Aylin Çevik
Danışman Psikolog- Eğitim Uzmanı

İş hayatında koçluk, iş performansını arttırma odaklı yardım ve destek sürecidir. Bu süreçte kimler bu yardım ve desteği verebilir?

Bu, kişinin yöneticisi, çalıştığı iş yerinin insan kaynakları uzmanı veya dışarıdan uzmanlar vasıtasıyla yürütülür. Bazen de bir grup olarak çalışma gerektirebilir.

Bir koçluk ilişkisinin sağlıklı yürüyebilmesi ve işe yaraması için güven, karşılıklı saygı, ortak amaç, bütünlük ve açık ilişki şarttır. Bu ilişkinin kurulmasında en iyi yöntemlerden biri, Transaksiyonel Analiz Teorisi’nin en önemli uygulama araçlarından biri olan “kontrat”tır. Kontrata dayalı bir yöntemle yürüyen koçluk ilişkisi, istenilen yararı elde etmemizi güçlendirir. Ayrıca kontrat ilişkisi tarafları otonomiye davet eder. Otonomi, bilinçli ve spontan olmaktır.

Koçluk sadece kariyer planlaması için değil; sorun çözme, kişisel performansı arttırma ve organizasyonel karar verme süreçlerinde kullanılır.

Kontrat ayrıntılarına geçmeden önce kontratın mantığını bize anlatan Transaksiyonel Analiz Teorisi hakkında bir kaç kelime edelim...

Transaksiyonel Analiz, benlik durumları aracılığı ile kişiliğin nasıl yapılandığını açıklayan bir kişilik teorisidir. Benlik durumlarından hareket ederek bireylerin diğerleriyle nasıl iletişim kurduğunu açılayan, sistem ve organizasyon işleyişini anlamamızı sağlayan bir iletişim teorisidir.

Basit ve açık bir terminolojisi olan analiz ve değişimde etkin bir tekniktir. Uygulayıcılarına yeni fikirler bulmaları için pozitif enerji veren zengin, yaratıcı bir araçtır. Kontrat gibi bir araçla da kişilerin kendi kaderlerini ellerine alma, belirleme ve değiştirebilme fırsatı yaratır.

Transaksiyonel Analiz Teorisi’ne göre bir kontrat tanımı vermek istediğimizde en iyi tanım, “ortak bir amaca varabilmek için tarafların katkıları ve sorumlulukları ifade ettikleri görünen karşılıklı bir anlaşmadır” olacaktır.

Kontrat 2 kişi ile yapılır. Kontratta,

- Sözel veya yazısal pozitif ifadeler yer almalıdır.
- Bireyin tüm benlik durumları göz önünde olmalıdır (Transaksiyonel Analiz, bahsettiğimiz gibi çok geniş bir kişilik teorisidir. Kişiyi, temelde ebeveyn, yetişkin ve çocuk olmak üzere 3 ayrı benlik durumunda yapısal ve fonksiyonel düzeyde ele alır).
- Net ve gözlenebilir hedefler olmalıdır.
- Varılmak istenen hedefin nasıl değerlendirilebileceği kriterleri net olmalıdır.
- Kontratın 8 yaşında bir çocuğun anlayabileceği bir tarzda ifade edilmesi önemlidir.

Kontrat avantajları,

Koç için,
- Kişinin eğitimine doğrudan katkı imkanı sağlar.
- Netlik
- Kişisel becerilerini (iletişim,gözlem, delegasyon gibi) geliştirir.
- Müdahale imkanı verir.
- Burada ve şimdiyi yaşatır.
- İlişkiyi tanımlar.
- Sağlıklı öngörü sağlar.
- İş tanımlarını gözden geçirme fırsatı verir.
- Takım ruhuna katkı sağlar.
- Değişimi sağlar.
- Değerlendirme gerçektir.
- Karşılıklı ilişkide sınırlar belirlenmiş olur.

Koçluk yapılan kişi için,

- Sorumluluk almayı sağlar.
- Sürekli ve esnek bir süreç sağlar.
- Güven duygusunu gelişltirir.
- Eşitlik sağlar.
- Burada ve şimdiyi yaşatır. Günceldir.
- Özgürlük alanı sağlar.
- Otonomiyi arttırır.
- Riskleri ve sabotajları ortadan kaldırır.
- Karar verme ve uygulamayı kolaylaştırır.
- Problemi tanımlamayı kolaylaştırır.
- Zamanı yapılandırmada yardımcı olur.
- Kendini geliştirmeyi ve motivasyonu destekler.

Şirket veya organizasyon için,

- Değişimi sağlar.
- Yönetici - çalışan ilişkisini geliştirir.
- Vizyonu geliştirme fırsatı yaratır.
- Organizasyonun ihtiyaçlarını görme ve müdahale imkanı verir.
- Hedefe ulaştırır.

Koçluk devamlı bir süreç olmalıdır. Kontratlar, karşılıklı müzakereler sonucunda değiştirilebilir ve yenilenebilir olmalıdır.

Uygun olmayan kontratlar,

- değişime zorlayıcı
- kişinin OK’inin alınmadığı
- zaman kısıtlılığının olduğu kontratlardır.
Kontrat, koçluk süreci içinde önkabulleri belirleme ve sabotajları (engeller) görebilme imkanı verir. Bu iki kavram kontratın temel işlevlerinden en önemli ikisidir.

Önkabul, karşılıklı teyit edilen olası durumlardır. Örneğin, koçun karşısındaki kişinin direnlerinin olacağını bilerek kontrat sürecine girmesi veya koçluk alan kişinin bazı eğitimleri kişisel çabası ile alması gerektiğini bilmesi gibi. Böylece önkabuller kişilerin ilişkinin ve kontratın sınırlarını ve olanaklarını belirlemesine yardımcı olur. Engeller dediğimizde, şirketin olanaklarının sınırlılığı veya koçluk alan kişinin kişisel problemlerinin hedefe ulaşmasında ne kadar zorlayıcı ve engelleyici olabileceğini tayin etmede etkendir.

Elbette bütün bu süreçte koça önemli bir sorumluluk düşüyor. Kontratı yapan koçun, koçluk becerilerini geliştirmiş olması gerekir. Kritik beceriler;

- Kendine güven
- Etkin dinleme
- Empati
- İletişim becerileri
- Performans gelişimi için geri bildirim sağlama
- Şirketin vizyonuna sahip çıkma
- Liderlik becerileri
- Açık ve dürüst olmak

Tüm bu bahsettiklerimin ışığında Transaksiyonel Analiz kuramcılarından Jean Isley Clarke’ın kontrat diyagramının iyi bir örnek olduğunu düşünüyorum.

Kısaca toparlarsak, kontratlar; bireysel ve organizasyonel ihtiyaç ve önceliklerin buluşma noktasıdır.

www.kariyerakademi.net

__________________
Bilgen Hündür
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi