Ücret nedir ? Ne Şekilde Ödenir ?

Ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır. Ücret ödeme borcu, işçinin hizmet borcu karşısında yer alan ve işverenin hizmet akdinden doğan başlıca borcudur. Ücret ödeme borcunun kaynağını esas itibariyle hizmet akdi oluşturmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 32.maddesine göre, ücret, kural olarak, Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir. Ücret yabancı para olarak kararlaştırılmış ise ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenebilir. Bunun yanında emre muharrer senetle (bono ile), kuponla veya yurtta geçerli parayı temsil ettiği iddia olunan bir senetle veya diğer herhangi bir şekilde ücret ödemesi yapılamaz. Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.

Ücret Ödeme Borcunun Yerine Getirilmemesinin Sonuçları Nelerdir?
İşveren ödeme gününden itibaren yirmi gün içerisinde mücbir bir neden dışında ücreti ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir ve ücreti ödenene kadar çalışmayabilir. İşçilerin ücret alacaklarının ödenmemesi nedeniyle iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınması sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemeyecektir. Ayrıca vaktinde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanacaktır.

İşçilerin ücret alacaklarını alamamaları nedeniyle iş görme edimini yerine getirmemeleri halinde iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemeyecek ve yerine yeni işçi alınamayacak ve bu işler başkalarına yaptırılamayacaktır. Böylelikle işveren ücret ödeme borcunu yerine getirmeye zorlanmakta ve ücret ödeme borcunu yerine getirene kadar aynı işi başkalarına yaptırması da engellenmektedir.

Bunun yanında işçilerin ücretlerinin kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi veya ödenmemesi halinde, bu durum işçiye hizmet akdini sürenin bitiminden önce veya süre vermeksizin feshedilebilme hakkını vermektedir. (m.24/II e). Ayrıca, Kanuna göre, ücreti kasden ödemeyen veya noksan olarak ödeyen işveren veya işveren vekili hakkında para cezası hükmolunacaktır.

Ücrette İşveren Tarafından Tek Taraflı Olarak İndirim Yapılabilmesi Mümkün müdür?
Kanun, günlük ve haftalık çalışma sürelerinin kanunen daha aşağı sınırlara indirilmesi veya işverene düşen herhangi bir yükümlülüğün yerine getirilmesi nedeniyle veya bu kanunun uygulanması sonucuna dayanılarak veyahut cumartesi günlerinin kısmen ya da tamamen tatil edilmesi halinde ücretin eksiltilemeyeceğini ifade etmektedir. Buna göre işçinin çalışma süresinin azaltılması nedeniyle ücretten indirim yapılamayacaktır. Ancak örneğin, işyerindeki 42.5 saatlik çalışmayı bilerek işe giren ve bu süreyi ses çıkarmayarak kabul eden işçi, daha sonra ücretin yasal süre olan 45 saate göre hesaplanıp verilmesini isteyemez. Bunun gibi, işverenin bir ya da birçok işçi ile yapacağı hizmet akitleri ile bu işyerinde genel olarak uygulanan örneğin 42.5 saatlik sürenin üstünde veya altında değişik haftalık çalışma süreleri de kararlaştırılabilecektir. Buna karşılık, bir işyerinde 45 saatlik çalışma süresi uygulanırken işverenin bunu daha aşağı indirmesi halinde, işçinin muvafakati olmadan, ücretinden herhangi bir indirim yapılamaz.

Ücret Alacağı Ne Kadar Sürede Zaman Aşımına Uğrar?
4857 sayılı yeni İş kanununda açık hüküm konulmak suretiyle ücret borcunun beş yılda zamanaşımına uğrayacağı açıklanmıştır. Hizmet sözleşmesinden doğan diğer borçlar ve tazminatlar ise örneğin kıdem tazminatı on yıllık süreye, yani genel zamanaşımı süresine tabidir. Bu nitelikte olmayan para veya eşya biçimindeki ücret, provizyon, ikramiye, veya yüzde olarak belirlenmiş ücret ve benzerleri, hep beş yılda zamanaşımına uğrar. Bunun yanında fazla çalışma ücretleri ile hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil ve yıllık izin ücretleri de, beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

İşveren Ücretten Kesinti Yapabilir mi?
İşveren toplu sözleşme veya hizmet sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesintisi cezası veremez. İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin işçiye hemen sebepleriyle birlikte bildirilmesi gerekir. İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda 2 gündelikten veya parça başına yahut yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin 2 günlük kazancından fazla olamaz.

Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılıp harcanmak üzere Çalışma Bakanlığı hesabına Bakanlıkça belirtilecek milli bankalardan birine kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. Her işveren işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını tutmaya mecburdur. Birikmiş bulunan ceza paralarının nerelere ve ne kadar verileceği Çalışma Bakanının başkanlık edeceği ve işçi temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından karara bağlanır. Bu kurulun kimlerden teşekkül edeceği, nasıl ve hangi esaslara göre çalışacağı çıkarılacak bir yönetmelikle gösterilir.

İşverenin Ödeme Aczine Düşmesi Halinde İşçiler Ücretlerini Nasıl Temin Edeceklerdir?
4857 sayılı yeni iş yasası işverenin ödeme aczine düşmesi halinde işçi ücretlerinin güvence altına alınabilmesi konusunda yeni bir düzenlemeye yer vermiştir. Buna göre işverenin konkordato ilan etmesi , iflası veya işveren için aciz vesikası alınması gibi nedenlerle ödeme aczine düşmesi halinde iş ilişkisinden kaynaklanan son üç aylık ücreti İşsizlik sigortası fonu kapsamında kurulacak olan Ücret Garanti Fonundan ödenebilecektir.

Sözkonusu Fon’a işveren tarafından her ay prim ödemesi yapılacak ve yukarıda sayılan iflas, konkordato veya aciz vesikası alınması hallerinde işçilerin son üç aylık ücretleri Ücret Garanti Fonundan ödenecektir.

__________________
Simge Velipaşalar