BİR GELİŞME MODELİ OLARAK


Hepimiz gerek yöneticiler gerekse henüz alt kademede çalışanlar olarak gün boyunca onlarca işle aynı anda uğraşıp, hepsini de en iyi şekilde yapmaya uğraşıyoruz. Ancak ne var ki çoğu zaman işi verimli yapmamızı engelleyen bazı faktörler yüzünden sonuçlar istediğimiz kadar iyi olmayabiliyor. Bunlardan bir kısmı kendimizden bir kısmı ise bizim dışımızdaki etkenlerden kaynaklanır. Genelde sebepleri bilsek bile işin çözümüne nereden ve nasıl başlayacağımız konusunda kararsız kalarak eyleme geçmeyi erteleriz. Bu döngü devam ettikçe memnuniyetsizliklerimiz artarak devam eder ve bir süre sonra ipin ucunu bırakırız. Bunların sonucunda da düşük performanslı çalışanlar ve kurumlar yaratırız.

Peki yüksek performans gösteren bireyleri ve kurumları farklı kılan nedir? Evet mutlaka çeşitli araçlar ve bir takım uygulamalar var. İşte “koçluk” (coaching) dediğimiz yöntem bu uygulamaların en etkinlerinden biri olarak ilk sıralarda karşımıza çıkıyor.

Sporcuların etkinliklerinin artırılması amacıyla kullanılan koçluk artık iş dünyasında da yaygın olarak uygulanıyor. Birçok şirket hızla değişen dünyamızda eğitimli iş gücünün geleneksel yöneticilik modeliyle idare edilemeyeceğinin bilincine varmış durumda. Bu da liderlik kavramı ile birlikte koçluk kavramını beraberinde getiriyor. Koçluk en kısa ve öz anlatımla ‘istenen performansa ulaşmak için koç (coach) ve danışan (coachee) arasında kurulan planlı bir gelişim ilişkisi’ olarak tanımlanabilir. Amacı danışanın kendi belirlediği hedefe, koçun desteğiyle ulaşması ve sorunlarının üstesinden tek başına gelmeyi öğrenmesidir. Süreç boyunca danışan kendisini daha iyi tanır, potansiyelini keşfeder ve hatalarından ders alarak yetkinliklerini geliştirir. Koçluk bu hizmeti alan danışanın, özel ve profesyonel yaşamda gelişiminin sağlanmasını hedefleyen ve tümüyle güven ve gizlilik esasına dayanan bir süreçtir. Koçluk uygulayan kurumlar ise çalışanlarının kişisel vizyonları ile organizasyon vizyonu arasındaki uyumu sağlar ve bireysel performansları artırarak kurumsal hedeflerine kolaylıkla ulaşırlar.

Bu aşamada koçluk konusunda bazı noktalara açıklık getirmekte yarar olacaktır. Koç her konuda değil, yöntemler ve koçluk süreci konusunda uzmandır. Problemlerin çözülmesi veya geliştirilmesi gereken faktörler konusunda neler yapılması gerektiğini hazır olarak sunan değil, çözümü danışanın bulmasına yardımcı olan, danışanın alışmış olduğu düşünce yapısını zorlayan, farklı bakış açıları yakalamasını, davranışsal becerilerini iyileştirmesini sağlayan kişidir.

Koçluk süreci belli adımları içerir. Süreç koçla danışanın uyum sağlaması ve karşılıklı güven ortamının yaratılması ile başlar. Daha sonra danışanın yaşadığı sorunlar, gelişmeye açık yönleri ve istekleri analiz edilerek birlikte tanımlanır. Hedef kişinin önündeki engelleri kaldırarak ilerlemesini sağlayacak yetkinliklerin geliştirilmesidir. Sonraki aşamada bu hedefe ulaşmak için kullanılabilecek kaynaklar tespit edilir ve karşılıklı karar verilen bir eylem planı hazırlanır. Plan devreye sokulur ve uygulamada karşılaşılan aksaklıklar ve kaydedilen ilerlemeler karşılıklı değerlendirme yapılarak hedefe ulaşılması sağlanır.

İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri’nde çalışanlara yapılan bu yatırımın kuruma geri dönüşünü nesnel olarak tespit etmeyi amaçlayan araştırmalar yapılıyor. Manchester şirketinin “üst yönetim koçluğu” (executive coaching) hizmeti verdikleri Fortune 1000 müşterileri arasında yaptığı çalışmalar sonucu, bu firmaların verimliliklerinde, hizmet ve ürün kalitelerinde, organizasyonel güçlerinde, müşteri odaklılıklarında ve gelirlerinde önemli artış kaydettikleri saptanmıştır. Bu artışların şirkete olan katkısı, diğer bir deyişle yatırımın getirisi (ROI-return on investment) aldıkları koçluk hizmetinin maliyetinin ortalama altı katı olarak tespit edilmiştir. Yaptıkları çalışma kapsamında üst yöneticilerin %77’si astlarıyla ilişkilerinin, %71’i üstleriyle ilişkilerinin, %67’si takım çalışmasında, %63’ü kendi seviyesindeki çalışanlarla ilişkilerinde, %61’i iş tatmininde, %52’si problem çözme becerilerinde, %44’ü organizasyona bağlılıklarında, %37’si ise müşterilerle ilişkilerinde ciddi bir ilerleme kaydettiklerini belirtmişlerdir.

Koçluk hizmeti alan kurumlarda neler değişiyor?

§ Çalışanlar işi sahipleniyor. Çalışanların sorumluluk bilinci gelişirken, yapılan işin kalitesi artıyor.
§ Problemler ve çatışmalar en aza indiriliyor ve hatta oluşmadan engelleniyor. Çatışmaların çözümüne harcanan kaynaklar verimiliği artırıcı konulara ayrılmış oluyor.
§ Çalışanların nezdinde hedef ve stratejilerin netleşmesi ve bunlara odaklanmaları sağlanıyor. Kendilerini geliştirmeleri konusunda itici bir güç oluşuyor.
§ Çalışanların yetkinlikleri ve motivasyonları artıyor. Geribildirim süreciyle çalışanlar kendilerini tanıyor; zayıf yönlerini nasıl geliştirecekleri konusunda bilinç gelişiyor.
§ Kurumun bireysel bazda beklentileri tanımlanıyor ve çalışanlara bir yol haritası temin ediliyor. Performans ve davranış sorunları tanımlanıyor ve gideriliyor.
§ Yeniliklerin adaptasyonunda esneklik ve değişimi yakalamadaki hız artıyor.
§ Şirket içi iletişim kuvvetleniyor; ast üst arasındaki kopukluklar azalıyor.
§ Çalışanların kuruma bağlılığı artıyor. Potansiyeli yüksek çalışanları kurumda tutmak kolaylaşıyor.
§ Çalışanların gelişimi hem gelir artırıcı hem de maliyet düşürücü etki yaratırken, bütün bu faydaların sonucu kurumun performansı artıyor.

Sihirli değnek gibi görünen bu koçluk metodu aslında uygulaması oldukça kolay, düşük maliyetli ve kazan kazan felsefesine dayanan bir gelişme modelidir. Disiplinli bir uygulama sürecinin ardından kurumun kültürüne nüfus ederek, alışkanlık haline geliyor. Yeter ki ilk aşamalarda gerekli eğitimler ve uygulamalar disiplinli bir şekilde yapılsın. Koçluk hizmeti Türkiye’de de son yıllarda daha yaygınlaşmaya başladı. Özellikle çok uluslu şirketler ve kurumsallaşmış büyük Türk firmaları yöneticilerinin koçluk yapmasını teşvik ediyor ve bunu İnsan Kaynakları uygulamaları arasına sistemli bir şekilde alıp gerekli eğitimleri düzenliyorlar.

Diğer bir soru koçluk sürecinin ne kadar sürmesi gerektiği ve hangi şekillerde olabildiği. Bu konuda standart bir zamandan bahsetmek zordur. Bu danışanın disiplinine, ne zaman, ne kadar gelişme kaydettiğine ve hedefin boyutuna bağlı olarak değişir. Tavsiye edilen süre en az iki-üç aydır. Ayrıca görüşmelerin aralarında çok fazla süre konmaması konsantrasyonun düşmesini engelleyecek ve verimi artıracaktır.

Koçluk uygulamaları, karşımıza kurumun ve bireylerin ihtiyaçlarına göre birçok farklı formda çıkıyor.

Üst Yönetim Koçluğu (Executive Coaching)

İş hayatında teknik olarak başarılı olmuş çalışanları kurumda tutabilmek için verilen terfilerin sonucu aslında işi bilen ama etkin insan yönetmek konusunda birikimi ve becerileri gelişmemiş yöneticiler yaratıyoruz. Bunun sonucu bir süre sonra mutsuz olan çalışanlarla karşılaşıyoruz ve bu noktada kısır döngü başlıyor. Durumun bilincine varan yönetici nereden ve nasıl başlayacağı konusunda bilinçli olmadığı için tıkanıyor. Bu durumlarda, her seviyedeki yöneticinin faydalanabileceği koçluk hizmeti hem yöneticinin işini kolaylaştırıyor, hem de kurumun performansını artırıyor. Yönetici hem kendisinin hem de ekibinin performansını artırmak için gerekli olan becerileri ediniyor, gelişiyor ve kendini daha iyi tanıyor. Koçun dışarıdan sağladığı yeni bakış açısı ve nesnel görüşlerinden istifade ediyor.

Yöneticilerde neler daha farklı olmaya başlıyor?
§ Profesyonel ve kişisel hedeflerini entegre ederler.
§ Koçun tuttuğu ayna sayesine özeleştiri yapabilirler.
§ Kişisel ve subjektif sınırlamalarının bilincine varıp bunlardan kurtulmanın yollarını öğrenirler.
§ Astlarının kurumun hedef ve stratejileriyle bütünleşmesini sağlarlar.
§ Karar verme ve uygulama becerileri gelişir.
§ İletişim becerileri gelişir.
§ Esnek bir yönetim tarzı kazanırlar.
§ Etkili geribildirim becerisi edinirler.
§ Önceliklerini belirler ve zamanlarını daha etkili yönetebilirler.
§ Düzenli olarak kendilerini sorgulayarak, disiplinli bir gelişme rotası kazanırlar.

Performans Koçluğu (Performance Coaching)

Genelde kurumun kendi içinde yarattığı koçlarla uygulanan bu metod, çalışanların verimini artırmak amacıyla kurum bünyesinde kullanılıyor. Bu konuda özel eğitim almış şirket koçları ister astlarına, isterse diğer bölümlerdeki çalışanlara koçluk yapıyor. Kurum bunu sistematik bir biçimde uygulamaya koyuyor, kişilere özgü gelişme planları hazırlanıyor ve uygulanıyor.

Çalışanlar bu uygulamadan ne kazanırlar?

• Çalışanlar problemlerini ve gelişmeye açık yönlerini objektif bir biçimde tespit etme ve tanımlama imkanı bulurlar.
• Çalışanlar aldıkları geribildirimlerle kendileri hakkında objektif bakış açısı kazanırlar.
• Uygulama planı çerçevesinde gelişme imkanı bulurlar.
• Performansları yükseldikçe motivasyonları artar.
• Farklı düşünce modelleri kazanarak yaratıcılıklarını artırırlar.
• Kendilerine yapılan bu yatırımla kuruma bağlılıkları artar.
• Kendi davranışlarını ve iş yapış şekillerini sorgulamaya başlayarak, hatalarını fırsata dönüştürmeyi öğrenirler.

Kurum içi koçlar bu uygulamadan ne kazanırlar?

• Koçlar yöneticilik ve liderlik becerilerini geliştirirler.
• Aslarıyla daha iyi empati kurarlar ve aralarındaki ilişki iyileşir.
• Başkalarının gelişimine katkıda bulundukları için kendi motivasyonları da artar.

Mentorluk

Mentorluk,deneyimli ve konusunda uzman bir kişinin (mentor) bilgi ve deneyimini, diğer bir kişiye (mentee-protégé) aktardığı ve ona örnek olduğu bir destekleme ilişkisidir. İş hayatında mentorluk süreci her çalışana uygulanabileceği gibi, işe yeni başlayanlara, veya yeni bir sorumluluk üstlenen ya da potansiyel vadeden kişilere daha sık uygulanmaktadır. Mentorlar ise örnek alınabilecek yöneticiler arasından seçilmekte ve uygun eğitimden geçirilmektedirler. Mentorluk yöntemi okullarda mezunların öğrencilere deneyimlerini aktarmaları amacıyla da kullanılmaktadır. Boğaziçi Üniversitesi bu alandaki en iyi örneklerden birisidir. Kurumlardaki uygulamalarda mentor, çalışanın kurum kültürüne uyum sağlaması ve/veya yeni görevinde kendisini bekleyen zorlukları daha kolaylıkla aşması için yol gösterir ve akıl hocalığı yapar.

Çalışanlar bu uygulamadan ne kazanıyorlar?

• Kurum kültürüne çabuk adapte olup kendilerinden bekleneni anlarlar.
• Hedeflerini belirler bunlara ulaşmak için eylem planı hazırlayarak uygulamaya koyarlar.
• Mentorun deneyimlerinden öğrenerek daha az hata yapar ve daha etkili karar alırlar.
• Kuruma bağlılıkları artar.

Mentorlar bu uygulamadan ne kazanırlar?

• İletişim becerilerini geliştirirler.
• Başkalarının gelişimine katkıda bulundukları için haz duyarlar.
• Bilgilerini tazeler ve yeni bakış açıları kazanırlar.

Girişimcilik Koçluğu (Business/Entrepreneurship Coaching)

İş kurma aşamasında olan veya mevcut işini sağlıklı bir şekilde büyütmeyi amaçlayan kişilere hedeflerine ulaşmak için hangi becerilerini nasıl geliştirecekleri konusunda verilen koçluk hizmetidir.

• Girişimciler kendi kişisel analizlerinin sonucunda iş kurmak veya işlerini büyütmek için gerekenlerin bilincine varır, kendilerini sorgularlar.
• Hedeflerini net olarak tanımlarlar.
• Bu hedeflere ulaşmak için eylem planı hazırlayarak uygulamaya koyarlar.
• Kaynaklarını etkin bir biçimde kullanırlar.
• Harekete geçmenin verdiği enerjiyle hayat kalitelerini artırırlar.
• Daha fazla manevi ve maddi tatmin sağlarlar.

Kariyer Koçluğu (Career Coaching)

Çevremizde yaptıkları işlerden sıkılmış, heyecanını yitirmiş ama farklı ne yapmak istedikleri konusunda kararsız birçok arkadaşımız, tanıdığımız var. Bu noktadaki kişilere faydalı olan kariyer koçluğu kişilerin kendi yetkinlikleri konusunda bilinçlenmelerini, eyleme geçmek için cesaretlenmelerini ve hedeflerine ulaşmak için ihtiyaç duydukları yol haritasının oluşturulmasını sağlar.

• Kişiler kendi kişisel analizlerinin sonucunda gelişmiş ve gelişmeye ihtiyacı olan yetkinliklerinin bilincine varırlar.
• Hedeflerini belirler ve net olarak tanımlarlar.
• Bu hedeflere ulaşmak için eylem planı hazırlayarak uygulamaya koyarlar.
• Kaynaklarını etkin bir biçimde kullanırlar.
• Harekete geçmenin verdiği enerjiyle hayat kalitelerini artırırlar.
• Daha fazla manevi ve maddi tatmin sağlarlar.

Aile Koçluğu (Family Coaching)

Aile içi ilişkilerin dengeli ve sağlıklı kurulmasını sağlayan koçluk yöntemidir. Aile koçluğu, kendi başlarına çözümü bulamayacak noktaya gelerek tıkanan ilişkilerin düzelmesine ve bireylerin bu konuda geliştirmeleri gereken yaklaşımlar konusunda yön verir.

• Sağlıklı aile ilişkileri sağlanır.
• Aile bireylerinin bireysel becerileri gelişir.
• Yaşamdan aldıkları manevi tatmin artar.
• Çevreleri ile ilişkileri olumlu yönde gelişir.

Yaşam Koçluğu (Life Coaching)

İşinden başını kaldıramamaktan, yakınlarına ve kendine vakit ayıramamaktan yakınan ya da hayatta ne yapmak ve ne olmak istedikleri konusunda belirsizlik yaşayan kişilerin yaşamlarını dengelemek ve anlam kazandırmak için aldıkları koçluk hizmetidir. Bunun sonucunda bireyler, yaşam kalitelerini artırmak için ulaşmak istedikleri hedefleri ve bunun için hangi becerilere ihtiyaç duydukları belirler, hazırlanan eylem planı ile pozitif enerji aldıkları aktivitelerle diğer sorumluluklarını entegre etmeyi başarırlar.

• Kendi yaşamlarının lideri olurlar.
• Vizyon, misyon ve kişisel hedeflerini tanımlarlar.
• Bu hedeflere ulaşmak için gerekli becerileri kazanırlar.
• Yaşamdan aldıkları manevi tatmin artar.
• Aynı zamanda sorumluluklarını da yerine getirerek daha verimli bir yaşam sürerler.
• Çevreleri ile ilişkileri olumlu yönde gelişir.
• Özel ve profesyonel yaşamları arasındaki dengeyi sağlarlar.
• Ertelemeyi bırakırlar, eyleme geçerler.
• Öz disiplin sağlarlar.
• Kaynaklarını daha etkin kullanırlar.

Sonuç olarak her ihtiyaca göre bir koç bulmak mümkün. Yeter ki siz bir şeylerin değişmesi gerektiğine karar verin ve istekleriniz için zaman yaratmaya ve çabalamaya hazır olun. Koçla omuz omuza verdiğinizde önünüzdeki kapıların açıldığını görecek, kendi kendinize “doğru yoldayım ve ilerliyorum” demenin mutluluğunu yaşayacaksınız...

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi