Öğr.Gör. Gizem AKALP
Uludağ Üniversitesi,Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu Endüstriyel Otomasyon Programı
Yetkinlik, belirli bir iş ortamında (bir görev, rol, fonksiyon ya da organizasyonun tamamı) mükemmel performansı tanımlayan bir davranış setidir. Organizasyonların yetkinlik tanımlarını giderek daha fazla kullanmaya başlamalarının nedeni, bunların aşağıda belirtilen temel problem alanlarında önemli yararlar sağlamalarıdır.
• İşgücü beklentilerinin ve standartlarının netleştirilmesi,
• Bireylerin, takımların ve yöneticilerin, organizasyonun stratejileri ile uyumlandırılması,
• Performansın geliştirilmesinde, yetki ve sorumlulukların yaratılması ile koç-takım üyesi ve çalışanlar arasında uyumun sağlanması.
• Adil ve odaklanmış değerlendirme ve ücretlendirme kararlarının oluşturulması.
Bir yetkinlik modeli, belirli bir rolde mükemmel performans için gerekli olan temel davranışları içeren ve genellikle yetkinlik olarak tanımlanan bir dizi başarı faktörüdür. Bu davranışlar, söz konusu görevde başarılı olan çalışanların, ortalama ya da başarısız çalışanlara oranla, daha istikrarlı bir şekilde sergiledikleri davranışlardır.
Her yetkinlik kısa bir tanım ve bir dizi temel davranış göstergesi ile ifade edilir. Aşağıda bir yetkinlik örneği verilmektedir:
Yetkinlik: Müşteri Hizmetlerine Uygunluk
Tanım ve Davranışlar: Müşterinin beklentilerine artı değer yaratacak şekilde yanıt vermek ve belirgin bir ölçüde müşteri tatmini sağlamak.
• İç ve dış müşteriler ile bunların beklentileri konusunda derin bir algılamaya sahip olmak.
• Müşterinin beklentilerini karşılamak üzere uygun kaynakları harekete geçirmek.
• Müşteri tatmini konusunda bireysel sorumluluk üstlenmek (Örneğin; artı değer yaratacak ilişkilere odaklanmak).
• Açık ve direkt iletişim becerilerini kullanarak, müşterinin güvenini kazanmak (Örneğin; etkin dinleme becerilerini kullanmak, zamanında geri bildirim sağlamak gibi).
• Müşterileri, kendileri için önemli olan unsurlara en yüksek önceliğin verildiği konusunda ikna etmek.
Diğer taraftan, "temel" beceri ve bilgiler, bir başka anlatımla, verilen görevin tamamlanması, telefona cevap verme, rapor yazma gibi normalde beklenen performans özellikleri, bir işe ait görevler ya da tek bir bireyin başarısına katkı sağlayan kişilik özellikleri; yetkinlik kavramına dahil değildir.
Yetkinlikler, sadece mükemmel performansı ortaya çıkaran davranışlar içerirler. Bu nedenle, yetkinlik kavramı çerçevesinde, bilgi değil de, bilginin başarı yaratacak şekilde "uygulanmasını" sağlayan davranışlar ele alınır. Aynı şekilde becerilerin de başarı sağlamak için nasıl ortaya konulacakları önem kazanır. Diğer taraftan, yetkinlikler her ne kadar kendileri iş motifleri olmasalar da, motiflerle ilgili belirgin davranışları ortaya çıkarırlar. Bir çok firma, insan kaynakları uygulamalarının tamamında yetkinlik modellerini kullanarak, bütünleştirilmiş bir sistem elde etmektedir ve bu gün yetkinlik modellerinin, organizasyon, iş ve insan arasındaki bağlantıyı oluşturan ortak bir dil olduğu kabul edilmektedir.
Bu durumda İnsan Kaynakları Yönetiminde hedeflenen sonuçları elde edebilmek için "yetkinlik" konusuna bugünden yatırım yapmak kaçınılmaz görülmektedir. Yetkinlik, motivasyondan öte, insandaki yaratıcılığı harekete geçiren bir seferberliktir.
Görünüş itibariyle Yetkinlik bazlı yönetim (Compentencies Based Management), çalışanların ücretlendirme, değerlendirme, geliştirme ve ödüllendirmelerini içeren geleneksel toplum yönetimi programlarına benzer. Fakat CBM'ü başkalarından ayırt edilmesini gerektiren şu elementler vardır.
1. Bir organizasyonun tüm hacmini dikkatli tasnif etmiş stratejik yönetim.
2. Yüksek performansı ayırt edilebilen bireysel yetkinliğin açık ifade edilmiş olarak tanımlanması.
3. Basitleştirilmiş yönetim.
CBM'de ilk adım organizasyonel yetenek analizlerini yürütmektir. Bu organizasyonel mükemmellik, gerekli yeteneklerin stratejik gelişmesine yardım eder, organizasyonun stratejik yönetimini sıraya koyar.
Yetkinlik bazlı ücret kavramı yeni oturmaya başlamış bir kavramdır.Yetkinlikler performans potansiyelini göstermektedir. Organizasyonlar, işgörenlerini motive edici olan ücret sistemini belirlerken, performansa dayalı ücret ile, yetkinlik bazlı ücreti birlikte değerlendirmelidir.
Günümüzde bazı organizasyonlar beceriye dayalı ücret yerine yetkinlik bazlı ücreti kullanmaya başlamışlardır. Beceriye dayalı ücret ile karşılaştırıldığında bazı üstünlükleri olduğu açıktır. Bilgi çalışanları için beceriye dayalı ücreti anlamak daha kolaydır ve beceriye dayalı ücret-üretim işçilerini muaf tutmamaktadır.
Yetkinlik bazlı ücret, bir işletmeden diğerine çok önemli farklılıklar taşır. Örneğin, (14)
• Uzay araştırmaları yapan bir şirket, öğrenmeye dayalı yetkinlik bazlı ücret ile işgören istihdam etmektedir. Bu yetkinlikler, performans değerleme kriterleri çerçevesinde 6 ayda bir öğrenme hedeflerine yönelik olarak, öğrenme performansları ile değerlendirilmektedir.
• İmalat sektöründe yer alan bir firma, yetkinlik tanımlarını planlama üzerine yapmışlardır.
Çalışanlar, arasında en iyi, en uygulanabilir planı gerçekleştiren en yüksek ücreti almaktadır.
• Bir elektrik şirketi ise, çalışanlarını 30'dan fazla yetkinliğe tabi tutmaktadır. Ancak burada, her departman listede yer alan yetkinlik tanımlarından kendisine uygun olanı seçmektedir. Ödeme planı ise görülen başarıya bağlı olarak performans değerleme sonrası ilişkilendirilmektedir.
Günümüzde yeni uygulanmaya başlayan bir sistem olması nedeni ile anlaşılamayan ve eksik olduğu düşünülen yönleri de bulunmaktadır. Örneğin, Yetkinlik tanımlarının daha doğru ve eksiksiz yapılabilmesi için, sistemi biraz daha anlamamız gerekmektedir. Yetkinlik eğitimi nasıl yapılacak? Kişilik ve motivasyon yetkinlik tanımlamasında farklılık yaratacak mı? Çalışanların sistemi anlaması ve kabul etmesi süreçleri nasıl işleyecek? Beceri, başarı oranını yükseltmektedir, peki yetkinlik? Hangi faktörler başarıda farklılık yaratacak? Ne tür problemler yetkinlik bazlı sistemde yaşanabilir?
İşte bütün bu sorulara verilecek cevaplar, bilgi çalışanı ile üretim çalışanı arasındaki farklılığı ortaya koyacaktır.
Yetkinliklere Dayalı Ücret Sistemi
Düzenli Mod
