Günümüz bilgi çağında, rekabet avantajı yakalamanın en etkili yollarından biri olan strateji oluşturmak, aynı şeyi daha iyi yapmayı seçip, farklı birşey yapmayı seçmektir. Farklı bir sonuç elde etmek için, işlerin farklı bir şekilde yapılması gerekmektedir. Strateji, işletmenin ne açıdan benzersiz olacağına dair bir seçim yapmasıdır. Stratejisi olan bir işletme, açık ve net sınırlar tayin edebilmektedir. Diğerlerinden farklı olan bir stratejiye sahip olmanın önemi günümüzde gittikçe artmaktadır ve bu, rakiplerle başabaş aynı şeylerle rekabet etmektense, seçimler yapmak, kendine sınırlar koymak ve böylece belli bir konuda benzersiz olmak anlamına gelmektedir.

Michael Porter’a göre, işletmeler bir rekabet avantajı elde etmek istiyorlarsa, artık bunu faaliyetlerini ya da iş süreçlerini daha verimli hale getirerek elde edemezler. Bunun için diğerlerinden farklı ve özgün bir rekabet yolu bulmaları gerekmektedir. Porter, stratejik konumlandırma ile işletmelerin rekabet avantajını yakalayabileceğini ileri sürmektedir. Küresel bir işletmenin rakiplerinden daha farklı yöntemler kullanmasını ise, stratejik konumlandırmanın anahtarı olarak göstermektedir.

21.yüzyılda, açık starteji ihtiyacı giderek artmaktadır. Çünkü, kesin bir farka ve benzersizliğe nasıl sahip olacakları, farklı müşteri gruplarına nasıl rakiplerinden farklı bir şey sunacakları hakkında açık bir vizyon belirlemeyen işletmeleri, yoğun rekabet tehdit edecektir. Dünyanın heryerinde işletmeler, toplam kalite yönetimi, zamana dayalı rekabet, değişim mühendisliği gibi yönetim tekniklerini kullanmaya çaışmaktadırlar. Bu fikir ve tekniklerin çoğu işleri daha iyi yapmakla, operasyon etkinliğini arttırmakla ilgilidir. Bu gelişme, rekabet ortamında kalabilmek için şarttır. Ancak günümüzde bu da yeterli değildir. Herkes aynı değişkenler dizisi üzerinden çalıştığında standart yükselmekte ama işletmelerin çoğu ilerleyememektedir. İlerlemek, stratejinin temelidir ve rekabet avantajı yaratmaktır. Strateji, işletmeleri rakiplerinden farklı kılmakla ilgilidir. İşletme yaptığı işte daha iyi olmaktan öte, farklı olmak zorundadır. İyi strateji ve iyi planlanmış bir stratejik yönetim, endüstrinin yapısal evrimiyle ve şirketin o endüstri içindeki kendine özgü konumuyla ilgilidir.
Görüldüğü gibi günümüz bilgi çağında, rekabette kalıcılık ve süreklilik, rakipten daha iyiyi yapmaya değil, daha farklıyı yapabilmeye dayanmaktadır. Daha farklıyı yakalayabilmek için ise, iş yapma biçimlerini gerektiğinde yeniden yapılandırabilmek gerekmektedir. Strateji kavramını yeniden keşfetmek, rekabet üstünlüğü açısından tüm yönetim tekniklerinden çok daha önemli görünmektedir. Rekabette kalıcı üstünlük, ancak işletme stratejisini yeniden yaratmakla mümkün olmaktadır. Hem iç piyasalarda, hem de dış piyasalarda rekabet edebilmek, büyük ölçüde stratejiyi yeniden oluşturmaya bağlı olmaktadır.

İşletmeler, örgütün üretim ve yönetim süreçlerini iyileştirmeyi amaçlayan, çıktının kalitesini artırmayı, müşteri memnuniyetini sağlamayı, çalışanların tatminini, motivasyonunu ve performansını arttırmayı, maliyetleri düşürmeyi amaçlayan üretim ve yönetim tekniklerini uzun yıllar rekabette üstünlük sağlayabilmek için kullanmışlardır. Ancak 1990'lı yıllara gelindiğinde söz konusu tekniklerin işletmelere kalıcı ve sürekli rekabet avantajı sağlayamadığı anlaşılmıştır. Organizasyonların birbirlerini taklit edebilme sürelerinin kısalması ile birlikte rekabet yarışında, operasyonel verimliliği arttırma çabaları yerine farklılık ve değer yaratma çabaları üzerinde durulmaya başlanmış ve yeni strateji anlayışı (düşüncesi) gündeme gelmiştir.

Günümüzde yeni strateji düşüncesi keşfetmeye, geleceği yaratmaya yönelik; organizasyonda stratejik yaratıcılığın tüm çalışanlara aşılandığı ve tüm çalışanların strateji yaratma sürecine katılımları ile ortaya çıkan bir oluşumu ifade etmektedir. Aşağıdaki tabloda bu yeni strateji düşüncesinin, stratejik düşünce anlayışına getirdiği yeni görüşler kısaca özetlemiştir.

Geleneksel strateji düşüncesinden farklı olarak hedeflerle kaynaklar arasındaki sıkı bir uyumun sağlanmasından çok elde ki kaynakların yeni değerler ve fark yaratacak (müşteriler, çalışanlar, pay sahipleri ve toplum için) şekilde kullanılmasına yöneliktir. Yine yeni strateji anlayışı, strateji yaratma sürecinin demokratikleşmesini, bu sürecin üst yönetimin tekelinden çıkarılmasını içermektedir.

KAYNAKLAR

1. Andrew CAMPBELL, Morcus ALEXANDER, "Strateji Konusunda Yanlış Olan Nedir?", Power Dergisi (Özel Ek), Şubat 1998
2. Arman KIRIM, Yeni Dünyada Strateji ve Yönetim, Sistem Yayıncılık, İstanbul, 1999
3. Erol EREN, Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası, Beta Yay.,5.Baskı, İstanbul, 2000
4. Gary HAMEL, "Stratejinin Yeni Yüzü" , Capital Dergisi, Mart 1998
5. George LUFFMAN, Stuart SANDERSON, Edward LEA, Brian KENNY, İşletme Politikası, Çev: İbrahim ANIL,Beta Yay., İstanbul, 2000
6. Hans H. HINTERHUBER, Stratejik İşletme Yönetimi, Çev: Lale URAZ, Erler Matbaası, İstanbul
7. http://www.elegans.com.tr/45/html/st.html
8. http://www.eylem.com/strateji/wstramod.htm, Kutlu Merih
9. Luis R.Gomez-MEJIA, David B.BALKIN, Robert L.CARDY, Managing Human Resources,3.Edition, Prentice Hall, 2001
10. Metin SAĞMANLI, Çağla ERSEN, “Balanced Scorecard ve Stratejik Odaklı Kurum”, M.Ü. Öneri Dergisi, Cilt 4, Sayı 16, İstanbul, Haziran 2001
11. Michael PORTER ,Capital Dergisi Yönetim Dizisi, Sayı:3, İstanbul, Ekim 1998
12. Michael PORTER, "Strateji Nedir?", Power Dergisi (Özel Ek), Mart 1997
13. Ömer DİNÇER, Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası, İstanbul, 1992
14. Philip WAALEVIJIN, Peter SEGAAR, "Strategic Management", Long Range Planning, Cilt:26, No:2, Nisan 1993
15. Tümer, Sumru, "Neden Stratejik Yönetim", Verimlilik Dergisi, Sayı 1, Ankara, 1993

Strateji, Stratejik Yönetim ve Strateji Türleri
Müh. Mustafa TAŞTAN
Katkı: Seçil TAŞTAN

__________________
Aysun Şahan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi