Özendirici ücret sistemleri, işgörenin ücreti ve ücret gelirini doğrudan etkileyen ve özellikle işgörenin ücret tatminine ulaşmasında önemli yeri ve payı bulunan sistemlerdir.
Bir başka görüşe göre, işletmelerde istihdam edilen işgörenin bireysel çalışma sonuçlarını dikkate alarak işgörene ödeme yapan, özendirici ücret sistemleri, işgörenin ücreti ile verimliliği arasında doğrudan ilişki kurarlar (17).


İşgörenin çalışma sonuçlarını arttırmaya yönelik özendirici sistemlerin dışında, işletmenin çalışma sonuçlarını artırmayı amaçlayan özendirici ücret sistemleri de mevcuttur.
En basit anlatımla, özendirici ücret sistemlerinin temel amacını, üretim maliyetlerini düşürmek, işletme ve işgören verimliliğinin artırılması ile işletme kârlılığına katkıda bulunmak olarak belirtebiliriz.


Özendirici ücret sistemi uygulamaları ile işçileri, normal performansından daha iyi bir performans göstermek için çalışmaya isteklendirme ve üstün performans gösterenleri ödüllendirme olanağı yaratılmaktadır.


Özendirici ücret sistemlerinin Teknolojik açıdan, Örgütsel açıdan, İşgören açısından, Maliyet açısından, Gözetim ve yönetim açısından, Ekonomik kararlar açısından açıdan önemi mevcuttur.

Teşvik edici ücret sistemleri ile ulaşılmak istenen 3 temel amaç vardır (18).

a) Ortalama çalışma hızını ve işçilerin etkenliğini artırma.
b) Çalışma yöntemlerini geliştirmek,
c) İşbirliğini ve ortak çıkar duygusunu geliştirmek.

Uygulamada teşvik edici ücret sistemlerinin işçilerin ortalama çalışma hızlarını ve etkinliklerini artırma amacı ile kullanılmasına rastlanmaktadır. Bu amaçlar iki şekilde sınıflandırılabilir.


A-Maddi Amaçlar:
-Üretimin arttırılması
-Üretim maliyetlerinin azaltılması
-Ürün kalitesinin arttırılması
-Makine ve teçhizattan maksimum yararlanma.


B- Maddi Olmayan Amaçlar:
-İşçinin işe ilgisini çekme
-İşgücü devrini azaltma
-İşe devamı artırma
-Denetim sorumluluğunu azaltma
-Grup çalışmasını artırma.

Bunların dışında, işletme yönetimi tarafından belirlenmiş başka amaçlar da olabilir. Ancak tüm işletmeler için geçerli olan en temel amacı, yüksek verimlilik, düşük maliyet, daha çok kaliteli üretim, yüksek kârdır.


Özendirici ücret sistemlerinin yararları olduğu kadar sakıncaları da mevcuttur. Bunları maddeler halinde şöyle özetlememiz mümkün:


• Yararları:
* Verimi artırır.
* Denetime yardımcı olur.
* Boş zamanı azaltır.
* Çalışma koşullarının gelişmesine yardımcı olur.
* Çalışanı ödüllendirerek, motivasyon sağlar.

• Sakıncaları:
* Ücret farklılıkları yaratır.
* Farklı prim dağıtımı, gerginlik yaratabilir.
* Her işin standardını belirlemek kolay değildir.
* Kişiler arası rekabet, tatsız bir boyut kazanabilir.

__________________
Mehtap Altınkesen
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi