Zaman Birimini Esas Alan Ücret Sistemleri

En eski ve en yaygın sistemdir. Üretim miktarı işin süresine göre değişir, ancak verim düzeyi direkt olarak göz önüne alınmaz. Zaman öğesinin, en önemli rol oynadığı bu sistem uygulaması en kolay ücret sistemidir.


Bu sistemde işgören ücretini, saat başına, gündelik haftalık veya aylık şeklinde alır. Ücret miktarı önceden saptanmış olduğundan her işgören alacağı ücret tutarını bilir. Ücret tutarı ile işin niceliği ve verimliliği arasında doğrudan bir ilişki söz konusu değildir. Ücret tutarı sabittir (15).


Aşağıdaki özelliklere sahip işlerde kullanılmaktadır:
a) İş miktarının işçinin çabasına ve müdahalesine bağlı olmadığı işler,
b) İş miktarının sağlıklı biçimde saptanmadığı, saptanmasının zor olduğu veya masraflı olduğu işler,
c) Sürat yerine özen istemeyen işler,
d) İşgörenin veriminin ölçülemediği işler,
e) Çalışma koşullarında önceden kestirilemeyen nedenlerle, fazla gecikmelerin ve duruşların söz konusu olduğu durumlarda.


Ücret geliri (Ü), çalışılan süre (Ç) ile zaman birimi için belirlenen ücret miktarı (m) çarpımı ile elde edilir.


* Ü= ÇxM
Üretim miktarına (n) dersek,
* Ü/n= (ÇxM) / (n) ifadesi bize birim işgücü maliyetini verir.

Zaman esasına dayalı ücret sistemi ile işgöreni işe motive etmek daha zordur. Bu tarz bir sistemde ücret konusu, motivasyon aracı olarak kullanılamaz. Çünkü işgörenlerin daha hızlı ya da daha yavaş çalışmaları, başarı düzeyleri veya kaliteli iş yapmaları ücretlerini değiştirmez.


Bu sistemde, işgörenin, işin yapılması gereken zamanda işinin başında olması ve o işi iyi veya kötü yapması işgörenin ücreti hak etmesi için gerekli olan nedendir. Aynı işte çalışan kaliteli veya kalitesiz işgörenler için ücret farklılığı söz konusu değildir.


Zaman ücretinin başlıca yararlarını ve zararlarını aşağıdaki gibi sıralamamız mümkündür.

Yararları;
1- İşgörene ödenecek ücreti hesaplamak basittir.
2- Sistemin anlaşılması ve uygulanması kolaydır.
3- Sistemin oluşturulması için karmaşık sürelere ihtiyaç yoktur.
4- İşçi-işveren arasında anlaşmazlık yaratacak bir sistem değildir.
5- Çok masraflı bir sistem değildir.

Sakıncaları;
1- Verimlilik sorun olmaktadır. Sorumluluğu da işletmeye verilmiştir.
2- Ücretlerin hesaplanmasında kabiliyet ve başarı göz önüne alınmaz.
3- İşgören denetim masrafları oluşabilir.
4- Birim üretim işçilik maliyetlerinin önceden tespit edilmesi daha zordur.

Bazı kaynaklar, zaman esasına göre ücret sistemini 3'e ayırmışlardır.

1- Temel Zaman Ücret Sistemi: İşgörene ödenecek ücret, bir zaman birimi esas alınarak saptanır.


2- Ölçülmüş İş Miktarına Göre Günlük Ücret: Sistem, bir zaman dilimi içindeki üretim hedeflerinin önceden belirleyerek, bu üretimi geçekleştirebileceği fikrini işgörene kabul ettirmek, öngörülen üretim hedefini psikolojik bir baskı aracı olarak kullanarak işgören çabasını belirli bir üretim miktarını gerçekleştirme çevresinde düzenli tutmak amacına yönelmiştir (16).


3- Değişken Günlük Ücret: Bu sistemde iki ücret seviyesi mevcuttur. Birinci tür ücret, tüm işgörenler için geçerli olan temel ücrettir. İkincisi ise, öngörülen hedeflerin üstüne çıkan işgörenlerin alabileceği yüksek günlük ücrettir. Bu sistemin bir özendirici niteliğinin bulunduğu göz ardı edilemez.

__________________
Mehtap Altınkesen
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi