Tüm dünyada globalleşme, hızlı teknolojik değişim, yeni oluşan pazarlar, müşteri beklentilerinin değişmesi sonucu ortaya çıkan ezici rekabet karşısında organizasyonlar daha stratejik düşünmek zorunda kalmışlardır. 1980’li yıllar öncesinde stratejik yönetim daha ziyade özel sektörün alanında sınırlı bir çevre tarafından uygulanırken, bugün çok sayıda organizasyon stratejik yönetimi araç olarak kullanmaktadırlar.
Stratejik yönetim, tüm organizasyonlarda, geleceğe yönelik amaç ve hedeflerin belirlenmesine ve bu hedeflere ulaşılabilmesi için gerekli işlemlerin tespit edilmesine, yeni, etkili stratejilerin geliştirilmesini, bunların planlanmasını, uygulanmasını ve kontrole imkan sağlayan bir yönetim tekniğidir. Bu tanım içinde vizyon, misyon, strateji ve aksiyon olmak üzere başlıca dört unvan bulunmaktadır.
Stratejik yönetimin, esasen bu dört kavramı içeren bir yönetim tekniği olduğu söylenebilir. Stratejik yönetimin en önemli özelliği organizasyonun hem kendi durumunu hem de organizasyon dışındaki çevrenin analizine imkan tanımasıdır. Aynı şekilde organizasyon dışındaki çevrenin de analiz edilmesi gerekir. İç ve dış durum analizi yapıldıktan sonra organizasyonun vizyon ve misyonu belirlenir, daha sonra da strateji ve aksiyon planları yapılır. Stratejik yönetimde aşağıdaki soruların analiz edilmesi büyük önem taşımaktadır.
1.Strateji nedir?
2.Strateji niçin oluşturulmalıdır?
3.Strateji ne zaman oluşturulacaktır?
4.Strateji oluşturularak nereye ulaşılması hedeflenmektedir?
5.Strateji nasıl oluşturulacaktır?
6.Stratejiler kimler tarafından oluşturulacaktır?
Hızlı değişim karşısında modern işletme yöneticilerinin başarılı olabilmeleri için, karşılaşacağı tehlikeler fırsatlar hakkında önceden bilgi sahibi olmaları, öngörüde bulunmaları gerekir. Bu nedenle, gerek dünyada, gerekse ülkemizde oldukça yeni bir yönetim tarzı olan stratejik yönetimin önemi giderek artmaktadır.
Ayrıca stratejik yönetim, değişme hızı oldukça yüksek olan çevre koşullarına adaptasyonu kolaylaştırdığı gibi, geleceğe yönelik en iyi alternatiflerin belirlenmesini ve bunları dikkate alarak mevcut kararlarda gerekli düzeltmelerin yapılmasını sağlar.
Stratejiye sahip olmayan bir işletme, amaçlarını açıkça ve kesinlikle saptayamaz. Amaç saptamak için gerekli hesapları yapamaz ve böylece yeni girişimlerine öncü olacak kurallardan yoksun kalır.
Stratejinin bulunmadığı işletmelerde kaynaklar etkin ve verimli kullanılamazlar. Çünkü maddi ve beşeri güçleri veya kaynakları ekonomik biçimde kullanacak derinliğine bir stratejik analiz yapılmalıdır. İkincisi uygun bir ürün-Pazar politikası yerine müşteri çoğaltma alanı geniş tutulacaktır. Belirlenmeyen bir strateji amaçları saptayarak faaliyetlerini ona göre düzenleyip, yararlı görünen şansları arayacak yerine, onları farkına varmadan geçiştirecektir. Böyle işletmeler hiçbir zaman belli bir mal ve Pazar üzerinde rekabet avantajına sahip olmayan, optimist düşünceden yoksun kuruluşlardı. Üçüncüsü önceden hiçbir hazırlık ve plan yapmadan, kararlarını günlük bilgiler üzerine kurmuşlardır. Bu nedenle piyasanın en önemsiz dalgalanmalarından ve tehlikelerinden de büyük ölçüde etkilenirler.
Strateji Yokluğunun Doğurduğu Olumsuz Sonuçlar
Ciddi bir stratejiye sahip olamamanın işletmeye getirdiği olumsuz sonuçlar aşağıdaki gibi açıklanabilir:
1) Stratejinin yokluğu işletmenin yapısından çevresine kadar her yerde kendini hissettirir. Böyle işletmeler nasıl araştırma ve analiz yapacaklarını bilemediklerinden pasif olarak kalırlar ve mücadeleleri de etkisiz olur.
2) Stratejiden yoksun işletmelerin yöneticileri gerçekçi olmak yerine kişisel düşüncelerini ve aşırı tutkularını uygulama eğilimine girerler. Bazı çekingen kişiliğe sahip olan yöneticilerde zarar ve risklere aşırı değer biçerek o işi kafi derecede denemeden veya ele almadan bırakırlarken, gözü pek kişiliğe sahip yöneticiler de maliyet ve risklerin önceden iyi bir hesabını yapmadan risklere düşüncesizce atılarak işletmeleri tehlikeye sokarlar.
3) Sosyal fırsatların ve gelecekte ele geçirilecek iyi şansların değerini ölçme kriterinden yoksun olunacağından ya zamansız yatırım yapma eğilimine giderler veya kısa süreli program ve bütçelerin etki ve baskıları nedeniyle yatırımdan vazgeçerek bu fırsatları boşuna harcarlar.
4) Devresel değerlemelerin yokluğu nedeniyle işletme ürün hayat eğrisinin gelişimini takip etmeksizin ya ömrünü tamamlamış ürünlerin üretimine devam eder, veya en verimli devresinde olan ürünlerin üretimine kaynaklarını yatırma bilgisinden ve güvenliğinden yoksun kalır.
5) İşletme ileride meydana gelecek bazı değişiklikleri bilemediği veya göremediğinden bu değişikliklere önceden hazırlanmış olamaz.
Strateji yokluğunun en büyük tehlikeleri özellikle endüstri işletmelerinde görülecektir. Çünkü stratejinin en önemli fonksiyonu üretim, pazarlama ve ar-ge departmanları arasında enerji kurmaktır. Stratejinin yokluğunda departman yöneticileri karşılıklı olarak birbirlerine zıt bir tutum içinde bulunacaklardır.
Stratejik Yönetime Sahip Olmanın Yararları
İyi bir stratejiye sahip olmanın en büyük yararı pişman olunacak kararlar almanın riskleri minimuma indirmesinde görülebilir. Büyük işletmelerde bağlı kuruluşlar arasındaki sinerji kolayca sağlanamadığından, çeşitlilik ve farklılaştırma (ürün Pazar açısından) sadece bir tek üretim kaynağı tarafından yapılmadığından özellikle holding türü şirketlerde stratejik ihtiyaçlar daha az geçerli ve koruyucudurlar. Çünkü bu tip sermaye şirketlerin içindeki bağlılık ürün ve Pazar yönünden, daha ziyade serme yönündedir(finansal bağlılık). Fakat her holdingin uzun süreler için birtakım amaçları kesin olarak hesap edip saptaması gerekir. Bu tür şirketler, faaliyet sahası ve rekabet avantajı bakımından kendilerine uygun düşen bağlı kuruluşları tercih ederler. Ayrıca geniş bir esnek seçim yolunu tutarak arzu edilmeyen bağlı kuruluşları elden çıkarma yolunu tutarlar. Aşağıdaki tabloda Ansoff’un belirlemiş olduğu stratejik öğeler yönünden farklı şirketlerin stratejik ihtiyaçlarını görmekteyiz. Tabloda görüleceği üzere stratejiye en az bağlılık duyan işletme tipi sadece kapitali üzerinden belli bir yüzde karlılığı düşünen yatırım şirketleridir. Bu tip şirketlere örnek olmak üzere yatırım bankalarını ve gayrimenkul şirketini gösterebiliriz. Bu tip kuruluşların finanse ettiği işletmelerin olanaklarını az çok bilmesi ve kendi amaçlarını saptaması yeterlidir. Bu tablodan anlaşılacağı üzere ancak strateji gereksinimi endüstri işletmelerinde ortaya çıkmaktadır.
Stratejik yönetimin amacı organizasyonun gelecekteki performansının arttırılması, karlılık ve verimliliğin yükseltilmesidir. Stratejik yönetim geleceğe yönelik vizyon oluşturulmasını amaçlar. Sonra bu vizyona ulaşabilmesi için misyon belirlenir. Ayrıca amaca ulaşmak için stratejiler ve aksiyon planları oluşturulmalıdır.
Stratejik yönetim esasen üst yönetimi ilgilendiren bir konudur. Stratejik yönetimin başarısı için stratejik yönetim sürecinde görev alacak yönetici uzman ve danışmanların belirlenmesi önem taşımaktadır.
Stratejik yönetim organizasyonun dış ve iç çevresini değerlendirmeye imkan veren bir yönetim tekniğidir.
Stratejik yönetim, organizasyonun kendi iç yapısındaki güçlü ve zayıf yönlerin analiz edilmesine imkan sağlar. Ayrıca organizasyonun diğer organizasyonlar karşısındaki durumunu tespit etmeye imkan sağlar.
Stratejik yönetim organizasyonun gelecekle ilgili faaliyetlerinin planlanması, örgütlenmesi, koordinasyonu, uygulanması ve kontrol edilmesine yarar sağlar.
Stratejik yönetim stratejilerin oluşturulması ve seçiminde rekabet ve portföy analizlerinden yararlanır. Portföy analizleri yapılarak, organizasyonun kalma yada pazardan çekilme başka şirketlerle birleşme vesaire konularda daha rasyonel karar vermesi amaçlanır.
Stratejik yönetim; stratejik düşünmeye yardımcı olur. Bu çerçevede en doğru strateji ve taktikler belirlenmeye çalışılır ve bunlar uygulanır.
Stratejik yönetim organizasyondaki problemlerin en etkin bir şekilde belirlenmesi ve çözümüne yardımcı olur. Bu çerçevede, toplam kalite yönetimi tekniklerinden geniş ölçüde yararlanılır.
Stratejik Yönetim Düzeyleri ve Stratejik Yönetim Düzeylerine Göre Strateji Tipleri
- Çağımızdaki işletmelerin en önemli sorunu değişen çevre koşullarına süratle uyum sağlamaktır. Uyum sağlayabilmek için çevre koşullarının yarattığı avantaj ve dezavantajların en kısa zamanda ve sağlıklı bir şekilde belirlenmesi gerekir. Bu da “Stratejik Yönetim” ile sağlanmaktadır. Ancak stratejik yönetim geleceği planlamaz, sadece işletme için geleceğe yönelik en iyi alternatifleri saptamayı ve bu alternatifler doğrultusunda mevcut kararlarda düzeltmeler yapmaya imkan verir. Bu bilgilerin ışığında stratejik yönetimin temelini oluşturan stratejinin, tepe yöneticilerin görevlerini kolaylaştırıcı bir niteliğe sahip olduğunu söyleyebiliriz.
- Bir işletmede yönetici, karar verirken herhangi bir olay karşısında çeşitli alternatifleri düşünerek birtakım sonuçlara varacaktır. Alınan kararları ise stratejik kararlar, yönetsel kararlar, ve işlemsel kararlar olmak üzere 3 gruba ayırabiliriz.
- Stratejik kararlar işletmenin çevresiyle olup tepe yöneticiler tarafından alınır. Yönetsel kararlar işletme kaynaklarının optimum bir düzeyde kullanımı ile ilgili olup, bunu gerçekleştirecek organizasyon yapısının kurulması ve kaynakların tedariki konularını içerir.
İşlemsel kararlar ise, işletmenin belirli bir faaliyet alanında temin edilecek veya elden çıkarılacak kaynakların belirlenmesine ilişkin kararları içermektedir.
- Bir işletmede stratejik kararlar, yönetim kurulu üyeleri, genel müdür, genel müdür yardımcısı, planlama yöneticileri ve işletmenin danışmanları tarafından, diğer bir ifadeyle tepe yöneticileri tarafından alınmaktadır.
- Bir işletmede saptanan stratejileri işletmenin yönetim kademelerine göre belirlemek mümkündür. Dolayısıyla stratejilerin bazılarını organizasyonun üst kademesinde, bazılarını SBU adı verilen stratejik iş birimi düzeyinde, bazılarını ise organizasyonun alt kademelerinde saptamak mümkündür. Şirket yönetimi düzeyinde saptanan stratejilere işletme stratejileri, fonksiyonel yönetim düzeyinde saptanan stratejilere ise fonksiyonel stratejiler denir.
Şirket Stratejisi
Farklı işletmeler ve değişik iş gruplarına sahip bir şirketin bir bütün olarak stratejisini ifade eder. Bir holding stratejisi bunun en güzel örneğidir. Bu seviyedeki bir strateji işletmelerin tamamını kapsadığı için bir bütün olarak şirketin tanımlanmasıyla ve alt işletmelere veya stratejik iş birimlerine kaynak dağılımının yapılmasıyla ilgilidir. Bu tür bir stratejiyi ayrıca, fonksiyonel bölüm politikaları, yeni yatırım kararları ve işletmelerin mamül/Pazar stratejilerine yönelik kararları da içerir.
İşletme Stratejisi
İşletme stratejisi belirli bir sanayi kolu veya mamül/Pazar bölümünde nasıl rekabet edileceği ve ne tür faaliyetler yapılacağı ile ilgilidir. Rekabet sorunlarıyla daha çok uğraştığı için de işletme seviyesinde sırasıyla kaynak dağılımı ve mukayeseli üstünlükler ile sinerji konularına ağırlık verir. Özellikle mamül veya Pazar geliştirme ve çeşitlendirme kararlarına yöneliktir. Bu strateji şirket stratejisi doğrultusunda belirlenirken, işletme bölümlerine ait politika ve kararlara da rehberlik eder. Başka bir ifadeyle bir işletme içindeki bölümlerle ilgili kararların koordinasyonu bu kademedeki stratejilerle gerçekleşir.
Fonksiyonel Strateji
Bu strateji ise işletme içindeki fonksiyonel bölümlere ait kararlardan meydana gelir. Bunlara “taktik” adı da verilir. Daha çok kullanılan kaynakların verimliliğinin arttırılmasına yöneliktir. Bu seviyedeki strateji bir fonksiyon içindeki faaliyetlerin koordinasyonunu sağlar ve daha çok uygulamaya yakın bir karar kuralıdır.
Rekabet üstünlüğü ve sinerji, bu seviyede iki önemli strateji öğesi olarak ortaya çıkar. Bu üç seviyedeki strateji arasında oldukça sıkı bir ilişki vardır.
- Stratejileri daha değişik açılardan çeşitli biçimlere ayırmak olanaklıdır.
I. Kapsamına Göre Stratejiler : Bunları da çeşitli gruplara ayırabiliriz. Bazı stratejiler temel stratejilerdir. Bunların kapsamı çok geniştir. Bazılarına ise program stratejileri denir. Bunlar temeldeki stratejileri uygulamak amacı ile belirlenen tali stratejilerdir.
II. Örgüt Kademelerine Göre Stratejiler : Stratejiler örgüt kademelerine göre de sınıflandırılabilir. Bazı stratejiler en üst yönetim kademesinde belirlenirken bazıları ise bölüm yöneticileri düzeyinde belirlenir.
III. Maddesel Olan veya Olmayan Kaynaklarla İlgili Strateji : Strateji maddesel olan veya olmayan kaynaklarla ilgili olmasına göre de çeşitlendirilebilir. Birçok stratejiler işletmenin sahip olduğu maddi kaynaklarla ilgilidir. Bundan başka yöneticiler, bu çeşit stratejiler; yöneticilerin yönetim stili, düşünme biçimi , işletmenin sosyal sorumluluklarıyla ilgili olabilir.
IV. Amaçlara veya İşlevlere göre Stratejiler : Stratejiler amaçlara veya işlevlere göre de belirlenebilir. Örneğin birçok işletmelerde büyüme bir strateji olarak belirlenebilir. Örneğin bazı stratejiler halen içinde bulunulan pazara daha fazla girmek yönünde, bazıları değişik mal üretmek bazı stratejiler ise ürünleri geliştirmek yönündedir. İşlevlerine göre ise finans stratejilerini krediler, fonların kaynakları vb. alanlarda stratejiler belirler.
V. İşgören Stratejileri : Yöneticilerin işgören stratejileri vardır. Bu stratejiler işletmelerin yüksek kademeleri için özellikle önemlidir. Bu stratejiler yöneticilerin değer yargılarını, işleri benimsemesini ve altında çalışan kişileri nasıl yöneteceğini etkiler.
Strateji Belirlemede Yaklaşımlar
- Stratejiyi belirlemek, stratejiyi gözden geçirmek veya stratejinin geçerliliğini sağlamak sadece ekonomik analiz ve kişisel değer sistemiyle karşılaştırma yoluyla sağlanmamaktadır. Karmaşık ve tekrarlanan bir sürece dayalı bir dizi faaliyet gerektirir. Ayrıca işletme sorunları her zaman sayılarla ifade edilen finansman kavramıyla analiz edilmemekte, bazı özelliklerin sayılarla ifade edilmesi ve model haline getirilmesi olanaksız olmaktadır. Bu nedenle strateji belirlemede sadece sayıları kullanan yaklaşımlar değil, değişik özellikleri birleştirecek yöntemler etkili olmaktadır.
Stratejiyi belirlemek için başvurulan yaklaşımları;
a. Biçimsel Planlama Yaklaşımı
b. Kuvvet-Davranış yaklaşımı şeklinde belirtebiliriz.
a) Biçimsel Planlama Yaklaşımı :
Biçimsel planlama yaklaşımı, karşılaşılan sorunun incelenmesi, geçmiş kayıtların araştırılması ve geleceğin tahmini temeline dayanır. Burada hedeflere ilişkin sistematik çalışmalar yapılır. Önemli olan iç durumun analizidir. İşletmenin sorunları kuvvetli, kuvvetli yönleri, zayıf noktaları ve üstünlükleri araştırılarak formel bir şekilde stratejide yansıdır. Bu amaçla gerçekleştirilen çalışmalarla;
- Halen üretilmekte olan ürünlere ilişkin tahminler yapılır.
- Kar, satışlar ve yatırım gereksinimleri konusunda ileriye dönük projeksiyonlar gerçekleştirilir.
- İşletmenin dış durumu ve çevresi analiz edilir. İş olanaklarına ve ortaya çıkardığı sakıncalar belirlenir.
- İşletmenin daha alt kademelerinde yapılacak planlarda kullanılacak değerler veya miktarlar bir aralıkta veya geniş tutulacak bir şekilde belirtirler,
- Beklenen sonuçları ile gerçekleşen sonuçlar arasındaki fark belirlenir ve değerlendirilir.
- Seçenekler, sınırlar ve uzun dönem iş olanakları değerlendirilir. İşletmedeki bölümler tarafından yapılan planlar gözden geçirilir, özetlenir, onaylanır ve bu planlara bağlı olarak uzun dönem bütçeleme çalışmaları başlatılır. Uygulamalar izlenir ve karşılaştırmalar yapılır.
b) Kuvvet-Davranış Yaklaşımı :
Kuvvet-Davranış yaklaşımında stratejiyi belirlemek ve yaklaşımın gerektirdiği aşamaları zaman boyutuna göre açıklamak hedeftir. Bu yaklaşım işletmenin gelecekte istenen durumunun ne olacağını belirleme üzerinde durur. Strateji, kuvvet ve davranışsal öğeler bakımından işletmenin gelecekteki yapısı ortaya konulur. İşletmenin çok amaç taşıyan ve kuvvet gösteren yapıya sahip olduğunun anlaşılmasını sağlamaya yönelir. Pazarlık süreci ve tahmin kaynaklarına yer verir. Yaklaşım koalisyon kavramından da yararlanır. Beşeri gereksinimlerin görülmesi ve en az ortak noktaların belirlenmesiyle uyum sağlanan boyutu yansıtılır.
- Strateji sonuçları etkili ve riskli olabilen seçimlerdir. Bireyler ve işletmeler ortamın kararlı olduğu, çevre koşullarının hızlı değişmediği, rekabetin yoğun olmadığı durumlarda ayakta kalabilir ve başarıya da ulaşabilirler. Günümüzde ise kamu veya özel hiçbir sektör ve organizasyon için bu durum söz konusu değildir. Buna göre strateji ve stratejik yönetim girdaplı bir sel akışına kapılmış olan günümüz kuruluşlarının en az zarar görerek hedeflerine ulaşmasına sağlayacak bütün kural ve yaklaşımlardır. Bunu gerçekleştirebilmek için strateji üretme durumunda olanların aşağıdaki koşulları sağlamaları gerekmektedir.
• Rekabetçi süreçlerin yapı ve koşulları konusunda yoğun bilgi ve deneyim sahibi olmak.
• Bu bilgiyi yaşanan olaylarla bütünleştirebilmek ve neden-sonuç ilişkilerini kavrayabilmek.
• Alternatif davranış biçimlerini oluşturabilecek hayal gücüne sahip olmak ve sonuçları düşünsel olarak oluşturup analiz edebilmek.
• Güncel ihtiyaçları aşan kaynaklara sahip olmak ve bunları stratejik hedeflere ulaşabilmek için yatırıma dönüştürebilmek.
İşletme için Strateji ve Stratejik Yönetimin Önemi
Düzenli Mod
