ISO 9000 Kalite Yönetimi ve Kalite Güvencesi Standartları’nın temeli 1963 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde savunma teknolojisindeki yüksek kalite istemleri nedeni ile hazırlanan MIL-O-9858'e dayanır. Amacı, bitmiş ürünün muayeneye tabi tutulması yerine üretim sisteminin muayeneye gerek bırakmayacak şekilde güvenceye alınması esasına dayanır. 1968 yılında da MIL-O-9858'in yerini, Amerika Birleşik Devletlerinde NATO için hazırlanan ve tüm NATO üyesi ülkelerde askeri kalite güvence standardı olarak kabul edilip yürürlüğe giren AQAP (Allied Ouality Assurance Publication-Müttefikler Kalite Güvencesi Yayınları) standartları almıştır.

Savunma sanayiinden sonra kalitede sistem yaklaşımı, enerji sektöründe de kendisini göstermiş ve ABD'de 1970 yılında 10 CFR 50, App. B (Quality Assurance Criteria For Nuclear Power Plants and Fuel Processing Plants-Nükleer ve Sıvı Yakıtlı Enerji Santralleri için Kalite Güvence Kriterleri), 1971'de ANSI N 45.2 (Quality Assurance Programme Requirements For Nucleer Plants - Nükleer Tesisler için Kalite Güvence Program Gereklilikleri) ve 1973'de ASME III NCA 4000 (Quality Assurance - Kalite Güvencesi) standartları yayınlanmıştır. Ayrıca 1978'de bu standartları Uluslararası Atom Enerjisi Santralleri için kalite güvencesi (Quality Assurance For Nuclear Power Plants) standartları izlemiştir.

İngiltere'de 1977 yılında Sir Frederick Warner, "Mühendislik Endüstrilerinde Standartlar ve Spesifikasyonlar" adlı incelemesinde imalatçıların kalite yönetimi standartlarının yalnızca müşterileri tarafından değil bağımsız üçüncü kişi (third party) belgelendirme kuruluşları ile değerlendirilebilmeleri konusuna işaret etmiştir. İngiltere'de önemli ve gerçekten ileri görüşlü olarak nitelendirilebilecek BS 5750 Kalite Sistemleri Standardı, Sir Frederick Warner'in anılan çalışmasından hareketle oluşturuldu. BS 5750'nin önceki standartlardan farkı, önerilerden çok gereklilikleri belirtiyor olmasıydı. Bu arada ulusal düzeyde kalite sistem standartlarına geçiş 1978-1979'da CSA Z 299.1-4 ile Kanada'da, 1979'da ANSI Z-1.15 (taslak) ile ABD'de gerçekleşti.

ISO, (International Organization for Standardization ) Uluslararası Standard Organizasyonu'nun kısaltmasıdır Uluslararası ticari ilişkilerin giderek artması ve daha da karmaşıklaşması ISO tarafından 1987 yılında ISO 9000 Kalite Yönetimi ve Kalite Güvencesi Standartları’nın yayınlanmasına yol açtı. ISO 9000 serisi ISO üyesi ülkelerin katılımı ile oluşturulan teknik komite (ISO/TC 176) tarafından geliştirilmiştir. Bu teknik komiteye 5 ISO üyesi ülke temsilcileri aktif olarak katılmış ve diğer üye ülkelerin görüşleri alınmak suretiyle standart hazırlama sürecine katılmaları sağlanmıştır. Bu seri daha sonra CEN (Comité Européen de Nonna-lisation - Avrupa Standartlar Komitesi) tarafından 1988 yılında EN 29000 olarak yayınlandı. Günümüzde Avrupa, ABD ve Japonya dahil dünyanın hemen tüm ülkelerinde geçerli genel amaçlı kalite güvencesi standardı olan ISO 9000'i değişik kodlar ile, ilgili ülkeler kendi dillerine çevirerek, İngilizcesi ile birlikte yayınlamışlardır (Almanya'da DIN ISO 9000, Fransa'da NF X50 131-133, Türkiye'de TS ISO 9000 ve diğerleri).

ISO, uluslararası alanda standardizasyonu sağlamak amacıyla 23 Şubat 1947 tarihinde kurulmuştur. ISO halen 135 ülkeden (her ülkeden bir üye olmak ve eşit oy hakkına sahip olmak üzere) ulusal standard kuruluşlarının katılımıyla faaliyetlerini;
- Uluslararası mal ve hizmet değişimini hızlandırmak

- Entelektüel, bilimsel, teknolojik ve ekonomik faaliyetlerde işbirliğini geliştirmek amacıyla sürdürmektedir.

Diğer taraftan farklı ülkelerde veya bölgelerde benzer teknolojiler için geliştirilen farklı standartlar zaman zaman "ticaret için teknik engel" olarak kullanılmaktadır. İşte ISO'nun günümüzdeki en önemli işlevi ISO 9000 kalite yönetim standardları ve diğer ürün standardları gibi uluslararası kabul görmüş standardlar hazırlayarak ticaretin önündeki bu tip teknik engelleri ortadan kaldırmaktır. Standard hazırlama alanının Birleşmiş Milletleri olarak kabul edilen ISO, bu yaklaşım amaç ve hedefler doğrultusunda dünyada ticaret ve sanayinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için vazgeçilmez olan uluslararası örgüt olarak hizmetlerini sürdürmektedir.

TSE ISO'nun üyesi ve Türkiye'deki tek temsilcisidir. Bu temsilcilikle TSE, ISO'nun yürütmekte olduğu standard hazırlama çalışmalarına, TSE bünyesinden veya sanayiden uzmanlarla birlikte katılmakta ve katkıda bulunmaktadır.Aynı standartlar AT (Avrupa Topluluğu) tarafından 1988 yılında EN 29000 standartları olarak kabul edilmiştir.

TS EN ISO 9000 Kalite Standardları Serisinin Kullanım Amacı

TS EN ISO 9000 Kalite Standardları Serisi, kaliteye önem verdiğimiz ve kalite ihtiyaçlarını karşılayabileceğinizi müşterinize kanıtlayacak etkin bir kalite sistemini nasıl kurabileceğiniz, dokümante edebileceğiniz ve sürekliliğini sağlayabileceğiniz konusunda yol gösterir.Uluslararası alanda kabul görmüş olan bu standardlar, konuyla ilgili tarafların genel görüşünü yansıtmaktadır. Standard beklediğiniz kalite sistem modelini kolaylıkla sağlamak amacıyla konu bazında bazı bölümlere ayrılmıştır.

TS EN ISO 9000 kalite Standardları serisinin kullanımı, firmanızda yönetimin iyileşmesi, faaliyetlerin daha iyi planlanmasını,problemlerin daha hızlı çözülmesini, verimliliğin, kazancın ve saygınlığın artmasını sağlar.Standarda göre, üretimin her aşamasında uygulayacağınız kayıt sistemi ile ürün ve prosesinizi geliştirebileceğiniz gibi ürün sorumluluğundan doğabilecek sorunlarla uğraşmaktan da kurtulabilirsiniz.

TS EN ISO 9000 Kalite Standardlarını kullanım amaçlarından biride maliyetin azalmasına yardımcı olması, kaynakların verimli kullanımıyla kazancın artırımının sağlanmasıdır. Kalite sistemi uygulamakla kalitenin her aşamada oluşmasına güvence sağlamak öncelikle müşterileri tatmin edecektir.

ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi Neden Gereklidir?

• Faaliyetlerin daha iyi planlanması, problemlerin daha hızlı çözülmesiyle etkin bir yönetim sağlanır.
• Hizmetlerde ve üretimde mükemmelliğe doğru yolculukta bir basamaktır.
• Bütün faaliyetlerde ve üretimde geniş izleme ve denetim sağlanır.
• Etkin bir dokümantasyonla sağlıklı iletişim sağlanır.
• Etkin yönetim ve sağlıklı iletişimle zamanında, doğru ve uygulanabilir kararların alınması sağlanır.
• Çalışanların moral ve iletişiminde iyileşme sağlanır.
• Sunulan hizmetlerin hazırlanması veya sonrasında, maliyetlerin öncelikle tanımlanması, ölçülmesi ve kontrol edilmesi suretiyle toplam maliyetler azaltılarak tasarruf sağlanır.
• Kaynakların daha verimli kullanılmasıyla hizmetlerde verimliliğin artması sağlanır.
• Müşterilere daha iyi, daha hızlı ve hatasız hizmet sunulması sağlanır.
• Aktif ve dinamik bir dokümantasyon sisteminin kurulması ve veri tabanının oluşturulması sonucu etkin iletişimin alt yapısı sağlanır.
• Bilgiye erişim kolaylaşır.
• Hizmeti alanlarda güven duygusu oluşturur.
• Uluslararası seviyede uygulanabilen bir modeldir.
• Kalite sisteminin belgelendirilmesi kolaylaşır.

Kalite Güvence Sistemlerinin Firmaya Sağladığı Faydalar

Organizasyonun düzenlenmesiyle bütün çalışanların görev yetki ve sorumlulukları belirlenerek çalışanların performansı, motivasyonu ve rahat bir çalışma ortamına sahip olmaları sağlanır.

Üst yönetime kolay bir yönetim şekli sağlar.
Zamandan tasarruf sağlar.
Kalite maliyetlerini düşürür.
Hatalı ürün miktarının azaltır.
Kaynakların (İnsan, zaman, makine, sermaye) optimum(en uygun şekilde) kullanımı sağlanır.
Üretimde ve karda artış sağlar.
Pazarda rekabet şansını arttırır.
Üretim planlama ile ürünlerin zamanında teslimini kolaylaştırır.

Kalite Güvence Sistemlerinin Tüketiciye Sağladığı Faydalar

1. Kullanımda uygunluk,
   
2. Güvenlik ve sağlık,
   
3. Tatmin.

Genel olarak ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemini uygulayan organizasyonlar önemli faydalar sağlayabilmektedirler. Bu faydaların başında organize edilmiş bir çalışma ortamı ve memnuniyet seviyesi artan ve dolayısı ile tekrar satın alma eğilimi ve karlılığı artan müşteriler gelmektedir. ISO 9000 sistemi gerek pazar beklentilerine uyma öncelikli gerekse de kurumun yönetim yapısını geliştirme öncelikli uygulansın, aşağıdaki temel faydaları sağlayacaktır:
1)Süreç İyileştirme
ISO 9000 çalışmaları süresince mevcut süreçlerin gözden geçirilerek tanımlanması, standardın gereksinimlerinin süreçlere ilave edilmesi, süreçte yer alan çalışanların görüşlerinin iyileştirme yönünde kullanılması durumunda süreçlerin iyileştirileceği beklenmelidir. Belgelendirme çalışması yürüten kuruluşlara yapılan araştırmalarda satış, üretim kayıplarının azalması, fazla mesaide düşüş gibi yaratılan değeri doğrudan etkileyen konularda önemli kazançlar yaşandığı görülmektedir.
2)Kalite Bilinci

Uygulama sürecinde verilecek eğitimler ve yönlendirme ile birlikte çalışanların dahil oldukları süreçlere olan “sahiplikleri”, bu süreçleri iyileştirmede sorumluluk alma istekleri arttırılacaktır. Kalite Yönetim Sistemi kapsamında oluşturulacak ya da iyileştirilecek kalite göstergeleri / süreç ölçümleri hataların önlenmesinde çalışanlara yol gösterici olacaktır. Sistem kalite kültürünün oluşmasını destekleyerek çalışanların alışkın oldukları bireysel eleştirilerden çok, süreçlerdeki yapısal hatalara odaklanmalarını teşvik edecektir.
3)Operasyonel Tutarlılık ve Verimliliğin Artması

ISO 9000 sistemi işlerin nasıl yürütüldüğü ve izlendiği ile ilgili bir disiplin içermektedir. Bu disiplin ve sistem yeni çalışanların eğitim ve adaptasyonunu kolaylaştıracak ve hatalarını azaltacaktır. Oluşacak sorunların temel nedenleri ortadan kaldırılarak problem çözmeden çok “önleme” disiplini yerleşecektir.
4)Pazar Faydaları

Pek çok Pazar için ISO 9000 artık gereksinim durumundadır. Araştırmalar sertifikalı kuruluşların %40’ının dış gereksinimler sonucunda bu çalışmaya girdiğini göstermektedir. Bu gereksinimin giderek yaygınlaşacağını beklemek sürpriz olmayacağından ortalama 18 ay süren bu çalışmayı bir an önce başlatmak belirgin bir Pazar değeri yaratacaktır.

ISO 9000 Belgelendirmesi Nedir?

Firmalar kalite sistemlerini, üçüncü parti bir dış denetim ve belgelendirme firması tarafından denetletip belgelendirebilirler. Denetim firma yerinde yapılır. Başarılı olunması halinde, firma ISO 9001, ISO 9002 veya ISO 9003 sertifikası ile ödüllendirilir. Bu sertifika genellikle 3 yıl süresince geçerli olup, bu 3 yıl içerisinde her 6-12 ayda bir gözetim denetimi ile geçerliliği onaylanmalıdır.
ISO 9000 belgelendirmesi uluslararası düzeyde koordineli bir biçimde çalışan organizasyonlar tarafından yürütülen bir çalışmadır.

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi