A. Nihan KALAFATÇILAR, MBA
Sporla özellikle de basketbolla ilgilenenlerin haricinde pek çoğumuzun filmlerden tanıdığı hatta bazılarımızın hayran olduğu Amerikan basketbol takımlarının koçlarının gözde mesleği,sadece bizlerin değil gelişen, değişen ve küreselleşen dünyamızda iş dünyasının da ilgisini çekmiştir. Özellikle 1980 li yılların sonlarında ABD iş dünyasında coaching kavramı işletme dünyasına girmiştir.
Günümüzde ülkemizde de gittikçe önemi artan koçluk; kelime anlamı
olarak özel rehberlik daha geniş bir ifade ile; kişinin bir başka kişinin performansını geliştirmesidir.
İçerisinde pek çok anlamı barındıran ve farklı uygulamaları bulunan özel rehberlik, kişilere kendilerini geliştirmelerini, yeni beceriler kazanmalarını, kişisel yeterliliklerini fark etmelerini, amaçlarına ulaşmalarını, kendi hayatlarını istedikleri yönde yönlendirmelerini başarmaya yardımcı olur.(
www.businessballs.com)
Burada özellikle belirtilmesi gerekir ki bir rehberin misyonu kendisine danışan kişiye soruların doğru cevabını vermek değil, kişinin doğru soruyu sormasına, doğru cevabı bulmasına, onun farklı bakış açıları kazanmasını sağlayarak doğru yöne yönelmesine yardımcı olmaktır.
Koçluk; öğretmenlik, antrenörlük, psikologluk,danışmanlık değil, tüm bunları da içerisinde barındıran, karma bir kavramdır. Ülkemizde özellikle kurumsallaşmış, büyük ölçekli işletmelerde, insan kaynağını geliştirmede kullanılan, önemi giderek daha da artan bir yöntem olan koçluk farklı uygulama alanları ile kişilerin hayatına yardımcı olur.
•
ÜST YÖNETİM KOÇLUĞU (EXECUTİVE COACHING): Başarılı çalışmaları ile üst yönetime gelen yöneticilerin özeleştiri yapabilmeleri, iş ve kişisel hedeflerini
bütünleştirebilmeleri, objektif bir bakış açısı kazanabilmeleri, astlarıyla kurumun
hedef ve stratejilerinin bütünleşmesini sağlamaları, karar verebilme yetilerini
güçlendirmelerini, iletişim becerilerini geliştirmelerini, esnek bir yönetim tarzına sahip olabilmelerini, geribildirim becerisi edinmelerini, önceliklerini belirleyerek
zamanlarını yönetebilmelerini sağlar. Kısacası deneyimi ve başarıları ile bir yerlere gelmiş yöneticilerin lider yönetici olabilme becerileri kazanmasına yardımcı olur.
•
PERFORMANS KOÇLUĞU (PERFORMENCE COACHİNG): Firmanın seçtiği çalışanlarından bir
kısmı koçluk eğitimleri alarak kurum içerisinde koçluk yaparlar.
İşletmelerdeki olağan performans değerleme yöntemi belli dönemlerde bireyin
performansının gözden geçirilmesini içeren bir rutin bir işlemdir. Özel rehberlik tekniği ile değerleme ise aynı zamanda bir düzeltme, iyileştirme ve geliştirme sürecidir ve bir süreye bağlı olarak işlemez. Bu süreçte yer alan rehber, ahlaki değerlere sahip, eğitilecek çalışanı ciddiye alan, empatik davranan,başkalarının sorunlarını çözebilmek için dinleme, analiz edebilme ve yorumlayabilme yeteneklerini iyi kullanabilen birisi olmalıdır. Risk alabilmeli ve uygun kararların alınmasını astlarıyla birlikte belirlenmesi mümkün olmalıdır.
İşletmedeki insan kaynaklarını geliştirmeyi esas alan değerlendirme sürecinde kullanılabilen özel rehberlik kapsamındaki bazı özellikler şunlardır: (Evendon ve Anderson, 1993:78)
*
Deneyimlilik: Özel rehber sahip olduğu iş deneyimi ile daha kolay geri bildirim sağlar ve bu da zaman ve maliyet avantajı kazandırır.
*
Zihinsel Etki: Karşılaşılabilecek çevresel ve iş kaynaklı sorunları çözebilecek zihin yapısına ve yeterliliğe sahip olmalıdır..
*
Prensipler: Farklı disiplinlere hakim olabilmelidir.
*
İzleme: Çalışanın durumunun değerlendirilmesi için gereklidir.
*
Hazırlama: Çalışanlar ve özel rehber öncelikle problemli iş tutum ve davranışını bütünüyle tartışırlar. Çalışanın öğrenme yeteneği de anlaşılmalıdır.
*
Öğretme: Yeni öğrenme ihtiyaçlarının giderilmesine yönelik olarak çalışanların yeterli bilgi
ve becerilerle donanmaya istekli, hazır olma düzeyleri.
*
Duyarlılık: (Waldrop ve Butler, 1998: 15): Bir öğretmen duyarlılığına sahip olmayı içermektedir.
Böylesi bir anlayış ve kavrayış biçiminin geliştirilmiş olması, gerek insan kaynakları, gerekse işletme yönetim ve sahipleri için maliyeti düşüren, motivasyon ve tatmini arttırıcı bir niteliktedir aynı zamanda işletme içi genel dengeleri yerleştirmeye yönelik katkılar da sağlamaktadır.
Genel olarak, özel rehberlik tekniğiyle performans değerlemenin işletme sahiplerine ve yöneticilerine sağladığı katkılar:
1. Kaliteli üretime yönelecek insan kaynaklarına sahip olma.
2. İşletmeye bağlılık ve işletme kültürünü daha açık ve net kabullenme.
3. Personel devri ve devamsızlık gibi olumsuzlukları engellemektedir.
4.İşletmelerde insan kaynaklarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar açısından düşük maliyetle gerçekleştirilebilecek bir yöntemdir.
İşletmedeki insan kaynakları açısından, bu teknikle performans değerlemesi yapılması şu olumlu sonuçları doğurabilmektedir:
1. Çalışanların değerleme sürecine katılımıyla, geliştirilmesi.
2. Motive edici bir atmosferde kendini geliştirme imkanı bulması.
3. İşletme sahibi ile daha sağlıklı ilişki kurulması mümkün olmaktadır.
4. Özel rehberlik uygulamasıyla sorunlarını çözebilmeleri.
5. Özel rehberden desteğiyle istikrar ve devamlılık sağlanabilmesidir.
Standartlaştırılmış performans değerlendirme yöntemleri daha çok iş tanımları, performans gerekleri, iş analizi ve nesnel ölçütlere göre yapılmaktadır. Dolayısıyla, böylesi bir değerleme personeli kazanmayı çoğu zaman sağlayamaz. Oysa ki özel rehberlik yöntemiyle insan kaynaklarının performansını değerlendirme, bireysel yaratıcılığı ortaya çıkarmakta ve kişisel
farklılıkları önemsemektedir. Ayrıca özel koşulları ve personelin düşünce farklılıklarını da dikkate aldığı için, çalışanlar açısından daha güven verici olmaktadır. Bir yandan örgüt kültürünü dikkate alırken, öte yandan insan kaynaklarının kişisel değer, anlayış, algılama ve iş ahlakını önemseyerek dengeyi sağlamaktadır.(C.Ü. İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt
3, Sayı 1, 2002 97İşletmelerde İnsan KaynaklarıPerformansını Değerleme Sürecinde Coachıng (Özel Rehberlik)Adnan Akın Kırıkkale Üniversitesi, İibf, İşletme Bölümü)
• MENTORLUK: İş yaşamında deneyimli ve başarılı bir kişi özellikle işe yeni başlayanların şirkete ve kurum kültürüne adapte olabilmesi amacıyla akıl hocalığı yapar. Ülkemizde çok kullanılan bu modeli usta-çırak ilişkisinin günümüze uyarlanması olarak da yorumlayabiliriz. Klasik bir işe yeni başlayan eğitimi veya oryantasyon sürecini de farklı şekilde de olsa içerisinde barındıran fakat ondan çok daha etkili ve geri bildirimi güçlü olan sonuçlar doğuran dinamik bir süreçtir. İşe yeni başlayan kişi mesleğin icrasını, şirket kültürünü, pek çok pratik yöntemi, iş ilişkilerini ve daha iş hayatıyla ilgili (çoğu zaman özel yaşamda da etkisi sürer) pek çok teorik bilginin gerçek hayata uyarlanmasını, önceden başarılı olmuş yöntemler ve bunları icra eden kişilerce öğrenir. Mentor’un doğru seçimi en önemli aşamasıdır. Sözkonusu model işe yeni
başlayan her çalışan için olmasından çok, belirli bir potansiyeli olduğu gözlemlenen çalışanlar için uygulanmaktadır.
•
GİRİŞİMCİLİK KOÇLUĞU (BUSINESS/ENTREPRENEURSHIP COACHING): Kendi işi olan ve geliştirmek isteyen ile iş kurmak isteyen girişimci adaylarına hedef belirleme, beceri geliştirme gibi alanlarda koçluk yapılır.
•
KARİYER KOÇLUĞU (CAREER COACHING): Kariyer sahibi olan kişilerin kendi kişisel yeterliliklerini görebilmeleri, ilerisi için hedeflerine daha emin adımlarla ilerlemelerini sağlamak amacıyla yapılan koçluktur.
•
AİLE KOÇLUĞU(FAMILY COACHING): Aile içi ilişkilerin daha dengeli olmasını sağlar.
•
YAŞAM KOÇLUĞU (LIFE COACHING): Kişilerin yaşam kalitelerini yükseltmeyi sağlar.Kısacası koçluk danışan kişinin önce doğru soruları sormasını sağlar. Sonra bu soruların cevabı bulunur ve hedefler belirlenir. Bu hedeflere ulaşmak için alternatif yol haritaları çizilir.Haritaların varış noktalarının hedefe odaklanmış olması önemlidir. Aynı hedefe pek çok farklı
yoldan gidilebilinir. Koşullar ve tüm etkenler göz önüne alınarak bir yol belirlenir ve kişisel yeterliliklerle örtüşmesi için zayıf ve güçlü yanlar analiz edilir, kişi güçlendirilmesi gereken yetenekleri ile sahip olduğu yetenekleri konusunda bilinçlenir.
Koçluk zaman ve mekan sınırlaması tanımaksızın yürütülebilen bir süreçtir, pek çok kaynak koçluk sürecinin ne kadar olması gerektiği konusunda 2-6-12 ay olarak belirlemiş olmasıyla birlikte bu sürecin özellikle başlangıçta kısıtlı tutulmaması gerektiğini belirtmiştir.
Sonuç olarak koçluk farkındalık yaratan, bilinç düzeyini arttırmayı başaran, belirlenen hedefe odaklı yok haritaları çizen ve bu haritaların rehberliğinde kaliteli bir yolculuğun gerçekleşmesini sağlayan bir süreç olarak gerek kişilere hem iş hem de özel yaşamlarında, gerekse kurumlara bilinen pek çok yöntemden daha az maliyetli ancak daha faydalı geri bildirimler sunan önemli bir süreçtir.
Koçluk (Coachıng)
Düzenli Mod
