1.GİRİŞ:

Günümüz insanı yaşantısının önemli bir bölümünü,seçtiği veya seçildiği sosyal topluluklar içinde geçirir.Bu topluluklar aracılığı ile amaçlarını gerçekleştirir,ekonomik ve sosyal tatmini sözü edilen topluluklarda bulur,bireysel özellikleri bu tür beşeri birimler içerisinde gelişir ve şekillenir.Kişilerin amaçlarına ulaşmak için dahil oldukları veya sosyal-psikolojik-ekonomik çabalarını gerçekleştirdikleri bu topluluklar grup adı altında toplanır.
İşletme de yapısı itibariyle bir gruptur ve bünyesinde pek çok grubu bulundurmaktadır.Aynı zamanda dış çevresindeki diğer gruplarla ilişki içerisindedir.Bu anlamda günümüzün yöneticisi bir grup olarak işletmesini tanımak,işletmedeki grupları dengeli bir biçimde yönetmek,dış çevredeki gruplarla işbirliği halinde, işletmenin çalışmalarını düzenli olarak geliştirmek durumundadır. Erdoğan;(1991,s.305)

2.GRUP KAVRAMI:

Grup, ortak norm ve davranış ilkelerini paylaşan,aralarında çeşitli rol farklılaşması gerçekleştiren,ortak bir amacı paylaşan ve birbirleriyle etkileşim halinde olan iki veya daha fazla kişinin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan sosyal bir olgudur.
Grup kavramının iki temel özelliği;
1.Grup üyeleri birbirleriyle iletişim halinde olmalıdır.
2.Belirli bir amaç doğrultusunda bir araya gelmiş olmalıdırlar.Grubun bir amacı olmalıdır.Koçel;(1995,s.366),Usal;(1995,s.192)

2.1.Grubun Oluşma Nedenleri (İnsanlar Niçin Bir Gruba Katılırlar?)

Genel olarak insanlar bir gruba ait olma ihtiyacı duyarlar.Bu psişik bir istektir.Fakat kişi bir grubun sadece üye kartını istemez,grubun gerçek bir parçası olmayı arzular.Gruba ait olmak için, grubun kişiyi kabulü ve kişinin de grubun diğer üyelerini kabullenmesi gerekir.Kişi, grup üyeleri tarafından kabul görünce kendine güveni artacaktır ve sorumluluk yüklenmeye başlayacaktır.Hareketlerini grup normlarına göre ayarlayacaktır.Kişi grubun üyesi haline geldikçe davranışlarında önemli değişiklikler göze çarpacaktır.Diğer üyelerin diliyle konuşmaya başlayacak,grubun amaçlarını benimseyecektir.Grup adına sorumluluk kabul edecek,grup çalışmalarına yetenek ve hünerlerini kattıkça grup içinde bir anlam taşıdığını hissedecek. Bu ise kişinin kendine olan güvenini artıracaktır.
Kişi grup içinde önemsenmesini,çalışmalarına değer verilmesini ister.Eğer grup içinde beklentilerine karşılık bulamazsa, grubun kötülüğüne çalışmak,grubu bölmek,huzursuzluk yaratmak,gruptan ayrılmak gibi hislere kapılır.Aynı zamanda grup tarafından beğenilmeyen üye,gruptan dışlanma,tehdit edilme ve en sonunda gruptan çıkarılma gibi davranışlarla karşılaşır.Baysal,Tekarslan;(1996,s.149)

3.GRUP AYRIMI

Grup üyelerinin aralarındaki ilişkilerin yapısı ve etkileşim düzeyi grupların dış görünümlerine yansır ve onları diğer gruplardan ayırır.Bu anlamda gruplar;Biçimsel ve biçimsel olmayan gruplar,birincil ve ikincil gruplar,iş ve iş dışı gruplar olarak sınıflandırılabilir.

3.1. Biçimsel ve Biçimsel Olmayan Gruplar:

A-Biçimsel Gruplar: Amaçları açıkça belli olup,bu amaçlara uygun olarak oluşmuş ve örgütlenmiş gruplar biçimsel gruplardır.Grup içindeki roller ve görevler bir norma bağlanmıştır ve grubun örgütsel yapısını bir tablo üzerinde şematik olarak göstermek mümkündür.Biçimsel grup, bir örgütleyicinin(sahip veya profesyonel yönetici) tespit ettiği amaç doğrultusunda ve bu örgütleyicinin düşündüğü sisteme bağlı olarak ortaya çıkar.Örgütleyici öncelikle biçimsel grubun amacını tespit edecek, bu amaca ulaşmak için organizasyonel yapıyı belirleyecektir. Ayrıca biçimsel grubu;Yasal ve biçimsel yetke altında belirli bir sonuca ulaşmak yada verilen görevleri yerine getirmek amacıyla kurulmuş olan grup olarak tanımlayabiliriz.
Biçimsel grubun lideri: biçimsel organizasyonun yöneticisidir.Örgüt içinde ilişkileri ve yetkileri belirlenmiş bir grup üyesi durumundadır.Biçimsel grup liderinin grup üyelerinin tamamı tarafından kabulü gerekmez.Lideri benimsemeseler bile liderliğini kabul etmek ve yönetsel otoriteye göre davranışlarını ayarlamak zorundalardır.
Biçimsel Gruplarda Haberleşme:Biçimsel grup haberleşmesi kurallı bir haberleşmedir.Özellikle rapor ve bilgi aktarma şeklindeki haberleşme ilişkileri şekil ve zaman olarak belirlenmiştir.Çoğu zaman yazılı ve düzenli bir form içerisinde işler.Bu tip haberleşme üyelerin isteğine bağlı değildir ve bazı grup üyelerinin dışında gelişir.
Grup Normları:Örgütsel yapı normatif kurallar topluluğuna bağlıdır.Grup üyelerinin gerçekleştirecekleri davranışlar ve bu davranışları sınırlayan kurallar belirlenmiştir.Roller ve görevler bir norma bağlanmıştır ve örgütün oluşumuyla belirlenen bu kurallar tüm çalışanlar tarafından önceden bilinmektedir.

B-Biçimsel Olmayan Gruplar;Genellikle biçimsel grup kapsamında,grup üyelerinin kişisel gereksinmelerini doyurmaya ve düşünsel,davranışsal ve daha çok duygusal beklentilerini karşılamaya dönük olarak kurulan altyapılardır.Her biçimsel grup içinde biçimsel olmayan bir grup vardır.Çünkü biçimsel gruplar iletişim yapısı ve normları ile grup üyelerinin özgürlüklerini oldukça sınırlarlar ve grup üyelerinin bireysel gereksinmelerini tam olarak karşılayamazlar.Bir işletme örgütü içerisinde biçimsel olmayan grupların ortaya çıkmasını sağlayan etkenlerin başında aynı işi yapanların birbirlerini etkilemeleri,ortak sorunları paylaşmaları,iş yerinde birbirine yakın oturan kişilerin veya belirli bir bilgiyi birlikte uygulayan kişilerin benzer duyguları paylaşmaları gelir.Ayrıca biçimsel örgüt yapısı içinde bir yöneticiye karşı ortak tutuma sahip kişiler de bu tip bir örgüt oluştururlar.
Biçimsel olmayan örgütlerde grup liderliği:yetkilinin tayini ile değil kişilik gücüyle kazanılır.Lider grup üyelerince benimsenen kişidir.Resmi emir ve kumanda zincirine bağlı olarak gelişmezler.Bu tip gruplarda liderle üyeler arasında sürekli bir ilişki vardır.lider grubun ortak amaçlarını geliştirir,grup üyelerinin tatminine olanak sağlar.Biçimsel olmayan grubun oluşma aşamasında tüm grup üyelerinin lider olma şansı eşittir.Ancak biçimsel olmayan grubun amacına, grup üyelerinden bazıları daha yakındır.Bu kişi biçimsel olmayan grubun lideri olacaktır.
Biçimsel olmayan gruplarda iletişim; biçimsel grubun haberleşme ilişkisinin dışında gelişir.İletişim yüz yüzedir ve zamanlı değildir ve belirli bir şekli yoktur.Grup üyelerinin istediği zaman ve grup amaçları gerektirdiği doğrultuda iletişim gerçekleşir.biçimsel olmayan gruplar zaman içinde kendilerine has özel haberleşme yöntemleri geliştirebilirler.
Grup normları;Bu tür gruplarda grup üyelerinin davranışı yine grup üyelerinin çoğunluğunca benimsenir.Grup normu üyelerin beklenen davranışlarıyla oluşmuştur.Normların dışına çıkan üyeler grup tarafından reddedilir.Baysal,Tekarslan;(1996,s.132),Usal,Asla n;(1995,s.211)

İşletme içerisinde oluşan ve sürekliliğini koruyan biçimsel olmayan gruplar biçimsel örgüt yapısını etkiler.Bu tür gruplar biçimsel grupların işleyişini güçlendirebildiği gibi,bu grupların amaçlarına ulaşmasını engelleyebilir.Bu anlamda,günümüz işletmelerinde biçimsel olmayan grupların varlığı kabul edilmeli,işletmenin etkinliği ve devamı için bu grupların amaçları örgüt amaçlarıyla bağdaştırılmalıdır.Erdoğan;(1991,ss.308-309)

3.2. Birincil ve İkincil Gruplar

Birincil grup,grup üyelerinin yüz yüze ilişkiler kurduğu,sınırlı sayıdaki üyenin oluşturduğu gruptur.Bu tür gruplarda üyeler sık ilişki içerisindedirler ve birbirlerinin davranışlarını sınırlarlar veya şekillendirirler.(Tipik birincil grup örnekleri:aile,oyun grubu,ortak iş grubudur)Üyeler birbirlerinin kişisel özelliklerini ve gruptaki rollerini bilirler.Uygulanacak cezalar resmi olmaktan çok davranış beklentileri şeklindedir.Grubun kuralları üyeleri üzerinde toplumsal denetimi sağlayabilecek güçtedir.Grup dışına itme veya ilişkiyi kesme bu grupların cezalandırma şeklidir. Abraham Zaleznik,(1964,s.14)
İkincil gruplar ise; İlişkiler zihinsel, ussal-rasyonel ve sözleşmeli olur. Üyeler ortak geliştirilmiş veya benimsenmiş kurallara bağlı olarak bir araya gelirler.Grubun iletişim yapısının güçlü ve işlerlikli olmasına gerek yoktur.İkincil gruplarda etkileşim kuralı grubu oluşturan kişiler tarafından anlaşılarak belirleneceği gibi,grubun dışındaki daha büyük veya daha etkili gruplar tarafından da oluşturulabilir.bu tip gruplara ise örnek;Sözleşme ilişkileridir.Erdoğan;(1991,s.307),Baysal,Tekarsla n;(1996,s.133)

3.3. İş Grupları ve İş Dışı Gruplar

İş grupları, geçerli olan bir işi yapmak,belirli bir sonucu sağlamak için bir araya gelen kişilerin oluşturduğu gruplardır.Bu gruplarda öncelikle ortak bir amacın olması ve grup üyelerinin bir araya gelerek üyelerin bu amacı gerçekleştirmek istemeleri gerekmektedir.Eğer birey bir grup içerisinde bir işi başarmak , ortak bir sonucu sağlamak için bulunuyorsa o grup iş grubudur.
İş dışı grup ise,kişilerin ortak amaçla birbirine bağlanmadığı,ortak çıkar doğrultusunda etkileşimin söz konusu olmadığı hallerde ortaya çıkan gruplardır.Özel arkadaşlık grupları,eğlence grupları gibi... Scott;(1970,s.216),Erdoğan;(1991,s.309)

4. GRUP YAPISI ve SÜRECİ

Grup yapısı, grubun tüm düzenini içermektedir.Grup içindeki iletişim,işbölümü,kurallar
rol ilişkileri grubun yapısını oluşturur.

4.1. Grubun İletişim Yapısı

Grup davranışının ortaya çıkmasında iletişimin rolü büyüktür ve iletişim örüntüsü gruptan gruba değişebilir.Gerek kişi temelinde gerekse grup düzeyinde iletişim başkalarını etkilemenin zorunlu yoludur. Bir grup içindeki kişilerarası iletişim kanallarının yapılandırılması üyelerin etkileşimini ve grubun bütünüyle işleyişini etkiler.Tekarslan,Baysal;(1996,ss.170-173)

Grubun etkinliğini belirleyen grup içi iletişim yapısını inceleyen Leavit bu konuda yaptığı çalışmada dört değişik iletişim örüntüsünün olduğunu belirtmiştir.

Çember Modeli;Demokratik bir yapıya sahiptir.Grupta belirgin bir lider yoktur.Genellikle yerinden yönetimlerde uygulanan bir iletişim modelidir.Çalışanların morali yükselir fakat bilgi çok kişiden geçtiğinden dolayı doğruluğu azalır.

Zincir Modeli;İlişkiler zayıftır.Lider herhangi bir sorumluluk üstlenmeyen,önemli rolü olmayan bir kişidir.Bilgiler kademe kademe atladığından doğruluk olasılığı ve hızı azalır.Çalışanların morali zayıflar,ilişkiler zayıflar ve grubun verimliliği tehlikeye düşer.

Yıldız Modeli; A bireyi iletişimin yöneticisidir.Başlangıçta demokratik sonrasında otokratik bir yapı vardır.Mesaj iletiminde doğruluk derecesi iyi ve lider belirgindir.Moral ve iş doyumu zayıftır.

Salkım Modeli;Bilgi alışverişi A’da yoğunlaşmaktadır.Emir komuta zinciri vardır.Bilgi
aktarımı hızlıdır ve doğruluk derecesi yüksektir.Akat,Budak,Budak;(1994,s.282-284)

Salkım Yıldız(Y) Zincir Çember
Hız Çok Hızlı Hızlı Az Yavaş
Doğruluk İyi İyi İyi Zayıf
Moral Çok Zayıf Zayıf Orta Çok İyi
Bir liderin Ortaya Çıkması Çok Belirgin Belirgin Önder belirsiz Onder Belirsiz

Tablo:1 Grup İçinde İletişim Ağlarının Yararlı ve Sakıncalı Yönleri

4.2. Yetkeci-Demokratik Yapı

Yetkeci grup düzeninde lider iletişim örüntüsünün merkezinde olduğundan tüm iletişim ona yapılır ve üyelerin kendi aralarındaki serbest iletişim çok kısıtlanmıştır.Üyeler arasındaki kişisel ilişkiler gelişmez.Liderin orada olmaması halinde tüm tüzen bozulur.Demokratik düzende ise üyeler arasında serbest iletişim bulunduğundan dolayı kişisel ilişkiler gelişir.grup lidere bağımlı değildir.Lider olmadığı zamanda grubun çalışma düzeni bozulmaz.
Yetkeci liderin grubunda tüm kararlar lider tarafından verilmektedir.Neyin,ne zaman ve nasıl yapılacağına lider karar verir.Demokratik liderin grubun da ise;lider kararları kendisi vermez.Tartışma özgürlüğü içinde grup bir bütün olarak karar verir.Lider her üyenin düşüncelerini açıkça söylemesini olağan karşılar.Lewin idaresinde Lippitt ve White tarafından yapılan bir araştırmada üç ayrı grup şu üç yönden karşılaştırılmışlardır;

1.Yapılan işin kalite ve miktarı
2.Yapılan işin ve grubun üyeleri ne derece tatmin ettiği
3.Üyeler arası ilişkiler

Yetkeci grupta yapılan iş miktarı fazladır fakat kalite yönünden üstün değildir.Liderin grubu yalnız bırakması halinde yapılan iş miktarında büyük azalma olmuştur.Liderle olan ilişkilerde saygı ve otoriteye boyun eğmiş gözükmekle birlikte kendi aralarında geçimsiz ve saldırgan oldukları gözlenmiştir.Üyeler bu çalışmadan memnun kalmamışlardır.
Demokratik grupta ise çıkarılan iş miktarı yetkeci gruba göre az olmakla birlikte kalite yönünden daha üstündür.Liderin yokluğu bir değişiklik yaratmamıştır.Liderle ve kendi aralarındaki ilişkiler daha rahat ve kuvvetlidir.Hepsi yapılan çalışmadan memnundur.
Üçüncü grup ise serbest gruptur.Diğer gruplara oranla daha az üretim ve daha az kalite vardır.İşten memnuniyetsizlik vardır.Liderin olup olmaması bir değişiklik yaratmamıştır.
Grupların başarılı olabilmesi için üyeler ile liderin kişilikleri uyum halinde olmalıdır.Dış denetim odaklı kişilerden oluşan bir grupta yetkeci bir yapı başarılı olurken,iç denetim odaklı kişilerin grubunda demokratik yapı daha başarılı olacaktır.Kağıtçıbaşı;(1988,ss.219-222)

4.3. Grup Liderliği

Grup lideri grubun amaçları doğrultusunda gerekli çalışmayı diğerlerine göre daha başarılı yapan,grup üyelerince daha çok sevilen ve sayılan, otorite ve yetki sembolüne sahip olan kişidir.Grup üyesi grupta bulunduğu sürece sadece grubun etkisi altında kalmayacak aynı zamanda grup liderinin de etki alanına girmiş olacaktır.(Krech-Crutchfield-Ballacy ss.240,241)Biçimsel gruplarda lider ile yönetici aynı anlamda düşünülebilir,biçimsel grubun lideri yöneticisidir.Biçimsel olmayan grubun lideri ise üyelerin kabulüne bağlı, biçimsel gruptan bağımsız olarak ortaya çıkar.Biçimsel olmayan lider,grubun ortaya çıkış amacını kişiliği ile en çok bağdaştıran grup üyesidir.Bu durumdaki lider grup üyelerini amaç doğrultusunda sürekli hareket halinde tutabilen kişidir ve grup üyelerince benimsenir.Erdoğan;(1991,s.314)

__________________
Simge Velipaşalar

5. GRUP DİNAMİĞİ ve GRUPLA ÇALIŞMA


5.1.Grup Dinamiğinin Temelleri

Bir arada yaşama gereksinimi grup içinde birlikte yaşamaya ilişkin bazı grup normlarını ve bunlara ilişkin kuralları da birlikte getirir.Grup üyeleri arasında inanç,özgürlük.hak ve ödevlerde dengeyi sağlayan bu normlar grup disiplinini oluşturur.Bireysel güç grup gücü içine yedirilerek ortaya konur yada güçsüzlük grup gücü ile giderilir.Yani grup ve birey sürekli birbiriyle etkileşim halindedir.
Bireysel çıkar grup çıkarları doğrultusunda elde edilir.Bireysel çıkarların grup çıkarları ile uyuşması yada grup eğilimine koşut olması gerekir.Gerek grup üyeleri arasındaki çıkar dağılımında, gerekse grup üyesinin bireysel çıkarlarının zedelenmesi durumunda veya grubun ortak çıkarlarında grup topluca eyleme geçer.
Grup eylemi düşünsel nedenlerle başlasa dahi,grup içindeki bireylerin daha çok içgüdüsel kökenli olan aşırı duyguları hızla diğer üyelere de yansır ve sonunda grup eylemi de içgüdüselleşir ve duygusallaşır.
Grup içinde bireysel irade ikinci plandadır.Önderler dışında bireysel iradeden söz etmek oldukça güçtür.Grup eylemi bireysel eylemleri yönlendirebilme gücüne sahiptir.
Grubun potansiyel gücünü ve bu gücün harekete geçirilebileceğini belirten grup dinamiğinde somut gösterge grubun etkinliğidir.Bu etkinlik grup dinamiğini açıklarken birey-grup etkileşimini de gösterir. Grup dinamiği;bir grup içinde oluşan sebep-sonuç ilişkileri,grupların oluşması ve işleyişini kapsamaktadır. Usal,Aslan;(1995,ss.221-223),Hicks;(1974,s.204)

5.1.1. Grubun Birey Üzerindeki Normatif Etkisi

Yapılan araştırmalar sonucunda bireyin, grup içinde yalnız olduğu zamankinden farklı davrandığı ortaya konmuştur.Bir grubun oluşması ile birlikte istenen veya istenmeyen davranışlar ortaya çıkmaya başlar.Biçimsel gruplarda kişilerin davranışlarını düzenleyen ve sınırlayan kurallar, örgütleyici tarafından grup oluşturulurken belirlenmiştir. Biçimsel grup oluşurken grup üyesi olan kişi neyi, nasıl yapacağını bilir ve bu kuralları kabullenir. Biçimsel olmayan gruplarda ise zamanla ortak tutum ve davranışlar oluşur. İstenen veya istenmeyen davranışlar zamanla grup üyelerince beklenen davranışa dönüşür ve grubun birey üzerindeki normatif etkisi oluşur.
Grup üyeleri davranışlarını grup normlarına göre düzenlerler. Grupta geçerli olan normları zorladıkları zaman karşılaşacakları cezalandırma sistemini bilirler ve bireysel davranıştan bu cezaların caydırıcılığı oranında uzaklaşırlar. Grubun içindeki görevlerin belirgin hale gelmesi, standart formalitelerin ortaya çıkması ile normatif düzen işlemeye başlar ve grup normları grubun işleyişinde etkili olur. Erdoğan;(1991,s:315),Kağıtçıbaşı;(1988,s.205)

5.1.2.Grubun Bireysel Tutum Değişimine Etkisi

Bireyin bazı tutumları bir grubun üyesi olması ile ilgilidir.Bireyin grup üyeliği ile tutumlarını değiştirme eğilimi arasında önemli bir ilişki vardır.Birey bazı gruplara gönülden bağlıdır,bu gruplardan ayrılmayı göze alamaz, bazı gruplar ise kişi için çok önemli değildir.İşte bu gruplarda bireyin önem verdiği bir konuda tutumunu değiştirmesini sağlamak oldukça zordur.Eğer bir tutum değişimi grup normu doğrultusundaysa, grup bunu artırıcı rol oynar,fakat eğer grup normuna ters düşüyorsa,grup bu tutum değişimini engelleyici rol oynar.Lewin’in çalışmaları sonunda; grup kararının,grup tartışması sonucu oluşmasıyla üyelerin grupta söz birliğini sezmeleri, kişinin grup normu doğrultusundaki tutumunu koruması için destek olduğu görülmüştür.Erdoğan;(1991,s.386),Kağıtçıbaşı;(1988 ,s.208)

5.1.3.Grubun Bireyin Verimliliğine Etkisi

A. Sosyal Hızlandırma: Yapılan araştırmalar sonucunda; grup içinde bireyin yalnız olduğundan daha fazla iş çıkardığı ortaya konmuştur.Buna karşılık;öğrenmenin grup içinde daha yavaş olduğu saptanmıştır.Grup halinde yapılan işin miktarının fazla fakat kalitesinin düşük olduğu saptanmıştır.yapılan başka araştırmalara göre;grup içinde olmak bazen bireyin verimini artırmakta bazen ise azaltmaktadır.Zanoch’a göre: Başka kimselerin varlığı,kişinin güdülenmesini ve faaliyet düzeyini arttırır.Böyle olunca kişinin yapma eğiliminde olduğu tepkilerini yapma olasılığı artar.Kişinin yanlış yapma eğilimi varsa,grup içinde yanlışları artacak;doğru yapma eğilimi varsa da doğru işlem yapma olasılığı artacaktır.Ayrıca grup bireydeki yarışma duygusunu ortaya çıkarır.Başkalarının varlığı, rekabet duygusu,başkaları tarafından değerlendirilme durumu bireylerin grup içinde daha aktif olmalarına etkide bulunur.

B. Eleştirisiz Grup Tartışması: Bu durumda herkes bir problemin çözümü hakkında aklına gelen herşeyi eleştiri korkusu olmadan söyleyebilmekte böylece grup üyelerine geniş bir özgürlük tanınmaktadır.Burada kişilerin önceden ön çalışma yapmaları daha sonra tartışma ortamına girmeleri daha sağlıklı olacaktır.Hazırlık yapılmadan tartışma ortamına girmek fikir geliştirme bakımından üzerinde çalışılmamış fikirlerin ortaya atılmasına ve yanlış kararlarda diretilmesine neden olacaktır.Önceden hazırlık yapılmış bir tartışma ortamında daha doğru ve sağlıklı kararlar alınacaktır.

5.2. Örgüt İçinde Grup Davranışı

Belli bir süre kişisel etkileşimde bulunan, yönetim tarafından verilen sorunu birlikte ele alan bir dizi birey gruptur.Örgüt içinde birey yerine grup halinde çalışmanın bazı yararları vardır;
-Grup içinde etkileşim yanılmaları dengeleyici bir mekanizma meydana getirir.Bireye karşılık daha fazla bilgi ve sorun çözme yaklaşımları oluşur.
-Üyeler arasındaki dayanışma üyeler için sosyal bir dayanak meydana getirir.
-Etkileşim grup tarafından kabul görmek için grup üyeleri arasındaki yarışmayı arttırır.Grup içinde birey katkısının kalitesi ile grupta yüksek bir statü elde etmeye çalışır.
-Etkileşim kararların kabul görmesini teşvik eder:Karar alma sürecine katılan kişiler kendilerini alınan kararlar ile uzlaştırırlar ve gerçekleşmesi için çalışırlar.Böylece kararlara karşı tepkide bulunulması olasılığı azaltılmış olur.
Grup davranışı, üyelerinin etkileşiminden yani bireysel davranışın birlikte tesirinden meydana gelir.Bireysel davranışı grup içi ve grup dışı faktörler etkiler.Bu etkileşim bir bütün olarak grubu etkiler.Aynı zamanda grupta üyeleri üzerinde birtakım etkilerde bulunur.Bunlardan biri grubun birey üzerindeki normatif etkisidir.Birey üyesi olduğu grubun normlarına uymak durumundadır.Grup üyelerinin grup normları doğrultusunda tutum geliştirmelerini sağlar.Eğer aksi yönde bir tutum varsa grup bu tutum değişimini engelleyici rol oynar.Baysal,Tekarslan;(1996,ss.150-154)


5.3.Gruplarda Karar Davranışı:

5.3.1.Sorunun Belirlenmesinde Grubun Katkısı

Verimli bir sorun çözümü için vazgeçilmez koşul gerçeğe uygun bir algılama ve sorunun bütün yönleriyle yapılan analizdir.Böyle bir görevi bir grubun bir bireyden daha iyi yapacağı şu iki açıdan önemlidir;
-Sorunu arama çalışmasına daha çok kişi katılır,
-Grup üyeleri arasında sürekli ilişkinin sonucu olarak yanlışlıklar karşılıklı ve sürekli olarak düzeltilir.
Otoriter bir yönetimde sorunu belirleyen ve karar veren bölümün veya grubun yöneticisidir.Onun astları pasif davranış içerisinde bulunurlar ve yöneticilerinin kararlarını beklerler.Fakat kendi girişimler ve olanaklarıyla karar alma sürecine katılmaları sonucunda sorunlar hemen görülüp,grubun alacağı önlemlerin saptanması olanağı artar.Sorun çözme ve karar alma,kişilerin katılması sonucu sorunun,kişilerin farklı çıkış noktalarına bağlı olarak değişik yönlerden ele alınması olanağı artar.Sorunun analizi sonucunda sorun tek kişinin analizi sonucuna nazaran daha çok saydamlık kazanır.Baysal,Tekarslan;(1996,s.157)

5.3.2. Yeni Fikirlerin Yaratılması Bakımından Grup

Grup sürecine katılan her yeni birey grubun tecrübelerinden meydana gelen bilgi deposuna potansiyel bir ilave yapar.Grup içindeki bireylerin çeşitli menfaatleri ve görüşlerinin karşı karşıya gelmesinden dolayı ortaya çıkan çatışma durumu çözüm için yoğun bir arayışa neden olur.Üyeler arasında meydana gelen etkileşimin karşılıklı dayanışmaya yol açması grup üyelerinin devamlı,karşılıklı olarak açıkladıkları fikirlerle yeni fikirlere motive edilir.

5.3.3.Grupların Rizikolu Davranışı ve Grup Baskısı

Grupların bireyin karar davranışı üzerine olan önemli etkilerinden biri riske girme ile ilgilidir..
1960’lı yılların başlarına,Stoner’in çalışmasına kadar grup kararlarının grup baskısı sonucu ve davranışları açısından tutucu kararlar olduğu kanısı vardı.Grup birey üzerinde baskı kurarak kişinin kendi normlarını bırakmasını,gruba yatkın davranışları ödüllendirerek,uygun olmayanı alay ve reddetme ile cezalandırarak etki sağlar, bireyler konu üzerinde fikir yürütme durumuna gelmemiş ise veya sosyal kabul görmeyi arzuluyorsa grup içindeki geçerli olan tutumları kabul eder denilmekteydi.Grubun sertliği ve rizikoya olan sempatisinin azlığı grubun ortalama riziko düzeyini aşan rizikolu kararlar almayı engellediği ve riziko taraftarı bir grup üyesi modern fikirlerin kabulünde ve uygulanmasında grup içinde yeterli çoğunluğu bulamaz kanısı vardı.Baysal;(1996,ss.159-160)
Yapılan çalışmalar sonucunda grupların tek tek bireylere nazaran daha rizikolu karar vermeye eğilimli oldukları ortaya konmuştur. Bunun nedeni;riske girme eğiliminde olan kimselerin grup içinde daha ikna edici, daha etkili olduğu düşünülebilir. Ayrıca bir başka neden grup içinde sorumluluğun dağılmasıdır. Verilen kararın sorumluluğu sadece bir kişiye ait değil bütün gruba aittir. Böylece grup kararlarının grup baskısı sonucu ve davranışsal açıdan tutucu kararlar olduğu kanısının yanlış olduğu ortaya konulmuştur.Kağıtçıbaşı;(1988,s.214)

5.3.4. Grup Düşünme Etkisi

Grup olarak karar alırken bu kararın rasyonellikten uzaklaştıran bir davranış da “grup düşünme” etkisidir.Grup düşünme grubun bazı üyelerinin,grubun özellikle yüksek kademedeki üyelerinden gelen önerilere karşı eleştiri yöneltmedeki çekingenliğine işaret eder.Böylesi gruplar görüş birliğine çok değer verdikleri için grup düşünmenin tehlikelerine özellikle yatkındırlar.Sanki, gruplarda mevcut olan dostluk ilişkileri,dayanışma ve birlik anlayışı grup üyelerini eleştiri ve bağımsız düşünce yerine eleştiri olmayan grupsal düşünceyi benimsemeye götürmektedir.
Grup üyeleri grup içinde bir problem olduğunda;
-Zararı görmezlikten gelme
-Üyelerin grup kararı aleyhindeki kanıtları görmelerini engelleyen bir bakış açısı
-Görüş ayrılığındakilere yöneltilen baskı
-Karşıt grubun zayıf,etkisiz olduğu şeklindeki kalıp ve yargılara sahip olmak
gibi davranış modelleri geliştirirler.Tüm bu davranışların nedenleri üyelerin grubu iç çatışma ve ayrılık tehlikesinden korumaktır.Buna karşılık çatışmadan kaçınma karar almanın kalitesini düşürmektedir.

5.3.5. Gruplarda Karar Verme Süresi

Bireylerde ve gruplarda problem çözme ve karar için zaman ihtiyacı üzerine yapılan deneyler teoride bireysel problem çözmenin grup sorun çözümüne tercih edileceğini göstermiştir.Bu deneylerde harcanan zaman ölçülmüştür.Deneylerde tespit edilen;grupların sorun çözmede ve karar vermedeki yavaşlılık sebebi grup üyelerine ait çeşitli fikirlerin ve önerilerin çatışmasındandır.Grup üyelerinin bilgi durumu ne kadar yüksek olursa o kadar çok öneri getirilir,çeşitli çözüm olanakları çabuk bir grup kararını engeller.Fakat somut durumlarda çabuk olan ve temelinde rizikonun fazlalığı yatan bireysel karar geciken fakat doğru olan grup kararına nazaran daha çok olumsuzluk getirmektedir.Baysal,C;(1996,s.166)

6.GRUPLARIN OLUMSUZ ETKİLERİ

Grup halinde bulunma her zaman insanların etkinliklerini artırma yönünde bir etki yaratmaz.Bazı insanlar kendilerine düşen işi başkalarının yapacağını umarak işten kaçabilirler.Ringelmann ve Alan Ingham’ın yaptığı deneylerde grup halinde iken bireylerde işten kaçma eğilimi gerçekçi şekilde ortaya koyulmuştur.
Grupların bir diğer olumsuz etkisi ise;insanlar her durumda kararlarıyla kazançlarını en üst düzeye çıkarmaya çalışabilirler.Eğer bir durumdan olabildiğince yararlanmak işbirliğini gerektiriyorsa işbirliği yapacaklardır;eğer yarışmayı gerektiriyorsa yarışacaklardır.İnsanlar her zaman ideal stratejileri izlemezler,en iyi strateji olduğu açıkça belli olan durumlarda bile kişiler işbirliği yapmak yerine rekabet etmeyi yeğlerler.
Ayrıca, grup üyeleri grup içinde birbirleriyle sorumluluğu paylaşmakta ve hiç biri yalnız olduğu zamandaki gibi güçlü bir sorumluluk duymamaktadır.Grup içinde bu durum arttıkça üyelerinin davranışları daha özgür ve engelsiz duruma gelir. Baysal,Can(1996,ss.167-170)

__________________
Simge Velipaşalar

7. TAKIM ÇALIŞMASI
Bir örgüt, bir kişinin yalnız başına yapabileceğinden çok iş olduğunda, bu işleri yapmak için bir araya gelen kişilerden oluşur. Amaçları ortak, işleri birbirine bağımlı olan bu kişiler bir takım oluştururlar.
Örgütün ve üyelerinin amaçları birbiriyle ne kadar örtüşürse örgütsel etkililik ve bireysel doyum o oranda artar. Örgütsel etkililiğin gerçekleştirilebilmesi için her takımın kendi sınırları içinde etkili olması gerekir. Kendi çalışma alanında etkili olan her takım, birleşerek örgütü etkili kılar. Takımla sorun çözmenin temel koşulu, her üyenin takıma bütün gücü ile katılmayı benimsemesidir. Katılmanın anlamı, bireyin sorunu çözmek için tüm bilgi, beceri ve deneyimlerini kullanmayı üstlenmesidir. Bu da ancak, üyenin çözülmesine katkıda bulunacağı örgüt sorununu kendi sorunu gibi benimsemesine bağlıdır. Örgütün bir biriminde çalışan üyenin örgütsel bir sorunu çözmek için, tüm yeterliklerini kullanmayı üstlenerek takıma katılması aynı anda onun yönetime katılması demektir.Örgüt içinde çalışanlarda “Biz ve Onlar” kültürü değil, “Biz”kültürünün yerleşmesi gerekir. (www.google.com),Moller;(1994,s.137)

7.1.Takım Oluşturmanın Amaçları

Takım oluşturmanın en genel amacı birbirleriyle dayanışma içinde olan, destekleyen ve birbirine güvenen bir grup oluşturup, verilen bir işi tamamlamak, aynı zamanda da bu işi yaparken üyelerin değer farklılıklarına, davranış biçimlerine ve becerilerine saygılı olmaktır. Bu genel amacın dışında daha spesifik olan takım oluşturma amaçları şunlardır;
• Her grup üyenin kendisine has ve diğer grup üyelerinin ondan farklı olan stillerini anlayıp onları bir araya getirme ve etkili kılmak.
• Takımın organizasyondaki toplam fonksiyonlar içindeki yer ve amacını belirginleştirmek.
• Takım üyeleri arasında etkili bir iletişim sağlayıp, bunu devamlı geliştirmek.
• Grup üyeleri arasında karşılıklı bir anlayış geliştirip, üyelerin birbirlerine destek vermelerini ve yardımcı olmalarını kolaylaştırma.
• Grup süreçlerini daha iyi bir biçimde anlamak.
• Grubun sorunlarıyla daha etkili bir biçimde uğraşıp sorunlarına çözüm getirmek.
• Çatışmaları olumlu yönde değerlendirip ve kullanıp, olumlu değişmeler yaratabilmek.
• Takım üyeleri arasında rekabetten çok dayanışmaya ve birlikte çalışmaya dayalı bir ortam geliştirmek.
• Grubun diğer gruplarla birlikte anlayış içersinde ve üretken olarak çalışma yeteneğini arttırmak.
• Grup üyeleri arasında karşılıklı bağımlılığı arttırarak, grup üyelerinin birindeki bir zayıflığı bir diğerinin kuvvetli yanıyla destekleyerek geliştirmek. Böylece takım üyeleri arasında bir bütünlük, birliktelik sağlamak.
• Takım üyeleri için gerekli, rol davranışlarını daha iyi bir biçimde anlamalarını sağlamak ve farklı tercihleri olan üyelerin bu rollere uyumlarını sağlamak.

7.2.Yüksek Başarı Gösteren Takımların Özellikleri

Günümüz işletmelerinde örgütsel bir başarı için takım çalışması artık bir zorunluluktur. Böyle bir başarıda yöneticilerin, bu tür yüksek performanslı takımları oluşturmada ve üyelerinin tatminlerini sağlamada önemli sorumlulukları vardır. Başarılı takımların genelde önemli bazı özellikleri vardır. Örneğin, ortak bir amaç, güven, destek, karşılıklı etki, açık bir iletişim, yüksek katılım, sorunlarla başa çıkabilme becerisi gibi.
Yüksek performanslı takımların ortak özellikleri genelde sekiz başlık altında toplanmaktadır. Bunlar:

Katılımlı Bir Liderlik Biçimi :Burada lider üyelerini bilgili kılar, onları düşünce ve eylemlerinden serbest bırakır ve hizmet eden bir yaklaşım sergiler.
Ortak Bir Sorumluluk : Her takım üyesinin yapılan işten kendini sorumlu ve hatta yönetici hissettiği bir ortam yaratılarak performansları arttırılmaya çalışılır.
Ortak Bir Amaç: Üyelere böyle bir takımın neden kurulduğuna ve nasıl bir fonksiyon gördüğüne ilişkin bir duygu verilmeye çalışılır.
Olumlu Ve Yüksek Bir İletişim: Burada üyeler arasında açık bir güven ortamı ve dürüst bir iletişim sağlanır.
Görev Odaklı Bir Çalışma:Yapılan takım toplantılarında üyelere sonuca çabuk ulaşmaya ilişkin kararlar almaları sağlanmaya çalışılır.
Geleceğe Yönelik Ve Değişmeye Açık Bir Potansiyel :Burada değişme, gelişmenin bir fonksiyonu olarak düşünülüp, üyeler değişme doğrultusunda pekiştirilir.
Yaratıcılık Yeteneği:Üyelere yaptıkları işe kendi yaratıcılık yetenekleri katmaları istenir. Üyeler ancak böyle bir katılımla değişik ve başarılı işler ortaya koyabilirler.
Hızlı Tepki Veya Karar Biçimi : Burada amaç takım üyelerinin zamanında fırsatları değerlendirip, gecikmeden karar vermelerini sağlamaktır.
Böylece bu tür özelliklere sahip olan takımlar, daha başarılı olma şansına sahip olacaklardır.
Takımların başarılı olmalarını etkileyen bir diğer faktör de informal rollerdir. Gerçekten takımların sahip oldukları birçok sorunun çözümünde üyeler kendilerinin ve başkalarının rollerini iyice anladıkları ölçüde takıma katkıda bulunmaktadırlar. Burada yöneticiler ortak bazı amaçları gerçekleştirmek için yanında çalışan kişilere farklı roller vererek, onları motive ederek görev yaparlar. İşte bu informal roller iyi bilindiği ölçüde takımın başarısı veya amacına ulaşma şansı artar. Diğer bir deyimle yüksek bir performansa sahip bir takım geliştirmek yöneticilerin bu takımın rollerini iyi bilmelerine bağlıdır. Bu üyeler anahtar olan temel rollerini en iyi şekilde bilip, doldurmak ve bu rolleri sahip oldukları yetenekleri kullanarak yerine getirmek durumundadırlar. Genelde bir takımın yerine getirmek zorunda olduğu dokuz temel iş fonksiyonu veya rol mevcuttur.
Öğüt verme: Yapılan veya üretilen bir ürün için bilgi toplamak, toplanan bilgiyi başkalarına aktarmak veya bir hizmetin kalitesi hakkında fikir verme anlamında kullanılmaktadır.
Yenilikçi olma: Bu yeni fikirler ortaya atma veya eski sorunlarla yeni yollarla çözümler getirme anlamındadır. Günümüz rekabet ortamında yenilikçilik çok önemli bir fonksiyon görmektedir.
Destekleme: Burada yeni fikirler geliştirme ve bunları ortaya koyan insanlara destek verme, onları yeni şeyler ortaya atmalarında ikna etme gibi bir fonksiyon vardır. Takımlar kendilerini finansal, kaynakları iyi kullanma, yeni üyeler kazanma, yaşamda kalma ve gelişme açısından devamlı desteklemelidirler. Takımların liderleri, yöneticiler, pazarlama ve satış elemanları en çok desteklenen kişilerdir.
Geliştirme:Yeni fikirler geliştirip pratikte uygulama anlamındadır. Fikirler yönetim tarafından onaylanıp yaygınlaştırıldıktan sonra, takım içindeki geliştiriciler bunların nasıl üretilip dağıtılacağını, pazarlanacağını incelemeye başlarlar. Üretim mühendisleri veya proje yöneticileri böyle bir sorumluluğa sahiptirler.
Organize etme: Burada yeni bir ürünün veya hizmetin üretilebilmesi için uygun bir yapı hazırlanır. Yani hangi işi kimin yapacağına karar verme, görev ve iş bölümünü düzenleme anlamındadır. Organize etme her yöneticinin temel bir fonksiyonudur.
Üretme: Takımların amacı mal ve hizmet üreterek karı arttırmaktır. Genelde tüm takımlar bir şey üretirler. Bu bir rapor, bir soruna çözüm, yeni bir düzen olabilir.
Denetleme: Denetleme belirli bir kalitenin muhafaza edilmesi ve gerekli dokümanların saklanması için yapılır. Denetleme de bütün detaylara inilip kontrol edilmeli, doğrulanıp tastiklenmelidir.
Muhafaza etme: Burada amaç takımların çalışabileceği güvenli ortamı sağlayarak onların maksimum derecede etkili olarak çalışabilmelerini kolaylaştırmaktadır.
Kaynaştırma: Maksimum bir yardımlaşma, fikir alışverişi beceri ve deneyim sağlamak için bütün iş rollerinin koordinasyonunu veya kaynaştırılmasını içerir. Genelde yöneticiler formal olarak bu iş için atanırlarsa da, takım üyeleri bu rolün gerçekleşmesine büyük katkı sağlarlar.
Örgüt içinde çalışanlar genelde bu takım rollerinden herhangi birini yerine getirebilir, ancak bazıları bu rollerden bir kaçını daha etkin ve daha kolay yapabilmektedirler. Bu nedenle bireyin tercihleri ile iş fonksiyonlarını birleştirdiğimiz zaman bireyler daha güdülenmiş olarak bu görevleri yerine getirmektedirler.Özkalp;(1997,s.437-460)

7.3.Takım ve Grup Çalışmaları Arasındaki Farklılıklar

Grup ve takım aynı şey değildir. Grup dediğimiz zaman en az iki kişiden oluşan aralarında düzenli bir etkileşim kuran ve ortak bir amacı paylaşan insanlardan meydana gelen birleşmeleri anlıyoruz. Dolayısıyla gruplar belirli bir amacı gerçekleştirmek amacıyla oluştuklarından , gruplar başarılı takımlara dönüşebilirler.
İş grupları,bilgiyi paylaşmak ve belirli kararlara ulaşmak amacıyla etkileşimde bulunan, üyelerinin ilgi alanlarındaki sorumluluklarını başarılı bir şekilde yürütmelerinde yardımcı olan gruplardır. İş gruplarında amaç bireyi çalıştığı yerde bireysel açıdan başarılı kılmaktır. Ortak bir çaba, ortak bir faaliyet söz konusu değildir. Dolayısıyla pozitif bir sinerji yaratılarak grubun genel performansını arttırmak söz konusu değildir. Buna karşın takım çalışmalarında koordineli çabalarla pozitif bir sinerji yaratılarak çalışanların bireysel girdilerinin üstünde bir çaba göstermeleri sağlanır. Bu da onların genel performans düzeylerini arttırır. Bu nedenle takım çalışmalarında bireylerin gösterdikleri performans grup çalışmalarından daha üstündür. Hatta takım çalışmalarında bir bütünlük söz konusu iken , iş gruplarında bireysel çabayı artırma hedeflenir.
Takım çalışmaları pozitif bir sinerji etkisi yaratarak örgütün geneldeki performansını arttırmak çabasındadır. Yöneticiler böyle bir etki için takımlar oluşturmaktadırlar. Takımlar nispeten sürekli iş grupları olup, her düzeyde üyelerine ortak bir amaç, bağlılık sağlamak , örgütün içinde fonksiyonel bir bütün oluşturmak amacıyla oluşturulan birleşmelerdir. Takım çalışmalarında üyelerin farklı alanlarda ihtiyaçları olmasına rağmen , her biri bir diğerinin tecrübe ve gücüne daha etkili olmak amacıyla gereksinim duyar.
Sonuçta bir grup olarak çalışarak, optimal kararlara ulaşmak ve amaçlarını gerçekleştirmek zorunluluğu ile bir araya gelirler. Örneğin , fikir geliştirmek amacıyla oluşturulan takımlarda ( komiteler,kalite çemberleri , yönetim kurulları) , üretim takımlarında ( üretim hattı , veri gelişme grupları) , proje takımları ( araştırma grupları, mühendislik takımları ) gibi gruplarda geçici veya sürekli olarak yer alabilirler. (www.danismend.com),Maddux;(1999,ss.5,6)

7.4.Takımları Geliştirmenin ve Daha Etkili Kılmanın Yolları

Takımları daha etkili kılmanın en önemli yolu takım içindeki mevcut sorunları gidermektir. Takımın kendisi üyelerden oluştuğundan sorunlar genelde üyelerin kendilerinden kaynaklanmaktadır. Burada kolaylaştırıcılar veya takım liderinin hazırladığı, her üyenin gelişimini içeren bir bilgi özeti faydalı olur. Buna kişisel gelişim dosyası da denebilir. Bu dosya içinde bu kişinin desteğinin nasıl kazanılabileceği, nasıl bir koordinasyon ve bilgi paylaşımı sağlanabileceği, bu kişinin sorunlarının nasıl tanımlanıp, çözümlenebileceğine ilişkin bilgiler yer alabilir.Sorunları olan bir üyenin sorunlarının tanımlanması herşeyden önce o kişiyi yakından tanımlamakla mümkündür. Yani onu mutlu eden, heyecanlandıran şeyleri bilmek bunları takımın menfaatleri doğrultusunda kullanmak gerekir. Eğer bu kişi belirsizliklerden hoşlanmıyorsa, ona sorununu en açık biçimde açıklamak ve bunun doğurabileceği sonuçları gösterme en uygun yollar olabilir.
Ancak, bir sorunu çözümlemenin bilinen en uygun yolu, elbette ki eğitimdir. eğitilen takımlar, konuya kendini veren ve birlikte çalışmaktan hoşlanan kişiler olup, yüksek standartlar peşinde olan, yüksek bir üretkenlik sergileyen ve en iyiyi yapma peşinde olan insanlardır.
Takımları etkili kılmanın en önemli noktası kendilerini sık sık değerlendirmelerine olanak sağlamaktır. Böylece takımlar misyonlarını, başarı amaçlarını, güçlerini, açık ve doğru bir iletişimi ve pozitif rol ve normlarını ölçme olanağına kavuşup daha zor görevlere hazır hale geleceklerdir.

www.gencbilim.com

__________________
Simge Velipaşalar