Endüstri ve Örgüt Psikolojisi

Bilgen Hündür · #1 (**permalink**) 08-22-2006, 12:55 PM

insankaynaklari.com içerik ekibi

Endüstri ve örgüt psikolojisinin değişik tanımları vardır, ama hepsinin ortak yönü, bu alanın iş ortamlarındaki insan davranışlarını inceleyen bir bilim dalı olduğudur.

Endüstri/Örgüt Psikolojisi, Viteles tarafından 1938'de yapılan bir tanımlamayla "kişilerin üretkenliğini maksimum düzeye, çalıştığı örgüte ve işe uyumunu ise en yüksek seviyeye ulaştırmayı amaçlayan bir dal" olarak nitelenmiştir.

İşletme yöneticilerinin, vazgeçilemez bir üretim faktörü olan insana her geçen gün daha fazla önem vermeye başlamaları ve Viteles'in tanımında yer alan hedeflere ulaşabilmek için de Endüstri/Örgüt Psikolojisi'ni etkili bir araç olarak görmeleri özellikle son yarım yüzyıllık süreçte bu disiplinin popülaritesini önemli ölçüde arttırmıştır. 1980'lerin sonlarına gelindiğinde Saal ve Knight, Endüstri Psikolojisi'ni;"iş-insan ilişkisini sorgulayan,bilimsel yöntemler aracılığıyla kişilerin iş ortamına uyum sağlamaları sırasındaki duygu, düşünce ve davranışlarını araştıran, bu araştırmalardan elde edilen verileri çalışanların ekonomik ve psikolojik refahını sağlamak için kullanan bir bilimdir" şeklinde tanımladıkları görülür.

Saal ve Knight, "Endüstri Psikolojisi" teriminin ilk defa 1904'te Bryan'in bir makalesindeki "daktilo hatası" yüzünden ortaya çıktığını rivayet eder. Bireysel psikoloji ile ilgili olan makalesinde Bryan, "individual" yerine yanlışlıkla "industrial" terimini kullanmış ve zamanında farkına varılamayan bu "hata" uzmanların beyninde çok farklı çağrışımlar yaratmıştır.

Kökeni ne olursa olsun endüstri psikolojisinin günümüz itibariyle geldiği nokta, çalışma yaşamındaki insan faktörünün tüm yönleriyle kavranıp biçimlendirildiği bir bilim dalı olma konumudur. Endüstri ve örgüt psikolojisi kapsamındaki gelişmeler, yeni çalışma alanlarının doğmasına yol açmıştır. Bu alanlar kısaca şu şekilde özetlenebilir:

Personel Psikolojisi: Personel psikolojisi, uygulama açısından gerekli bireysel ayrılıkların ölçülmesiyle ilgili çalışmalar yapar. Başlıca uğraşı, bir işin yapılması için gerekli olan yetenek ve becerilerin ölçülmesi, işe başvuranların değerlendirilmesi, iş eğitimi ve çalışanların iş performanslarının değerlendirilmesi gibi alanlarda ölçme ve karar verme işlemleridir. Pek çok kurumda insan kaynakları alanında çalışanların yaptıkları işler personel psikolojisinin kapsamına girer.

Örgütsel Davranış: Hemen hemen bütün işler bir örgüt ortamında yapılmaktadır ve bu ortam bireylerin tutum ve davranışları üzerinde etkilidir. Bu nedenle örgütsel davranış, davranışları incelerken örgütle ilgili değişkenleri dikkate alır. Bu alandaki çalışmalara örnek olarak örgüt-içi iletişim, iş rolü, grup etkisi, liderlik, örgüte bağlanma konuları verilebilir. Özetle, davranış üzerindeki sosyal etkiler daha çok bu alandaki kişilerin çalışma alanını oluşturur. Bir anlamda, personel psikolojisi birey üzerinde odaklanırken, örgütsel davranış ya da bazılarının ifadesiyle "sosyal ve örgütsel psikoloji" sosyal etkiler üzerinde çalışmalar yapmaktadır denilebilir.

Mühendislik Psikolojisi: Bu alan, insan-makine sistemleri çerçevesinde insan davranışlarını inceler ve üretim ve güvenlikte artış sağlamak amacıyla alet ve makine tasarımı üzerinde çalışmalar yapar. İnsanların kullanması için yapılan pek çok aletin gerektirdiği davranışlar, insanların güç, algı ya da tepki zamanı gibi konularda kapasitelerinin ötesinde davranımlarını gerektirir. Oysa, mühendislik psikolojisi iş çevresini insan becerisi ve yeteneklerine göre düzenlemeyi amaçlar. Bu alana "insan etmenleri psikolojisi" yada "ergonomi" gibi isimler de verilmektedir.

Mesleki Danışmanlık: İnsanların işyerlerindeki problemleriyle ilgili danışmanlık hizmetleri ile uğraşılır. Çalışanların kendileri için en ödüllendirici mesleklere yönelmeleri, iş ve iş dışı ilgiler arasındaki çatışmaların çözümlenmesi, işle ilgili değişmelere uyum sağlamak ve insanları emekliliğe hazırlamak gibi konularda danışmanlık verilir.

Örgüt Geliştirme: Bu alanda çalışan Endüstri ve örgüt psikologları, örgütleri daha etkili hale getirmek için değiştirmek ya da "geliştirmek" ile uğraşırlar. Bunun için örgütün problemlerini incelemek, değişim önerilerinde bulunmak ve bunları gerçekleştirmek ve bu değişimin sonuçlarını değerlendirmek şeklinde faaliyetlerde bulunurlar. Bu alandaki çalışmalar sadece insanla ilgili olmayıp, işin yapılış şekli ya da teknolojik değişimlerle de ilgili olabilir. Bu alan endüstri ve örgüt psikolojisinin en yeni çalışma konularından biridir ve iş potansiyeli olarak büyük gelecek vaat etmektedir.

Endüstri İlişkileri: Bu alandaki çalışmalar daha çok çalışanlarla işverenler arasındaki problemler üzerinde odaklanmıştır ve çoğu zaman sendikalar da çalışma kapsamına girer. Örneğin, taraflar arasındaki işbirliği ya da çatışma konularının incelenmesi, görüş ayrılıklarının giderilmesi, pazarlık ve görüşmelerin yürütülmesi ve uzlaşma sağlanması gibi çalışmalar yapılır. Diğer alanlardan farklı olarak, endüstri ilişkileri alanında uzman olan endüstri ve örgüt psikologları konuyla ilgili yasaları da iyi bilmek durumundadır.
Endüstri ve örgüt psikologları, örgütlerle beraber şu alanlarda çalışmaktadır:

Seçme ve Yerleştirme

Seçme, yerleştirme, sınıflandırma ve çalışan promosyonları için değerlendirme yöntemleri geliştirmek,
Test araçlarını onaylamak,
İş içeriğini incelemek,
Seçme ve yerleştirme programları geliştirmek ve uygulamak,
Yönetim potansiyelini saptamak.

Eğitim ve Gelişim

Eğitim ve gelişim ihtiyaçlarını belirlemek,
Teknik eğitim ve yönetim gelişimi programlarını formüle etmek ve uygulamak,
Eğitim ve gelişim programlarını, üretim ve memnuniyete göre değerlendirmek,
Kariyer planlaması.

Örgütsel Gelişim

Örgütsel yapıyı incelemek,
Bireylerin ve çalışma gruplarının memnuniyet ve verimliliklerini en üst seviyeye çıkartmak,
Örgütsel değişimi kolaylaştırmak.

Performans Ölçümü