Ücret Kavramı
İşverene tabi ve belli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilen menfaatlerdir.
Ücret sayılan diğer ödemeler :
• İstisna dışında kalan emeklilik, maluliyet, dul ve yetim aylıkları,
• Evvelce yapılmış veya gelecekte yapılacak hizmet karşılığında verilen para ve ayınlar ile sağlanan diğer menfaatler,
• TBMM, İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile özel kanun ve idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici bütün komisyonların üyelerine ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler,
• Yönetim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurlarına bu sıfatları dolayısıyla ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler,
• Bilir kişilere, resmi arabuluculara, eksperlere, spor hakemlerine ve her türlü yarışma jürisi üyelerine ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler,
• Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yapılan ödemeler veya sağlanan menfaatler.
Bunların dışında kanuni istisna haddini aşan ödemeler de ücret olarak vergiye tabidir. Bunların başlıcaları şunlardır:
• Hizmet erbabına yeme ve yatma gideri karşılığı olarak verilen gündeliklerin kanuni haddini aşan kısımları,
• Çocuk, evlenme ve doğum yardımlarının istisna haddini aşan kısmı,
• Kıdem tazminatının istisna haddini aşan kısmı.
Ücretin Diğer Gelir Unsurlarında Ayrımı
1
. Ücretin Serbest Meslek Kazancından Ayrımı
Ücret emek faktörünün geliridir. Eğer emek başkasına ait bir organizasyon içersinde değerlendirilir ise, bu suretle elde edilen gelir ücret olarak nitelendirilir. Buna karşılık, emek bağımsız bir organizasyon içerisinde, yani bir işverene bağımlı olmaksızın kendi adına ve hesabına çalışmak suretiyle değerlendirilirse elde edilen gelir serbest meslek kazancı sayılır.
2.
Ücretin Ticari Kazançtan Ayrımı
Ticari kazanç emek ve sermayenin birleştirilmesiyle meydana getirilen bir organizasyondan sağlanan gelirdir. Bu organizasyon, emek ve sermayenin birleştirilmesiyle bir ortaklık kurulması şeklinde olabilir. Örneğin, bir işe emeğiyle katılan bir kişi bu işten doğacak kar ve zarara ortak olabileceği gibi, sadece kar ortaklığı şeklinde de olabilir. Kar ve zarar ortaklığı şeklindeki bir ortaklıkta, emek sahibine ödenecek olan pay ücret değil, ticari kazançtır.
Ücretin Vergilendirilmesi
Ücretlerin vergilendirilmesini üç ana başlık altında incelemek mümkündür:
1. Stopaj Yöntemi
Stopaj yöntemi; “kaynakta vergi kesme”, vergi kanunlarımızda ise “vergi tevkifatı” olarak adlandırılmaktadır.
Bu yönteme göre, işverenler, her ay ödedikleri ücret için düzenlemek zorunda oldukları ücret bordrosunda yer alan gerçek ücretin gayri safi tutarı üzerinden, kanunen kabul edilen her türlü istisna ve indirimlerin düşülmesiyle bulunan safi tutara Gelir Vergisi Tarifesinde yer alan oranları uygulayarak bulunan vergi miktarını vergi sorumlusu sıfatıyla muhtasar beyanname ile vergi dairesine yatırmak mecburidir.
2. Beyanname Üzerinden Vergilendirme Yöntemi
GVK’nun, 95. Maddesi uyarınca aşağıda yazılı hizmet erbabının ücretleri, kesintiye tabi tutulmaksızın yıllık beyanname ile bildirilir:
• Yabancı bir ülkedeki işverenden doğrudan doğruya alınan ücretler,
• Diplomat muafiyetinden yararlanamayan yabancı elçilik ve konsolosluk mensupları,
• Maliye Bakanlığınca Yıllık beyanname ile bildirilmesinde zaruret görülen ücretler.
Yabancı ülkede bulunan işveren tarafından, Türkiye’de yerleşmiş olan kişilere, hizmetleri karşılığı yapılan ücret ödemeleri, bu kişiler tarafından beyan edilir.
Yabancı ülkelerin Türkiye’de bulunan elçi, maslahatgüzar ve konsolosları ile elçilik ve konsolosluklarda çalışan ilgili ülkenin uyruğundaki elemanlara ödenen ücretler, karşılıklı olmak şartıyla vergiden muaftır. Karşılıklı anlaşmanın bulunmadığı durumlarda, yabancı ülkelerin Türkiye’deki temsilciliğinde çalışan elemanlara ödenen ücretler gelir vergisine tabidir. Bu durumda olan ücretliler her yılın sonunda, ücret gelirlerini yıllık beyanname ile beyan etmek zorundadır.
Öte yandan, birden fazla işverenden alınan ve yıllık ücret gelirlerinin toplamı, Gelir Vergisi Tarifesinde yer alan birinci ve ikinci gelir dilimlerinin toplamının yarısını aşanlar da daha önce kesinti yoluyla vergilendirilmiş olan ücret gelirlerine ilişkin olarak beyanname vermek zorundadır.
3. Ücret Vergisinin Askeri Ücret Üzerinden Hesaplanması
Gelir Vergisi Kanunun 64. Maddesinde “diğer ücretler” başlığı altında belirtilen hizmet erbabı kişilerin ücretleri, takvim yılı başında geçerli olan asgari ücretin yıllık brüt tutarının %25’idir.
Vergi borcu, yıllık brüt asgari ücretin %25’i olanlar şunlardır:
• Kazançları basit usulde tespit edilen ticari erbabı yanında çalışanlar ,
• Özel hizmetlerde çalışan şoförler,
• Özel inşaat sahiplerinin ücretle çalıştırdığı inşaat işçileri,
• Gayri menkul sermaye iradı sahibi yanında çalışanlar,
• Gerçek ücretlerinin tespitine imkan olmaması nedeni ile Maliye Bakanlığınca bu kapsama alınanlar.
Ücretlerde İndirimler
Gelir Vergisi Kanunun, 63. Maddesi, aşağıda yazılı olan unsurların gayri safi ücretten indirilmesini kabul etmiştir :
1. Sosyal güvenlik kurumları için yapılan kesintiler:Ülkemizde, ücretliler için devlet tarafından kurulmuş olan sosyal güvenlik kurumları, emekli sandığı ve sosyal sigortalar kurumudur. Bunların dışında bazı bankalar ve sigorta şirketleri tarafından kurulmuş ve kendi personelleri için hizmet veren özel sandıklar da vardır. Bu gibi sosyal güvenlik kurumlarına, emeklilik aidatı veya sosyal sigorta primi adı altında yapılan yasal kesintiler, ücretle ilgili vergi matrahına dahil edilmez.
2.
Memur yardımlaşma sandıkları için yapılan kesintiler:657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 190. maddesi uyarınca yapılan kesintilerle, Ordu Yardımlaşma Kurumu vb. kamu kurumları için yapılan yasal kesintiler.
3. Şahıs sigorta primleri
4. Sendikalara ödenen aidatlar:İşçi sendikalarına ödenen aidatlar, aidatın ödendiğinin sendika tarafında verilecek bir makbuz ile belgelendirilmesi şartıyla gayri safi ücretten indirilir.
5. Özel indirim:
Gerçek usulde vergilendirilen ücretlerde, özel indirim adı altında, 2001 yılı itibari ile günde 730.000 lira, aylık 21.900.000 lira, yıllık 262.800.000 lira gayri safi ücretten indirilir.
6
. Sakatlık indirimi:
Hizmet erbabının sakatlık oranına göre tespit edilecek indirimler, özel indirime eklenerek, hizmet erbabının ücretinden indirilir.
Çalışma gücünün %80’ini kaybetmiş bulunan işçi birinci derce sakat, %60’ini kaybetmiş bulunan işçi ikinci derce sakat, %40’ini kaybetmiş bulunan işçi üçüncü derce sakat sayılır.
Sakatlık indirimi özel indirimin ;
• Birinci derece sakatlar için 8 katı,
• İkinci derece sakatlar için 4 katı,
• Üçüncü derece sakatlar için 2 katıdır.
7. Özürlü indirimi:
Kendileri özürlü olmadığı halde, bakmakla yükümlü oldukları kişilerin arasında özürlü bulunan ücretlilerin, kesintiye esas olan vergi matrahı üzerinden, sakatlar için belirlenen miktarda özel sakatlık indirimi uygulanır.
8. İşsizlik sigortası kesintisi:
4417 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun gereğince, işsizlik sigortası kapsamındaki ücretlilerden kesilen %2 çalışan payı, ücretin safi değerinin tespitinde indirim konusu yapılır.
9. Özel harcama indirimi
Bu indirim, uygulamada vergi iadesi olarak da adlandırılır. Çünkü, özel harcama indirimi, ücretlilerin, bazı harcamalarına ilişkin topladıkları perakende satış fişi ya da faturalar üzerinden yapılmaktadır.
Ücretin Vergilendirilmesine Örnek
-TÜVASAŞ da çalışmakta olan Ali Bey 300.000.000 TL brüt ücretle çalışmaktadır. Ali Bey %40 oranında sakat olduğuna göre ödemesi gereken vergi ve fonlar ne kadardır ?
Brüt ücret (hak edilen ücret ve eklentiler) 300.000.000
Kesintiler :
• Sosyal sigorta primi işçi payı (%14) : ........ 42.000.000 TL
• İşsizlik sigortası kesintisi (%1) : ............. 3.000.000 TL
• Sakatlık indirimi (30.000.000 X 2) : ............ 60.000.000 TL
Vergi matrağı : 300.000.000 – 105.000.000 = 195.000.000 TL
Gelir Vergisi (195.000.000 %15) = 29.250.000 TL
Damga Vergisi (300.000.000 %o6) = 1.800.000 TL
www.gencbilim.com
Ücret
Düzenli Mod
