İŞLETMELERİN İZLEYEBİLECEKLERİ STRATEJİLERİN TÜRLERİ
A)İşletmenin Stratejik Büyüme ve Gelişme Planları
İşletmeler, bir taraftan rekabet ortamında yaşamlarını sürdürürlerken,diğer taraftan da ,büyümeye ve faaliyetlerde bulundukları alanlarda,gelişmeye çalışırlar. Günümüzde işletmelerin stratejik gelişme planlarını altı grupta toplayabiliriz. Bunlar;
1.Uzmanlaşma
Bu strateji,sınırlanmış belirli bir Pazar üzerinde ancak bir ürün çeşidi ile faaliyetleri planlama ve geliştirme esasına dayanır ve faaliyetlere kesinlikle ve açıklık kazandırmak amacını güder. İşletmede gerekli araçların(işgücü,makineler ve sermaye) bulunamaması,işletmenin yeni işlere, pazarlara ve anlaşmalara girme olanaklarını sınırlar, böylece yetenekli olduğu faaliyet kolunda kalma zorunluluğu doğar. O halde bu karar işletmenin iç araç ve olanaklarının değerlendirmesi sonucu alınmış olur. Bazı hallerde faaliyet kolu ileride işletme için yeni gelişme olanakları sağlayacaktır, böyle olunca belirli bir konuda uzmanlaşmak, işletmeye şimdiki boyutlarının ötesinde rakiplerine oranla üstün bir güç sağlayacaktır. O halde işletme bütün kaynaklarını güç kazanacağı tek faaliyet kolu üzerinde yığıştırır.
Uzmanlaşmanın en büyük sakıncası çevrenin aleyhinde gelişmeler göstermesi sonucunda talebin azalmasıdır. Talep azalması halinde, işletme maliyetlerini karşılayamayacak duruma düşerek faaliyetlerini durdurabilir veyahut ta yaşam gücünü değilse bile gelişme gücünü kaybeder. Uzmanlaşma stratejisinin diğer bir sakıncası faaliyette bulunulan pazarın ileride doyum noktasına ulaşarak işletmeyi gelişme olanaklarından mahrum duruma düşürmesinde görülür.
2. Yatay Farklılaştırma
Daha önce üretilen ürün çeşitlerine bağlı sanayi kollarına girerek gelişme planıdır. İşletme teknolojik gelişmeleri yakından izleyerek eski ürünlerinin talebine bağlı olan ürünlerin imalatına yönelecektir. Ancak, yaptığı bu farklılaştırmanın talebe etkilerini müşterileri üzerinde önceden teste tabi tutacaktır. Eski ürünün talebine uygun bazı mallar üretmek,işletmeyi müşteri kitlesine daha çok uyabilen bir esnekliğe kavuşturur. Böylece talep artar ve işletmeni gelişmesi olanak içerisine girer. Tek tip ürün işletme yönünden getirdiği riskler önlenerek denge sağlanır. Bu tip stratejik planın uygulamasını kolaylaştıran unsurlardan biri de hitap edilen müşterilerin aynı kalmasından dolayı farklılaştırmanın gerektireceği ticari harcamaların yüksek olmayacağıdır.
3.Dikey Farklılaştırma
Belli bir konudaki üretim faaliyetlerini üretim faktörleri kaynaklarına doğru yada nihai ürünlere doğru genişletmeye dikey farklılaştırma veya bütünleştirme adını veriyoruz. İşletme üretim sürecine giren hammadde ve yarı mamullerin üretimleriyle ilgilenir ve onları kendisinin üretmesinde bazı ekonomiler ve yararlar umabilir veyahut ta ürettiği ürünlerini ara malı olarak sattığı sanayi kollarının üretimleriyle ilgilenir ve faaliyet safhasını bu alanlara kaydırır. Hatta bu örneği mallarını toptancılara satan işletmelerin ticari dağıtım şirketleri kurarak toptancılığı ve perakendeciliği de kendilerinin yapmasına kadar yayabiliriz.
4.Tek Yönlü Farklılaştırma
Bu tür farklılaştırma yatay farklılaştırmanın bazı türlerinden oluşturulur. İşletme belirli ürünlerinin bir çeşidi için benzer veya yeni birtakım müşteriler arar,böylece farklılaştırma yönü itibariyle pazarlar üzerinde yoğunlaşır. İşletme için yeni teknolojik özellikler taşıyan birtakım farklı ürünler alışılmış müşterilere sunulur. Bu taktirde farklılaştırmanın yönü ürünlere dönüktür. Böyle bir stratejik plan, işletmeye geniş gelişme olanakları sağlar. Örneğin; ürün farklılaştırma da tanınmış bir pazara ürünlerin karşılıklı dayanışmalarıyla katılmak veya Pazar farklılaştırması olduğu zaman tanınmış bir ürün teknolojisinden yararlanmak sinerjik etkiler meydana getireceğinden işletmeyi daha rasyonel bir çalışma ortamına sokacaktır. Bu strateji çeşitli pazarlara veya ürünlere riskleri dağıtmak suretiyle işletmeye belirli bir güvenlik sağlayacaktır.
5.Yığışım
Üretilen mamulleri yönünden birbirlerinden ayrılmış birçok faaliyetin bir arada yapıldığı çok geniş olarak farklılaştırılmış gruplar şeklindeki gelişme planlarına yığışım denir. Faaliyet kolları arasındaki farklılığa neden teşkil eden hususlar;müşteriler ve üretim teknolojisidir. Yığışım biçimindeki gelişme planları genellikle farklı faaliyet dallarının finansal açıdan dayanışmaya gitmesi yönünden önem taşır. Bu yönüyle yığışımlar az çok holding şirketlere benzetilebilir.
Yığışım türünde gelişme stratejilerini izleyen işletmeler başlangıçtaki ana faaliyet konularından tamamen koparak daha karlı alanlara yayılabilirler. Farklılaştırmayı arzu edilen biçimde sağlayarak risk dağıtımını en iyi bir biçimde sağlanmasını başarabilirler. Sermayenin hareket serbestisini ön plana alarak en çok ilgi çekici ve karlı faaliyet alanlarına kayabilme böylelikle az karlı bölgelerden sermayenin geriye çekilebilmesi esnekliği sağlanır.
6.Türdeşlik
Ticari yönden dar biçimde birçok faaliyet sektörlerinin bir grup altında birleşmelerine türdeşlik niteliğinde gelişmeler adını veriyoruz. Türdeşlik biçiminde ticari açıdan bir çok işletmenin işbirliğine yönelmelerinin nedeni,üretilen çeşitli ürünler arasında ticari faaliyetler yönünden bir çok ortak noktaların bulunmasıdır. Söz konusu ortak noktalar, geniş faaliyet grupları arasında işbirliği yapılmasını rasyonel olacağını ortaya koyar. Böylece, işletmeler ticari sinerjinin etkilerinden pozitif olarak yararlanama amacıyla tür deşik biçiminde genişlemeyi kabullenirler. Pratik hayatta tür deşik biçiminde gelişme planlarına sahip olan işletmeler çok azdır. Çünkü monoton türde bağlılık üzerine kurulmanın sakıncaları işletmeleri bu tür bir işbirliğine girmekten alıkoymaktadırlar. Ayrıca devlet müdahalelerinin ticari türdeki gelişme olanaklarını kısıtlandığını da ilave etmek gerekir.
B) Dış Büyüme Yolları
1.Başka İşletmelerle Birleşme veya Onları Satın Alma Yoluyla Büyüme
Bu strateji işletmenin kendi mevcut faaliyetlerini geçmişte olduğu gibi sürdürdüğü takdirde satış ve karlar bakımından erişeceği hedeflerden daha yüksek hedeflere ulaşabilmek için başka işletmelerin kurulmuş ve çalışmakta olan ürün ve hizmetlerini satın alma veya onlarla birleşme yolunu seçmesidir. Bu stratejide iki veya daha çok işletmenin birleşmesi söz konusu olduğundan, ya biri diğerini kontrolü altına almakta ve böylece diğerleri hüviyetlerini yitirmekte veya birleşen tüm işletmeler eski hüviyetlerini kaybetmekte ve ortaya yepyeni bir işletme ortaya çıkmaktadır.
2. Müşterek Yatırım Ortakları
Bir işi yalnız başına yapabilme yeteneği bulunmayan bir işletmenin iki veya daha fazla kuruluşla birlikte kaynaklarını bir araya bir konsorsiyum kurarak oluşturdukları yeni işletme sayesinde faaliyetlerini geliştirme seçeneğidir. Burada yatırım ortaklığına giren işletmelerden kimisi yetenekli uzman ve işgücüne, kimisi bol finansal kaynağa,kimisi ileri teknolojiye,kimisi de kaliteli hammadde ve doğal kaynaklara sahiptir. Bu takdirde birbirini tamamlayan kaynaklara sahip bu işletmelerin müştereken oluşturdukları yeni kuruluş işbirliğinin sağladığı sinerjik güçten büyük ölçüde yararlanacaklar ve kendi işletmelerinin büyümesini de bu işletme sayesinde dolaylı gerçekleştirmiş olacaklardır.
C) Yenilik Stratejisi
Stratejik gelişme seçenekleri içinde en riskli olanı yenilik stratejisidir. Çünkü yeni ve o ana kadar denenmemiş orijinal bir uygulama yada üretime geçmenin başarısızlık olasılığı oldukça kuvvetlidir.
Yenilik stratejisinin başta gelen uygulamaları ürünler bakımındandır. İşletme mevcut ürünlerine veya stratejik iş birimlerine ilave olarak yeni birtakım ürünleri piyasaya sürebildiği gibi, eski ürünlerini tamamen piyasadan çekerek o güne kadar hiç bilinmeyen denenmemiş birtakım ürünleri piyasaya sunarak köklü bir değişikliğe gider. Her iki olayda da bir yenilik vardır. Ancak ikinci tarz yenilikte eski ve biline ürünleri tamamen kaldırarak yeni olana bel bağlandığından risk daha büyük olmaktadır.
D) Durgun Büyüme Stratejileri
Bir işletmenin izlediği stratejiye şu nedenlerden dolayı durgun büyüme stratejisi adı verilmektedir;
1- Bir işletme aynen veya benzer amaçları izlemeye devam etmekte ,geçmişte olduğu gibi yine her yıl aynı oranda büyümesini sürdürmektedir.
2- Çevresine aynı veya çok benzer ürün ve hizmet sunmaya devam etmekte ve herhangi bir değişiklik yapılmamaktadır
3- Ana stratejik kararları fonksiyonel yavaş büyümeyi sürdürme konusunda yoğunlaşmıştır.
Durgun büyüme stratejisinde karalı veya dengeli bir gidiş vardır. İşletme yıldan yıla faaliyetlerini fazla bir riske girmeksizin genişletmektedir. Ürün ve hizmetlerde dağıtım kanallarında, üretim kapasitesinde çok az ölçüde ana fonksiyonel değişmeler yapılmaktadır. Dikey entegrasyon tarzında herhangi bir değişiklik olmamaktadır. Etkili bir büyüme stratejisinde,işletme kaynaklarının halihazırda sürdürdüğü faaliyetlerinin tahsis etmekte veya hızlı rekabet avantaj sağlayabilmek için dar bir ürün ve Pazar kısmı üzerinde odaklaştırmaktadır.
İşletmlerin İzleyebilecekleri Stratejilerin Türleri
Düzenli Mod
