Şirketlerde verilen yönetimsel kararlar, önceden Şirket sahiplerini ve çalışanları etkilerken, bugün globalleşme ile birlikte dünyanın öbür ucunda yaşayan ve söz konusu şirketle doğrudan bağlantısı olmayan birçok kişiyi etkilemekte ve ilgilendirmektedir. Enron gibi yöneticilerinin yaptıkları yolsuzluklar nedeniyle batan şirketler, dünyanın herhangi bir bölgesinde batan ve çevreyi kirleten petrol tankerleri ya da Nike gibi bir şirketin çocuk işçileri kötü şartlarda çalıştırması sadece bu şirketlerin faaliyet gösterdiği ülkeleri değil tüm dünyayı ayağa kaldırabilmekte. Globalleşme karşıtı örgütler ve hareketler ise sesini daha fazla duyurabilmekte.

Son dönemde dünyada yaşananlar, globalleşme ile ilgili bazı olumsuzlukları ortaya çıkarttı. Şirketlere ve şirketlerin tepe yönetimlerine olan güven azaldı. Neo-kapitalist modelin negatif etkileri ortaya çıktı; gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki ekonomik ve kültürel fark gittikçe açıldı. Otorite boşlukları oluştu: lokal hükümetlerin etkinliği azaldı; hükümetler “özel sektör arenasından” geri çekildi. Birleşmiş Milletler, IMF, Dünya Bankası gibi organizasyonların faaliyetleri ve işlevleri üzerinde soru işaretleri oluştu. Kamunun ve özel sektörün menfaatleri arasında çelişkiler ortaya çıktı. Kısa vadeli çıkarlar uzun vadeli getirilere tercih edilmeye başlandı.

Ancak artık iletişim teknolojisinin de yardımı ile dünyanın her yerinde insanlar özel ve kamu sektörünün faaliyetlerini yakından takip edebiliyor ve özellikle global şirketler üzerinde global kamuoyu oluşturabiliyorlar. Bu da kamunun global şirketlerden olan taleplerini “satın aldıkları ürünlerin” çok ötesine çıkartabiliyor:

• Şeffaf karar verme mekanizmaları ve hesap vermekle yükümlü yöneticiler,
• Faaliyetlerinde etik kurallara uymaları,
• Faaliyetleri ile ilgili kamuyu bilgilendirecek mekanizmaları oluşturmaları,
• Özellikle belli sektörlerde çevreye verdikleri zararı azaltmaları,
• Faaliyet gösterdikleri ülkelerde yaşam standartlarının yükseltilmesine katkıda bulunmaları,
• Her alanda “diversity” ye dikkat etmeleri

Tüm bunların çerçevesinde şirketlerin kararlarını oluşturmalarında önemli bir faktör daha ortaya çıkıyor: Şirketlerin Sosyal Sorumlulukları. Avrupa Komisyonu “Green Paper” çalışması dahilinde Şirketlerin Sosyal Sorumluluklarını şu şekilde tanımlamakta: “Şirketlerin, gönüllü olarak, faaliyetleri ve paydaşlarla olan ilişkileri ile sosyal ve çevresel faktörler arasında bağlantı kurmalarıdır.” Bu şekilde bakıldığında sosyal sorumluluk ulaşılması gereken bir hedef değildir; diğerlerinden bağımsız bir faaliyet alanı değildir; bir sosyal yardım programı değildir; şirketin çevresi ve toplum üzerindeki etkisine ilişkin farkındalığıdır; günlük faaliyetlerini yönlendiren davranış biçimidir.

Bu durumda yöneticileri bekleyen en zorlu iş “karlılık ve hissedarların menfaatleri” ile “sosyal etki ve paydaşların beklentileri” arasında dengeyi kurmaktır.

İnsan Kaynaklarının Rolü

Şirket Sosyal Sorumluluğunun, şirketin stratejik bir önceliği olduğunu düşünecek olursak, İK da gerekli desteği verecek kendine düşen stratejik rolü oynamalıdır. İK’nın şirket içerisinde sosyal sorumluluk anlayışının yerleşebilmesi için yapması gerekenleri şöyle özetleyebiliriz:

1. Şirket Sosyal Sorumluluğunu destekleyen kültür ve değerlerin oluşturulmasında tepe yönetime yardımcı olmak ve çalışanların bu değerleri benimsemelerini sağlamak
2. Şirketin misyon ve vizyonunu oluştururken, sosyal sorumluluk anlayışının öncelikli olarak dikkate alınmasını sağlamak
3. Yukarıda belirtilen misyon ve değerler çerçevesinde çalışanların sahip olması gereken yetkinlikleri belirlemek; bu yetkinlikleri İK sistemleri ile desteklemek
4. Şirket kültürü dahilinde hakkaniyetli çalışma ilişkileri prensiplerini oluşturmak, uygulamak ve yönetici ve çalışanlar tarafından benimsenmesini sağlamak
5. Çalışma ortamında, çalışanlar için uygun sağlık ve güvenlik koşullarını oluşturmak.
Şirket Sosyal Sorumluluğu Trendleri
Dün tüketiciler faaliyetlerini yakından izleyemedikleri fakat “güvendikleri” şirketlerin ürünlerini satın alıyorlardı. Bugün şirketlerden faaliyetlerini “anlatmalarını” bekliyorlar. Ancak artık sadece “anlatmaları” yeterli değil; yakın gelecekte şirketlerin faaliyetlerini “göstermeleri” gerekecek.
Şirketlerin bir kısmı “Sosyal Sorumluluk Raporları” yayınlamaya başladı. Şirket raporlarının yanı sıra uluslararası standartlar da mevcut: OECD Corporate Standards, FTSE4Good Index, Social Accountability 8000 (SA8000), AccountAbility AA1000S Assurance Standards, Dow Jones Sustainability Growth Index (DJSGI)
Sonuç Olarak...
“Sosyal Sorumluluk” artık “Karlılık” kadar önemli bir unsur. Zira şirketlerin uzun vadeli başarısı ve sürekliliği sadece hissedarların değil, sosyal sorumluluk anlayışı çerçevesinde tüm paydaşların beklentilerini yerine getirmelerine bağlı.
PERYÖN

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi