PROBLEM ÇÖZME TEKNİKLERİ



Kalitenin Dünü ve Bugünü


Kalite geçmişte teknik bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Yani bir ürünün spesifikasyonlara uygunluğu (bozukluklar, arızalar, hatalar, fireler) ve bir ürünün işlevini belirli koşullar altında ve belirli bir süre koruyabilmesi önem taşımaktaydı. Güzellik, narinlik, en iyisi, büyüklük, sağlamlık, güç, modaya uygunluk, en hızlısı, dünyada tek olması gibi kavramlar öne çıkmaktaydı.

Günümüzde ise kalite kavramı stratejik bir kavram olarak değerlendirilmektedir. Müşterinin bir ürün veya hizmetten beklentisi ile müşterinin gerçek ürün ve hizmeti algılayışı arasındaki fark (yani sonucun kalitesi) ve bir amaca ulaşmak için yapılan sistematik hareketlerin kalitesi (yani prosesin kalitesi) olarak karşımıza çıkmaktadır.

Müşteri geçmişte;

• Mal ve hizmete aç,
• Fazla beklentisi olmayan,
• Bulduğu ürün veya hizmetten memnun olan,
• Fazla eleştirmeyen bir yapıya sahipti.

Günümüzde ise;

• Düşünce ve davranışları hızla değişen,
• Daha fazla istekte bulunan,
• Daha fazla nazlı olan

bir yapıya sahip olarak karşımıza çıkmaktadır.

Müşteri özel ilgi, üretim ve hizmette güvenilirlik, hizmet ve satış sonrası iyi servis, makul fiyat, üstün kalite, kolaylık, yenilik, ve konfor gibi özellikler aramaktadır. Bu özellikler müşteri tatmini ile doğrudan ilişkilidir. İşletmeler için müşteri tatmini önemlidir. Bu nedenle işletmeler;

• Pazarı yeni bir biçimde algılamalı,
• Müşteri beklentilerini iyi tatmin etmeli,
• Müşteri isteklerine azami hızla cevap vermeli,
• Her ihtiyaca yönelik değişik bir ürün sunmalı,
• Müşteri ile ilişkilerinde yeni bir boyut kazanmalıdır.

Müşteri tatmini bazı avantaj ve değerleri de işletmelere kazandırmaktadır. Sadakat, daha düşük satış masrafları, diğer çeşitli ürünlerin satışı, olumlu reklam, pazar artışı, orta ve uzun vadede daha büyük karlar bunlardan bazılarıdır. Müşteri tatmininin sağlanması için şu hususlar yerine getirilmelidir;

• Sıfır hatalı üretim ve hizmet,
• İhtiyacın en iyi şekilde giderilmesi,
• Rakiplerin önünde olunması,
• Yeni modellerin piyasaya zamanında çıkarılması,
• Müşteri istek ve ihtiyaçlarına uyum gösteren tasarımın sağlanması,
• Ödenen para karşılığı en iyi malın ve hizmetin sunulması,
• Müşteri ile dostluk kurulması, özel ilgi gösterilmesi.

Kalite İyileştirme:


Kalite iyileştirmedeki problem çözme yaklaşımının amacı, süreçle ilgili olarak, o güne değin hiç ulaşılmamış performans standartlarının yakalanması ve devam ettirilmesidir. Gelişmiş performans standartlarına ulaşıldıktan sonra bunu sürdürmek yine bir kalite kontrol süreci olarak devam edecektir.

Sürekli İyileştirme


Kalite iyileştirmenin temel mantığı içinde en önemli yeri “Sürekli İyileştirme” tutar. Kalite iyileştirmenin arka arkaya projelerle yapılması sürekli bir iyileştirme getirir. Bu Projeler Yolu İle Kalite İyileştirme Yaklaşımının da bir açıklamasıdır.

Sürekli İyileştirme;

• Ürün ve hizmet kalitesinin iyileştirilmesi,
• Üretim süreçlerinin, çalışma yöntemlerinin, iş akışlarının iyileştirilmesi,
• Şirket kaynaklarının kullanımında israf yaratan ve verimsizlik oluşturan nedenlerin ortadan kaldırılması,
• İç ve dış hata maliyetlerinin azaltılması

gibi alanlarda kullanılabilir.

Sürekli İyileştirme kavramı beyinlerde durağanlığın, ”Status-Quo” mantığının yok edilmesini gerektirir. Ulaşılan seviyeler hiçbir zaman yeterli değildir. Bu kavram içinde, bir işletmedeki herkesin inanması ve sürekli olarak kendisine sorması gerekenler vardır. “Hiçbir şey mükemmel değildir ve daha iyi yapılabilir!”, “Bu işi nasıl daha iyi yapabilir?”

Sürekli İyileştirme ve PYSU Çevrimi (PDCA)


Sürekli İyileştirme Sürecinin etkin kontrolü için sistematik bir yaklaşımdır.

Planla belirle – analiz et – planla
Yap planladığın gibi yap
Sına sonuçları değerlendir
Uygula sonuçların sürekliliğini sağla

PDCA Problem İyileştirme Stratejisi (Plan-Do-Check-Act)


· İyileştirilecek bir süreç bulun.
· Süreci bilen bir takım oluşturun.
· Sürece ait güncel bilgileri tanımlayın.
· Süreç değişkenliğinin nedenlerini belirleyin, algılayın, iyileştirme yöntemlerini belirleyin.

Problem Nedir?

Problem bireysel bazda; bireyin ulaşmak istediği bir amaca ulaşımını engelleyen etmenlerden oluşan basit ve/veya karmaşık bir süreçtir. Bir işletme açısından problem ise; işletmenin amaçlarına ulaşmasını engelleyen etmenlerden oluşan bir kalite uygunsuzluğu olarak tanımlanabilir. Diğer bir deyişle problem, önemli bir hizmet, üretim, veya iş sürecindeki veya üründeki görünür performans zayıflığıdır.

Bir problemin yapısında şunlar vardır:

· Karar verici(ler)

· Amaç

· Kısıtlar

· En az iki alternatif çözüm



Problem Çözmede Kritik Faktörler :

• Her problem; işletme süreçlerinin iyileştirilmesi için “altın fırsat” olarak tanımlanmalı ve

• İşgörenler bu bağlamda motive edilmelidir.

• İşgörenler, problemleri tanımlama ve problem çözme takımlarında görev alma konusunda yetkilendirilmeli, özendirilmelidir.

• Problem çözme süreci konusunda tüm işgörenler eğitilmelidir.

• Çözülen problemler, başlangıçtan sonuca kadar yazılı hale getirilmeli, kayıtları tutulmalı ve bunlar işgörenlerin pratik eğitimi için eğitim dokümanı olarak kullanılmalıdır.

• Örgütsel performans göstergelerinin iyileştirilmesinden elde edilen mali kazançlardan bir bölümü çözüm takımına aktarılmalı, psiko-sosyal motivasyon araçları kullanılarak, problem çözme bir örgütsel yarışa dönüştürülmeli, sonuçları işgören performans değerlendirme sürecinde de uygun yöntemlerle kullanılmalıdır.

• Tanımlanan her problemin çözümünde; problem ile ilgili olabilecek işgörenlere yer verilmelidir.

• Problem çözme takımlarına katılım “gönüllü olma” esasına dayandırılmalıdır.

• Belli periyotlarla, çözümlenen problemler işletme içi toplantı, kongre vb. yöntemlerle tüm işgörenlerce tartışma gündemine taşınmalıdır. Bu yöntem bir yönü ile işgören motivasyonunu arttırırken diğer yönden de en etkili işgören eğitim aracıdır.

Problem Çözme Süreci



Veri Toplama


Veriler karar alma ve teşhis aşamalarının işlenmemiş malzemeleridir. Veri toplama işi gözetlenmesine karar verilen değişkenlerle ilgili verilerin, tasarımı iyi yapılmış formlara işlenerek kaydedilmesidir. Veri toplama türleri; Veri tabloları (Data Sheets), Kontrol Çizelgeleri (Control Sheets), Kontrol Listeleri (Control Lists) olarak sıralanabilir. Veriler toplandıktan sonra değerlenir, test edilir ve son olarak ta gözden geçirilir.

Veriler toplandıktan sonra, problemin belirtileri ile ilgili bilgilerin sağlanması için, ilave olarak bazı veri analiz teknikler kullanılırlar; Histogramlar, Pareto Diyagramı, Gruplandırma.

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi

Problem Çözme Aşamaları


Problem çözme aşamaları şöyledir;

1. Tanımlama :

Problemin tespit edilmesi, sürece etkisinin ortaya konulması sürecidir. Tanımlama aşaması kalite yönetimi açısından en önemli aşamadır. Bu nedenle tüm işgörenler problemleri tanımlama konusunda eğitilmeli ve motive edilmeli ve yetkilendirilmelidir. Problem tanımlamada en kritik faktörlerden birisinin “süreçleri ölçmek” olduğu unutulmamalıdır. Bunun içinde “Akış Diyagramı” yardımcı bir teknik olarak karşımıza çıkmaktadır. Problemi tanımlamada yer almaması gereken bazı unsurlar şöyledir;

• Problemin sebepleri ile ilgili peşin yargılara yer verilmemelidir,
• Belirli bir çözüme atıf yapmaktan kaçınılmalıdır,
• Problemin ortaya çıkması ile ilgili kusur ve sorumluluklardan bahsedilmemelidir.

İyi tanımlanmış birkaç problem örneği verecek olursak;
“Sipariş formlarının yaklaşık %20’ si, hataların düzeltilmesi, eksik verilerin, doldurulması vs. nedenlerle tekrar işlem görmek üzere kuruluşumuza iade edilmektedir.”

“Halen ayda yaklaşık 200 ürün müşteriden iade yoluyla geri gelmektedir.fabrika içinde hatalı olarak kenara ayrılan ürün sayısı ise ayda 500’ e ulaşmıştır.”

2. Problemlerin Nedenlerini Belirleme :

Bu aşama problemi oluşturan tüm nedenlerin tespit edilmesi aşaması olup; problemin etkin çözümü için en kritik basamaktır. Nedenler doğru olarak tanımlanmaz ve/veya tanımlanamazsa, süreç etkin olarak işleyemeyecek ve tekrar bu aşamaya dönülerek tipik kalitesizlik maliyetine katlanma sorunu ortaya çıkacaktır. Bu süreçte, süreç ile ilgili işgören gruplarının katılımı ile Balık Kılçığı ve Beyin Fırtınası Yöntemlerinin birlikte kullanılması önerilebilir. Ancak, problemin işletme açısından önemine paralel olarak problemi oluşturan nedenler istatistiki yöntemlerle izlenip, ölçümlenmelidir.

3. Alternatif Çözümleri Belirleme :

Bu aşama tanımlanan ve nedenleri tespit edilen problemin çözümüne yönelik alternatif çözüm önerilerinin tanımlanması, ölçümlenmesi sürecidir. Bu süreçte kritik faktör, tüm çözüm öngörülerinin istatistik tekniklerle kullanılarak olası olduğu ölçüde ölçülebilir hale getirilmesidir. Bu yaklaşım çözüm önerilerinden en uygununun seçilmesini daha objektif hale getirecektir.

4. Çözüm Alternatiflerinden En Optimalinin Seçimi ve Uygulanması:

Bu süreç alternatif çözüm önerilerinden problemi destekleyen en optimalinin seçilmesidir. Problemin işletme kaynaklarının kullanımı yönünden önemine paralel olarak birden fazla çözüm alternatifi aynı anda hayata geçirilerek karşılaştırılmalı olarak değerlendirilebilir.

5. Değerlendirme :

Uygulamaya geçirilen çözüm veya çözümlerin uygulama sonuçlarının objektif kriterlerle ölçümlenerek değerlendirilmesidir. Ölçümleme sonucuna göre bu süreç yeniden tasarlanabilir.



Pareto Diyagramı
19. yüzyılda yaşamış olan Pareto tarafından ortaya çıkarılmıştır. Problemleri veya meydana geliş sebeplerini önem ve sıklık sırasına göre gösteren bir araçtır. Problemlerin (sebeplerin) gözlem sıklıkları ya da önem yüzdelerini gösteren, büyükten küçüğe dizilmiş sütunlardan oluşur.

Pareto prensibine göre “sorunun %80’i problemlerin %20’sinden gelir.”

Pareto şemalarında, en önemli ya da en sık görünen probleme (sebebe) ait sütun şemanın en solunda gösterilir. Amaç, kullanıcının dikkatini bu sütun üzerine çekmek ve vakit kaybını en aza indirmektir.

Kullanım Amaçları:

· Problemlerin ya da bu problemlerin meydana geliş sebeplerinin arasında en önemlilerinin görsel olarak saptanıp değerlendirilmesi.
· Hangi problemler üzerinde durulması gerektiği kararının verilmesi.

· Değişen zaman içinde performans değişimlerinin gözlenmesi.

İzlenecek yöntem:

1. Veri toplamak için bir zaman dilimi belirlenir.

2. İstenen veriler toplanır ve yoklama kağıtlarına yazılır.

3. Bu veriler, kategorileri azalan puan sırasında sınıflandırılarak özetlenir.

4. Çıkarılan sonuçlar soldan sağa azalacak biçimde Pareto şemasına yerleştirilir. Şemanın dikey ekseni yüzdeleri ya da sıklık miktarını, yatay ekseni ise oluşturulan kategorilerin (problem ya da sebeplerin) isimlerini göstermelidir.

5. Şemanın sağ dik ekseninde toplam yüzde gösterilir.

6. Her sütun bir solundaki sütunun üstüne eklenmek suretiyle, her sütunun üstündeki toplam yüzde belirlenerek, bu yüzdeler sağ eksende belirtilir.

7. Şemanın ismi verilir.

8. Şema zaman içinde toplanan yeni verilerle değiştirilir ve önceki şema ile farklar değerlendirilir.


Histogram
Histogram, ölçülebilir bir nitelik ile ilgili gözlem değerlerinin dağılımını gösteren bir çubuk grafiğidir. Diğer bir deyişle histogram, ölçülen bir değişkenin gerçek değerlerinin bir merkezi değer etrafında nasıl dağıldığını gösterir.
Kullanım Amaçları:

• Süreçlerin yapısında olan değişkenliği anlamak. (Tutarlı bir şekilde kabul edilebilir sonuçlar alabilmek için değişkenlik azaltılmalıdır.)

• Süreçlerin yapısı, sorunların kaynağı hakkında teoriler geliştirmek ve bunları sınamak.

Yöntem:

• Veriler elde edilir; toplam veri sayısı belirlenir.
• Veriler artan sırada dizilir.
• En küçük veri en büyük veriden çıkarılarak, elde edilen verilerin yayıldığı aralığın uzunluğu belirlenir.
• Histogramda kullanılacak sütun sayısı belirlenir. (En az 6, en fazla 20 sütun tavsiye edilir.) Yayılım aralığını bu sayıya bölerek her çubuğun (sınıfın) eni hesaplanır.
• Yatay x ekseni üzerine veri sınıfları yazılır. Frekans ölçeği (sayılar veya yüzdeler) dikey y ekseni üzerine yazılır.
• Herbir sınıf için, o sınıfa dahil olan verilerin toplam sayısı veya bu sayının toplam veri sayısına yüzdesini dikey uzunluk kabul eden bir çubuk çizilir.
• Her eksen dikkatlice isimlendirilir, histograma isim verilir, verilerin ait olduğu dönem yazılır.

Gruplandırma

Kısaca Gruplandırma Yönteminin tanımını yapacak olursak, Gruplandırma seçilmiş ortak değişkenler ve karakteristiklere göre verilerin ayrılması yada sınıflandırılmasıdır. Gruplandırma da amaç verilen bir kuramı doğrulamak ve etkili olan herhangi bir değişkeni belirlemektir. Bunun için ise gözlemlenen olay üzerinde etkisi olan değişik durumlar konusunda anlamlı bilgi elde etmektir.

Akış Şeması

1960’ lı yıllarda aslında bilgisayar programlaması için kullanılmış bir tekniktir. Daha sonra süreçlerin optimizasyonunda kullanılmaya başlanılmıştır. İncelenen konunun mümkün olduğunca doğru ve kısa bir şekilde tanımlanmasında kullanılır. Sorun çözme teknikleri içerisinde ilk olarak başvurulması gereken yöntemdir.



Akış şeması, bir süreçteki aşamaların semboller yardımı ile gösterilmesidir. Diğer bir deyişle, Akış Şemaları, bir süreçteki bütün adımların resimsel ifadesidir. Olayların sırasını açık olarak anlamaya yardımcı olur. İyileştirme fırsatlarını belirlemeye yardımcı olur. Veri toplanacak alanları ve teknikleri tarif etmeyi kolaylaştırır.
Akış şeması genellikle aşağıdaki yöntem izlenerek oluşturulur:

· Süreçteki bütün olaylar listelenir.

· Bu olaylar akış şeması sembolleri kullanılarak sınıflandırılır.

· Semboller isimlendirilerek ve birleştirilerek akış şeması çizilir.


Bir süreci iyileştirmek için, akış şemasındaki her olay için performans ölçütü değeri gösterilebilir (bunun için veri toplamak gerekebilir). Akış şeması, iyileştirme,
tutarsızlıklar, kayıplar v.b. için potansiyel alanlar belirlemek üzere gözden geçirilebilir. Akış şeması, veri toplanması ve incelenmesi gereken alanları daha iyi görebilmek için kullanılabilir.

Sebep-Sonuç Diyagramı (Balık Kılçığı Diyagramı)

Bir sonuç ve buna sebep olabilecek değişik etkenler arasındaki ilişkilerin grafik açıklamasıdır. Bir problemi doğuran ya da etkileyen sebep ve faktörleri belirlemek amacıyla oluşturulur. Problemlere daha geniş bir çerçeveden bakma olanağı sunar. Problemin teşhisi ve süreç iyileştirmeyi kolaylaştırır.

Problemin teşhis aşamasında, sapmayı yaratan olası sebeplerin yeniden düzenlenmesinde; karar alma safhasında olası, olası faaliyetleri düzenlemede; planlama safhasında, gelecekte karşılaşılabilecek sorunların nedenlerinin yeniden düzenlenmesinde; ayrıca çalışanlar arasında bilgilendirmeyi arttırmada kullanılır.

İzlenecek yöntem:

1. Problemi gösteren bir ok (ana kılçık) çizilir.

2. Bu kılçığın üzerinde, problemin olası ana sebepleri oklarla gösterilir. Bir üretim sürecinde en çok kullanılan ana sebep kategorileri, makina (ekipman), metot, malzeme ve insandır. Bir hizmet sürecinde ise bu kategoriler genellikle politikalar (yüksek düzey karar kuralları), prosedürler, işyeri (ekipman ve alan) ve insan şeklinde seçilir. Her iki durumda, çevre (binalar, lojistik ve alan) ve ölçme (kalibrasyon ve veri toplama) kategorileri de sık sık kullanılır. Ayrıca, bu tür kategoriler yerine, söz konusu sürecin ana basamakları da kullanılabilir.

3. Her bir ana faktör ile ilgili alt etmenler oklar ile gösterilir.



Kontrol Grafikleri
İstenilen kalite düzeyinde mamul üretebilmek için sürecin istatistiksel olarak kontrol ve analiz edilmesinde,Shewart kontrol grafikleri olarak da bilinen kontrol grafiklerinin yaygın bir kullanımı vardır.Grafikler,görünen basitliklerine karşın kullanıcı için izleyen biçimde özetlenebilecek bir bakış açısı yaratmaktadır.
Üretilen mamulün ölçülen kalitesi her zaman şans nedeniyle belirli bir miktarda değişimin etkisi altındadır.Bir kısım kararlı şans etkileri üretimin yada muayenenin herhangi bir safhasında içsel olarak vardır.Bu kararlı düzende değişkenlik kaçınılmazdır.Kararlı düzen dışında oluşan değişkenlik saptanabilir ve düzeltilebilir.

Kontrol grafiklerinin gücü,süreçte meydana gelen ve kaliteyi etkileyen bu belirlenebilir nedenleri ayırabilmesidir.Böylece birçok üretim sorununun teşhisi ve düzeltilmesi mümkün olur.Sadece şans etkileri(chance causes) nedeniyle değişkenlik gözlenen bir süreç istatistiksel olarak kontrol altında olarak tanımlanır.Belirlenebilir nedenlerin varlığı altında çalışan bir süreç ise kontrol dışındadır.
Kontrol şemalarında yer alan kontrol limitleri genellikle aşağıdaki gibi tanımlanır:

(m = tahmin edilen ortalama)
(σ = tahmin edilen standart sapma)
Üst Kontrol Limiti (ÜKL) = m + 3 σ
Merkez Çizgi = m
Alt Kontrol Limiti (AKL) = m – 3 σ
Kontrol altındaki bir proses kararlıdır. Kararlı bir sistemde iyileştirme, sadece, yönetim ve yetkilendirilmiş çalışanların sorumluluğunda olan sistem değişiklikleri yolu ile gerçekleştirilebilir. Kararsızlık ise belli özel bir sebep yüzünden oluşur. Bu özel sebepler, proses sonuçlarının ortalamasını ve/veya yayılımını değiştirir. Böyle proseslerin iyileştirilmesi, sistem düzeyini değiştirmeden de mümkündür. Bu nedenle, iyileştirme amacı ile sistemi değiştirmeden önce prosesleri kararlı hale getirmek gereklidir.
Kontrol şemaları, sadece, prosesteki bozulmalar ile ilgili istatistiksel uyarı aracı olarak kullanılmalıdır.


Serpme Diyagramı

Sebep – Sonuç Diyagramları, bir sonucu etkileyebilecek olası sebepleri gösterir. Fakat hangi yönde ve derecede olduklarını belirtmezler. Söz konusu eksikliği gidermek amacı ile , sonuç olarak kabul edilen karakteristiğe ve sebeplerden biri yada bazılarına ilişkin veriler derlenerek grafik üzerinde işaretlenmeleriyle elde edilen grafik Serpme Diyagramı (Scatter Diagram) olarak adlandırılır. Böylece ele alınan sebep ve sonuç birer değişken olarak tanımlanırsa , aralarındaki ilişkinin (korelasyon), varsa, yönü ve derecesi görülür.
Serpme diyagramları iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterdiklerinden birinin kontrol altına alınması ile diğerinin nasıl davranabileceği de kestirilebilir.
İki değişkene ilişkin serpme diyagramında çukur yada tepe noktaları da oluşabilir. Diyagramın yorumlanmasında böylesi durumlara dikkat edilmesi gerekir
Serpme diyagramıyla değişkenler arasındaki ilişkinin yönünün belirlenmesine karşın derecesi sayısal bir değerle ifade edilemez. Korelasyon Analizi ile bu ilişkinin derecesi de belirlenebilir. Böylelikle yapılacak çalışmalara veri desteği sağlanmış olur.
Kısaca bu teknik iki değişken arasındaki neden –sonuç ilişkilerini göstermek amacı ile kullanılır. Değişkenlerden birinin değişimin diğeri üzerindeki etkisi incelenir.
Nasıl Kullanılır?
1.Her iki eksenin de ayrı birer değişkenin bulunduğu saçılma diyagramında genellikle(X) ekseni Sebep, (Y) eksenine ise Sonuç değişkeni işaretlenir. Eğer tekrarlanan değer varsa, o noktayı tekrar sayısı kadar çember içine alınır.
2.İşaretlenen noktaların nasıl biçimlendiğine dikkat edilir. Diyagramdaki serpilmenin yönü ve yoğunluğu, bu iki değişken arasındaki ilişkinin de gücünü belirtir.
Burada dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır.

• Seçilen örnek büyüklüğünün yeterli sayıda olmasına dikkat edilmelidir.
• Serpilme diyagramı, bir değişkenin diğerinin nedeni olduğunu ispat etmez, sadece bu değişkenler arasında bir ilişkinin olup olmadığını ve bu ilişkinin yapısını gösterir.
• Pozitif ilişkilerde (X) artıkça, (Y) azalır. Negatif ilişkilerde ise (Y) artıkça ,(X) azalır.

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi

Başka Problem Çözme Teknikleri

Matris diyagramı: İki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkilerin varlığını ve kuvvetini sistematik bir şekilde belirlemek ve çözümlemek için kullanılan bir diyagramdır.


Öncelik matrisleri: Bir ekseninde kriterleri, diğer ekseninde seçenekleri gösteren L biçimli bir matristir. Öngörülen kriterler bazında en iyi seçenekleri belirlemek için kullanılır.

Gantt Şeması: Bir projenin süresi boyunca yapılacak işleri zaman ekseninde yatay çubuklar ile gösteren bir şemadır.



Ok Diyagramı: Bir projedeki işlerin sırasını ve birbirleri ile olan ilişkilerini bağlantılı oklar ve noktalardan oluşan bir ağ ile gösteren bir diyagramdır.


Radar Şeması: Çeşitli boyutlardaki mevcut ve ideal performans düzeylerini gösteren tekerlek şeklinde bir şemadır.

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi