüme
3. Eksime, yararsız hale gelme
4. Elastiki olmama
5. Belirsiz veya çatışan amaçlar
6. Tempo noksanlığı
7. Yenilik yapma kapasitesinin olmayışı
Değişim ihtiyacı çoğu zaman örgütün büyümesi biçiminde sonuçlanmaktadır. Bununla birlikte, ister büyüme, isterse başka biçimlerde olsun her değişim ihtiyacı örgütteki denge ve karlılığı etkileyen, bireysel ilişkilerden başlayarak örgüt sistemindeki bütün ilişkileri değiştiren sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Değişimin ortaya koyduğu bu karmaşık yapıysa, çözülmesi gereken pek çok sorunu da beraberinde getirir. Bu sorunlar ve çözüm biçimlerini incelemek, çağımız yöneticilerinin sürekli yerine getirilmesi gereken görevlerden birisi olduğu söylenebilir.
Örgütlerde değişmeyi zorunlu kılan nedenler çok çeşitlidir. Bu nedenle geçici ve değişmeyi zorlayıcı olabilir. Örgüte yeni üyeler alınması, üyelerin mevkilerinin yükseltilmesi üretimdeki dalgalanmalar, mevsimlik değişmeler geçici nedenlere örnek gösterilebilir. Yeni bir pazarlama stratejisinin belirlenmesi, başka örgütlerle birleşme, çalışma alanının değişmesi, büyük bir teknolojik yenilik gibi nedenlerse zorunlu değişmeyi getirecektir.
Örgütlerin iyiye doğru değiştirilmek isteneceği kuşkusuzdur. Ne var ki, daha iyi kavramı her birey için farklı düşünceler doğurabilir. Örgütün yöneticileri için daha iyi düşünülen bir değişiklik, diğer bireylerde duraksama oluşturabilecektir. Bu ve bunun gibi nedenler örgütsel değişimleri çok karmaşık sorunları da beraberinde getiren eylemler dizisi halinde getirmektedir.
Bütün bu nedenler örgütsel değişimde amaçların belirlenmesi açısından şu özelliklere dikkat etmek gerekecektir. Uygulanabilirlik, ulaşılabilirlik ve maliyetler. Örgütün iç ve dış şartları belirlenecek amaçlarla karşılaştırılarak uygulanabilme imkanları dikkatle incelenmelidir. Bu incelemenin yapılabilmesi için amaçların gerekçesi ve açık seçik biçimde belirlenmesiyle mümkündür.
Belirlenen amaçların ulaşılabilir olması gereği göz ardı edilmemelidir. Örneğin değişikliğin amacı, örgütlerdeki gayri resmi grupların kaldırılması olarak belirlenmişse bu amaca ulaşmak mümkün değildir. Çünkü insanların bulunduğu bütün örgütlerde bu tür grupların kurulması kaçınılmazdır. Ancak bu grupları örgüt amaçları doğrultusunda kullanmak için bir değişiklik amaçlanmaktaysa ulaşılabilirlik söz konusu olabilecektir.
Anaçların elde edilmesinden beklenen yararların, amaçlara ulaşabilme maliyetleriyle karşılaştırılma gereği ise tartışmasızdır. Çıktıların girdilerden, daha düşük olması, hiçbir örgüt için söz konusu olamaz. bireylerin örgütsel değişimden bekledikleri, örgütlerin amaçlarından farklı olabilir. Bireyler örgüt tarafından doğrulanmasını beklerler. Ayrıca bireyler kendilerini de geliştirme çabasındadırlar. Örgüsel değişim bu isteklerde cevap verebilmelidir.
Örgütlerin büyüme ve yaşamını devamlı kılma yolundaki değişiklik çabaları her zaman üyelerin ve çevresinin isteklerine cevap vermeyebilir. Bu nedenle örgütler, varlıklarını korudukları dara örgüt üyelerinin ve çevrenin beklentilerine de cevap vermelidir. Bunu sağlamak için de örgütsel değişmenin amaçları açık bir biçimde belirlenerek ilgili yerlere bildirilmelidir. Ayrıca örgüt üyelerinin bu amaçlarına ulaşmada içtenlikle yardımcı olmaları sağlanmalıdır. Dikkat edilmesi gereken bir başka nokta da amaçlar ulaşabilecek bur ortamın sağlanmasıdır (Dinçer ve Fidan, 1996, s. 56).
Modern gelişmelerin ışığı altında, bürokrasiler eleştirilebilir ve organizasyonu değiştirmekle ilgili belirli önerilerde bulunabilir. Buna göre organizasyonların modern yaşantısının sorunlarını çözümleyebilmek için yapı ve faaliyet ortamında değişimi yapmalarını gerektiren altı önemli nedenin varlığından söz etmek mümkündür (Dereli, 1976, s. 221).
1. Genel olarak zamanımızda değişmenin süratinde meydana gelen bir artış Bu hızlı değişme nedeniyle organizasyonların da çevrelerine suretle uymaları gerekmektedir.
2. Teknolojik yapının değişmenin süratlenmesine yol açacak şekilde daha karmaşık bir hale gelmesi.
3. Organizasyonların daha kompleks bir nitelik kazanması; bu süreç kısmen teknolojinin daha karmaşık hale gelmesinin kısmen de organizasyonların büyümesinin sonucudur.
4. İşgücünün özelliklerinin kısmen de organizasyonlara giren kişilerin öğrenim seviyesinin devamlı olarak yükselmesi
5. Çalışanların yaptıkları işte eskiye kıyasla devamlı olarak daha fazla bağımsızlık ve karar serbestisi ister hale gelmeleri.
6. Geleneksel otorite biçimlerinin artık tatmin edici olmaktan çıkışı; hiyerarşik emir-konuta zincirine (ast-üst ilişkilerine ) dayanan otoritenin yerine ehliyet ve bilgiye dayanan fonksiyonel otoriterin almaya başlaması.

www.gencbilim.com

__________________
Bilgen Hündür
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi