Tanım
Kalite çemberleri, aynı mesleki faaliyet içinde olan veya aynı üniteye bağlı olarak çalışan (atelye, büro, hizmet, laboratuar, satış örgütü gibi) sayıları 5 ila 10 kişi arasında değişen gönüllü kişilerin oluşturduğu küçük bir gruptur. Kalite çemberlerinin, işletmenin kalite yönetimi stratejileri içinde önemli bir yeri vardır ve bu strateji içinde kendine düşen görevleri yerine getirerek üyelerin kişisel gelişmesini ve işlerindeki performanslarının yükselmesini sağlar.
Bir yönetim ve organizasyon tekniği olan kalite çemberleri çalışan insanı geliştirme felsefesi üzerine kurulmuştur. Klasik yönetim anlayışlarındaki “Havuç ve Sopa” yaklaşımı yerini, çalışanların katılımını, teşvik edilmesini, geliştirilmesini, motive edilmesini, ödüllendirilmesini öngören çağdaş yönetim anlayışına bırakmıştır. Bu yönüyle kalite çemberleri modern yönetim anlayışının temel taşlarından biridir.
Kalite çemberleri çok değişik isimlerle anılmaktadır. Buna örnek olarak kalite kontrol çevrimleri, kalite kontrol halkaları, sorun çözme grupları, geliştirme grupları verilebilir. Kalite çemberlerinin amacı ismine bakarak sadece kalitenin iyileştirilmesi olarak anlaşılmamalıdır. Bundan başka kalite çemberleri çok değişik amaçlar için faaliyet göstermektedir.
Tanımında geçen bazı ifadeleri ayrıntılı olarak incelemek kalite çemberlerinin daha iyi anlaşılması bakımından yararlı olacaktır.
İş gören grubu olma
Kalite çemberi belli sayıda iş görenin bir araya gelmesi ile ortaya çıkan bir gruptur. Çember üyelerinin sayısı etkin bir grubun oluşması için 5 veya daha çok, grubun canlılığını sağlamak içinde 10 veya daha az üyeden oluşmalıdır.
Çember uygulamasının başlangıcında grubun daha uyumlu olması bakımından üye sayısının altı veya yedi olması önerilir. Ayrıca çemberin kurulduğu bölümde yapılan işlerde benzerlik olmalıdır. Kalite çemberleri teknisyenler ve işçiler düzeyinde kurulabilir.
Gönüllü olma
Kalite çemberi üyeleri diğer çalışma gruplarından farklı olarak gönüllü kişilerden oluşur. Belli bir zorlama ile oluşturulmuş grupların yönetimle ilişkileri farklıdır.
Kalite çemberlerine yeterli sayıda gönüllünün başvurabilmesi için bilgilendirme ve tanıtım kampanyasının büyük önemi vardır. Çünkü tanıtım ve bilgilendirme, çalışanlarda çember hakkında ilk yargıların oluştuğu ve çember uygulamasının hayata geçirilebilmesi için mutlaka başarılı olunması gereken bir aşamadır. İyi bir tanıtım yapıldığı takdirde yeterli sayıda gönüllü bulunacaktır.
Süreklilik
İncelenen sorun ne olursa olsun çember üyeleri aynı kalmaktadır. Çember üyeleri varolduğu müddetçe faaliyetler devam edecektir. Üyelerin sürekliliği ise yapılacak toplantılarla üyelerin birbirini tanımasına, grubun belli bir olgunluğa ulaşmasına bağlıdır.
Zaman zaman grup üyelerinin değişmesi bu sürekliliği bozmaz. Fakat bu değişim zaman içinde ekip üyelerinin tamamını kucaklayacak ve çok sık yenilenmesi sonucu grubun düzenini bozmayacak şekilde olmalıdır.
Düzenli toplantılar yapmak
Çember üyelerinin sürekli fikirler üretmesi, çözümler geliştirmesi için düzenli olarak toplantılar yapması gerekir. Çember toplantıları bir hafta veya on beş günde bir yapılır. Toplantı süreleri ise yarım saatten 2 saate kadar değişmektedir. Ancak uygulamada en çok rastlanan toplantı süresi 1,5 saattir.
Kalite Çemberlerinin Tarihçesi
Kalite çemberleri ilk defa 1960 yılından sonra Japonya da uygulanmaya başlamıştır. Sonraki yıllarda ise geniş bir uygulama alanı bulmuş ve diğer ülkelerde de uygulanmaya başlamıştır.
İkinci Dünya Savaşı’ ndan yenik çıkan Japonya bu dönemde dünyada ürettiği kalitesiz ürünler ile ünlüydü ve ekonomi iflasın eşiğindeydi. Ancak Japonya kısa bir sürede kaliteli ürünlerle dünya pazarlarına girmeyi başardı.
Japonların ekonomik açıdan bu kadar çabuk kendilerine gelmelerinde savaş yılları sonrasında Japonya’ da A.B.D. işgal kuvvetleri komutanı olarak bulunan General Douglas Mac Arthur’ un büyük katkısı vardır. Mac Arthur Japonya’ nın doğal kaynaklardan yoksun olmasının, ülkeyi uluslararası anlaşmalara yönlendireceğini ve Japonların kalitesizlikle ünlü olmalarının dünya pazarlarında ürünlerinin kabulünü zorlaştıracağını biliyordu. Bunun için Mac Arthur ve Japon yetkililer mali yönden kendi kendilerine yeterli olabilmelerini sağlamak amacıyla Amerika’ lı bilim adamları ve uzmanlardan yardım alma yoluna gitmiştir.
1950 yılında Amerikalı uzman Dr. Deming Japonya’ nın kaderini değiştirmiştir. O dönemde Amerikan Savaş Bakanlığı’ nda savaş malzemelerinin kalitesinin arttırılması konusunda çalışmalar yapan ve kalite kontrol uzmanı olan Dr. Deming’ in Japonya’ ya davet edilmesinde, Amerika’ da kendisi ile birlikte çalışan Japon öğrenciler ve Prof. İshikawa etkili olmuştur. Dr. Deming Japon genel müdürler için bir dizi seminerler vererek onları kalite kontrol konusunda bilgilendirmiştir. Bu seminerler sonrasında Japon işletmelerinin temel işleyiş modeli oluşmuştur.
Japonya’da kalitenin artırılmasında etkili olan diğer bir isimde Juran’dır. Juran 1954 yılında JUSE (Japon Bilim Adamları ve Mühendisleri Birliği) tarafından Japonya’ya davet edilmiş ve 1960 yılına kadar kalite kontrol yönetimi hakkında konferanslar vermiştir.
Tüm bunların yanında Japon hükümeti de yapılan bu çalışmalara sürekli destek vererek eğitim programları düzenlemiş, radyo ve televizyonlarda kalite konusunda çeşitli programların yapılmasın sağlamıştır.
Kalite çemberleri kavramı, ilk defa Japonya’da kalite kontrol adını taşıyan derginin düzenlediği bir sempozyumda ortaya çıkmıştır. Bundan sonra JUSE bu yeni kavramı denemek isteyen işletmelerin listesini yapmıştır. Kısa süre içinde kalite çemberleri kavramına olan ilgi artmış ve bir çok Japon işletmesi kalite çemberlerini uygulamaya başlamıştır.
Kalite çemberlerinin Amerika ve Batı ülkelerinde tanınmaya başlaması ise 1967 yılında Juran’ın yayınladığı ”Kalite Kontrol Çemberleri “ adlı yazıyla olmuştur. Juran’ın bu yazısı büyük ilgi uyandırmış ve kalite çemberleri diğer ülkeler tarafından da uygulanmaya başlamıştır.
Kalite Çemberlerinin Amaçları
Kalite çemberi kavramı, bir kuruluşun yaptığı her işin kalitesini kapsar. Bu kapsam yönetimin ve iş örgütlenmesinin, verimliliğin, müşteri tatminin, güvenirliğinin, para değerinin, satış sonrası hizmet ve desteklerin, müşteri bilgilendirme ve eğitimin, bakım kolaylığının, hizmet hızının kalitesi olduğu kadar, kuruluş imajının ve kuruluşa müşteri güveninin kalitesini de içerir.
Kalite çemberlerinin ilgi çekici bir yönü insan kaynaklarının ve teknik kaynakların bir araya getirilmesinde düzenli bir yaklaşım sağlamasıdır. Amaçlar, ürün kalitesinin, çalışma yaşamı kalitesinin ve kurumsal verimliliğinin artırılmasıdır.
Kalite çemberleri, sorunlara çözüm bulunması sürecinde veya işçilerin işlerini başarıyla yürütme yeteneklerini etkileyen sorunlarda organizasyonun herhangi bir düzeyinden personele yer verilebilir. Böylece toplam kalite kontrolünün bir parçası olan kalite çemberlerinin esas amaçlarını şöyle sıralaya biliriz;19
• Hataları azaltmak, kaliteyi yükseltmek,
• Çalışanların problemleri kavrama ve çözme kapasitesini geliştirmek,
• Problemleri daha doğmadan engelleme alışkanlığını kazandırmak,
• Çalışanların konularında eğitimini sağlamak,
• Daha uyumlu yönetici-çalışan ilişkisinin gelişmesine ortam hazırlamak,
• Çalışanların motivasyonunu arttırmak,
• İşletmede çalışanlar arasında iletişim kanallarını geliştirmek,
• Her düzeydeki çalışanın beyni, elleri ve gönül gücü ile işe katılımını sağlamak,
• Grup çalışmalarını teşvik etmek, bireyselliği önlemek,
• Kişileri ve liderlik yeteneklerini geliştirmek.20
Kalite Çemberlerinin Sağladığı Yararlar
Kalite çemberlerinin sağladığı faydaları, işletmeye sağladığı faydalar ve çalışanların kendilerine sağladığı yararlar olmak üzere iki kısımda inceleyebiliriz;
1. Kalite çemberlerinin kuruluşa sağladığı yararlar:
• Çalışanlar arası ve departmanlar arası işbirliğinde artış,
• Çalışanlarda kuruluşun sorunlarına karşı ilgi artışı,
• Ürün kalitesindeki ve işlerdeki etkinlikte gelişme,
• Devamsızlıklarda azalma,
• İşveren-işçi ve yönetim-sendika arasında daha iyi ilişkiler,
• Uzun süredir ihmal edilen veya hiç fark edilmemiş sorunların çözümü,
• Teknik kalitede ve önerilen sorunların kabulünde artış.
2. Kalite çemberlerinin çalışanlara yararları:
• Düşüncelerin söylenebileceği bir ortamın yaratılması,
• Çok çeşitli konularda fayda sağlayan eğitim,
• Grup içinde işbirliği yapma ve aidiyet duygusunun geliştirilmesi,
• Bilgi, hayal gücü, karar verme ve değerlendirme yeteneklerinin geliştirilmesi,
• İşlerde daha çok çeşitlilik ve zenginleştirme,
• Liderlikle ilgili yetenekleri geliştirmek ve değerlendirmek,
• İş görenlere çalıştıkları departmanlardaki faaliyetlerde etkin rol alabilme olanağı sağlanması.
Kalite Çemberleri Uygulaması İçin Gerekli Şartlar
Bir işletmede kalite çemberlerini uygulamak için müsait ortamın olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Uygun ortamın bulunmadığı veya oluşturulamadığı bir işletmede yapılacak girişimler hevesten öteye gidemeyecektir.
Kalite çemberlerini uygulamak için en önemli koşul üst yönetimi katılımcı, açık ve demokratik yönetim anlayışını benimsemiş ve çemberlerin yararlarına inanmış olmasıdır. Bu amaçla çeşitli anketler hazırlanarak tutum testleri yapılabilir. Çok demokratik işletmelerde bile otokratik yönetim anlayışına sahip yöneticiler olabilir. Bu tip yöneticilerin bulunduğu departmanlar kesinlikle uygulama için seçilmemelidir.
Diğer önemli bir koşulda firmanın sosyal bakımdan ılımlı olması, ücret problemleri ve işçi-işveren ilişkileri gibi konularda sorunların olmamasıdır. Aynı şekilde çalışanlar arasında da anket düzenlenerek bu konular hakkında fikir sahibi olunabilir.
Kalite Çemberlerinin Faaliyet Alanları
Kalite çemberlerine geçişte, kuruluşun uygulamadan beklentileri doğrultusunda çemberlerin hangi konularda faaliyetlerde bulunabileceği açıkça belirlenmelidir. Konular genellikle kalite arayışı, çember üyelerinin doğrudan işleri veya daha önceden incelenen bir sorununu farklı yönünün ele alınması şeklinde olmalıdır.
www.gencbilim.com
Kalite Çemberlerinin Tanımı, Tarihi Gelişimi ve Amaçları
Düzenli Mod
