Stratejik Yönetimin Temel Öğeleri
Tepe Yöneticileri ve Stratejistler: Stratejik yönetimin en temel Öğesi, İşletme içindeki yöneticilerdir. Üst kademe yönetiminin bir fonksiyonu olması sebebiyle stratejik yönetim, tepe yöneticilerinin sorumluluğundadır. Özellikle Stratejilerin tasarlanması, işletmenin herhangi bir bölümüne veya birimine devredilemez. Belki stratejik süreçlerle ilgili araştırma ve analiz etme yetkisi, konuyla ilgili uzmanlara verilebilir veya danışmanlar kullanılabilir. Bu anlamda işletme içinde tek stratejistin tepe yöneticisi olduğu söylenebilir.
Tepe yöneticileri ilk olarak, dikkatini işletmenin ana yön motifleri, amaçlar, stratejiler ve temel problemler üzerinde toplamalı ve öncelikler koymalı, daha sonra işletme sistemindeki bağlılıkları yönetmeli, fonksiyonel faaliyetlerin organik bir bütün olarak birleşmesini sağlamalı ve bütün bunları dengeli faaliyet programlarına dönüştürmelidir. Böylece hem işletmenin çevreye uyum problemleri halledilecek hem de kısa vadeli amaç ve hedefler uzun vadede belirli istikamete koordine edilebilecektir.
Bu açıdan stratejik yöneticilerde bilgi, toplama, analiz etme ve karar verme rolü ön plana çıkar. Stratejik yönetici, daha çok işletmenin dış çevresindeki değişiklikler ve işletme içindeki üstünlük ve zayıflıklar hakkında bilgi topla¬mayla İlgilidir. Daha sonra örgütün stratejisiyle ilgili kararlan almak gerekir. Bu kararlar, çoğu kez işletme içinde bir takım değişiklikler yapmayı ve yeniliği gerektirir. Dolayısıyla stratejik yöneticiler yenilikçi bir role de sahip olmalıdır.
Seçilen stratejilerin uygulanmasında ise stratejik yöneticinin önder rolü önem kazanır. Astların ve alt birimlerin koordinasyonu, işletmede çalışanları etkileyebilmesi, kaynakların dağıtımında yeterlilik sahibi olması stratejik yö¬neticinin başarılı olmasında Önemli rol oynayacaktır.
Stratejilerin oluşturulması ve planlanması, tepe yöneticilerinin sorumlu¬luğunda olmakla birlikte, seçilen stratejileri uygulamak alt kademedeki yöneti¬cilerin işidir. Bu sebeple, stratejik yönetimin ikinci kademede sorumluları, icracı yöneticilerdir. Herhangi bir stratejik iş biriminin yöneticisi veya bir sorumluluk merkezi olarak düzenlenmiş bir bölümün yöneticisi de stratejik yönetimin uygulayıcıları olarak görülebilir.
İşletmelerde stratejisi olarak planlama bölümü uzmanları veya (planlama bölümü olmaması durumunda) danışmanlar kullanılabilir. Bunlar karar alma¬da danışmanlık hizmeti sunarlar. İsletmenin iç kaynaklarının değerlendirme¬sini yapar, dış çevre fırsatlarını belitler ve daha sonra stratejik alternatifleri ha¬zırlayarak işletmenin tepe yöneticilerinin karar vermesine yardımcı olurlar. Diğer taraftan planlama bölümü stratejistleri, işletmede tüm bilgilerin toplandığı bir merkez durumundadır.
Örgüt Misyonu ve Temel Amaçlar: Stratejik yönetim sürecinin ilk safhasında tepe yöneticileri iki temel soruya cevap vermek zorundadırlar,
a) Ne tür bir işletmeyiz ve yaptığımız iş nedir?,
b) Niçin bu işi yapıyoruz?
Bu sorulardan birincisine verilecek cevap, işletmenin misyonuyla ilgilidir ve işletmenin veya işin kendisini tanımlamayı gerektirir. İşletmeler, toplum değerlerine uygun bazı fonksiyonlar icra ederek kendilerini meşrulaştırmaya ç ılışırlar. Bu meşru olma çabası her işletmeye bir misyon yükler. Dolayısıyla işletmeler toplum içinde kendi misyonlarını açık bir şekilde tanımlamak durumundadırlar.
Misyonu belirlemenin önemli bir parçası, işletmenin kendi¬sini tanımlamayla İlgilidir. İşletmenin şu anda faaliyette bulunduğu pazar, mamulleri, fonksiyonları veya faaliyetleri bu tanımlamanın temel unsurlarıdır. İkinci soruya verilecek cevap işe, gerçekleştirilecek amaçlan içermektedir. İşletme ne olmak istiyor ve niçin bu amaçlara ulaşmak istiyor belirlenmelidir.
Dış Çevre: Stratejik yönetim uzun süreli bir zaman ufkunu gözönüne alarak dış çevre faktörlerini de inceler. Dış çevre faktörlerindeki değişme ve gelişmeler stratejik yönetimin karar ve uygulamalarında en belirleyici öğelerden bir tanesidir. Çevrenin sürekli değişmesi ve stratejik yönetimin zaman ufkunun uzun olması, çevredeki belirsizliği daha da artırmakta ve dolayısıyla işletme üzerindeki hakimiyetini ön plana çıkarmaktadır. Çevrenin işletmeye sunduğu fırsat ve tehditler stratejik yönetim için karar odakları oluşturur.
Mamul/Pazar Bileşimi: Stratejik yönetimin dördüncü öğesi,mamul/pazar bileşimidir. Bu öğe ile ilgili olarak şu hususlar göz önüne alınmalıdır:
Stratejik yönetimde, amaçlara uygun mamul/pazar alanının bulunması veya faaliyet sahasının seçilmesi gerekir.
Çünkü, işletmenin gerçekleştirmeyi planladığı amaçlar ile faaliyetleri arasında uyum bulunduğu ölçüde büyüme ve gelişme imkanları yüksek ve düzenli olacaktır. Yeni bir mamul/pazar alanı seçilirken, önceki faaliyetler arasında ortak bir bağ bulunmalıdır. Mesela ilaç sanayii ile bankacılık arasında, mamul/pazar alanı açısından ortak bir bağ bul¬mak oldukça zordur. Dolayısıyla bu gibi ortak bağlılığın bulunmadığı durumlarda tüm olarak işletmenin gelişme imkanları sınırlı kalmaktadır.
Mamul/pazarla ilgili gelişme vektörünün, yani faaliyet sahası belirlendikten sonra yöneleceği istikametin tespit edilmesi gerekir. Bu istikamet mevcut veya yeni mamullerle mevcut veya yeni pazarların durumu değerlendirilerek alınacak kararlarla ortaya çıkar: Buna göre bir işletme
a)mevcut mamullerle yeni pazarlara girmeye,
b)yeni mamullerle mevcut pazarlarda gelişmeye ve
c)yeni mamullerle yeni pazarlarda çeşitlendirme yapmaya yönelebilir. İşletme, mamulle ilgili olarak rekabet üstünlüğü kazanmaya çalışmalıdır.
Faaliyet dalında hakim olabilmek için mamullerde, üretim yöntemlerinde veya pazarlama yöntemlerinde yapılacak yeniliklerle işletme, rekabet üstünlüğü kazanabilir. Bunun için yapılacak faaliyetlerde mamuller arasındaki ortak-bağ, önemli bir katkı sağlayacaktır.
Faaliyetler arasında sinerji gözönüne alınmalıdır. Sinerji, işletmenin yeni faaliyetlerinde başarılı olma yeteneğini arttıracaktır.
Kaynaklar: Stratejik yönetimin son Öğesi, işletmenin sahip olduğu
kaynaklardır. İşletme sahip olduğu kaynak ve kabiliyetleri çeşitli mamul/pazar
bileşimleri arasında en etkili bir şekilde dağıtarak uzun dönemde başarılı
olmaya ve gelişmeye çalışır.
Stratejik Yönetimin Temel Öğeleri
Düzenli Mod
