Global Bilgi Yönetimi Stratejileri

Hüseyin Yılmaz
Kocaeli Üniversitesi Yönetim ve Organizasyon Doktora Programı Öğrencisi

hseyinyilmaz@yahoo.com
http://www.kou.edu.tr

Kevin DESOUZA and Roberto EVARİSTO

Bu yazıda, çeşitli ülkelerde faaliyet gösteren firmalardaki bilgi yönetimi konusuna değinmekteyiz. Üç kıta ve 11 firmaya giderek, 29 üst düzey yöneticiyle, kısmen-yapılandırılmış bir dizi görüşme yoluyla uygulanmakta olan bilgi yönetimi yaklaşımı ve stratejileri üzerine ortaya konulan anlayışları sunmaktayız. Görüştüğümüz organizasyonlarda, üç bilgi yönetimi stratejisinin mevcut olduğunu bulduk: Genel merkezin sorumlu olduğu ve uyguladığı bilgi yönetimi stratejisi, Genel merkezin sorumlu olduğu ve bölgesel olarak uygulanan bilgi yönetimi stratejisi ve bölgesel olarak sorumlu olunan ve yerel olarak uygulanan bilgi yönetimi stratejisi. Yine global bilgi yönetimi faaliyetlerini yerine getirmede karşılaşılan meydan okumaları da tartışmaktayız.

1.Giriş

Bugünkü hiper rekabete dayalı global pazarda, yalnızca dokunulabilir kaynakların değil, yine aynı zamanda kullanılan dokunulamaz kaynakların yönetimi de işletmeler için çok önemli bir konu olmaktadır.

Bunun farkına varmanın bir sonucu da bilgi yönetimine gösterilen ilginin artmakta olmasıdır. Verna (1997) bilgi yönetimini; enformasyon akışının yönetilmesinden çok daha fazlası olarak tanımlanmaktadır. Bu durum bilginin serbestçe kendi yollarını bulmasını sağlamaktan çok daha fazla anlam ifade etmektedir. Bilginin söz konusu anlamı, organizasyonlardaki kendi-kendini sorgulamanın yaratıcı heyecanının ateşleyicisi olmaktadır. Bu anlam, bilgi yönetimi hakkında daha az düşünülmesi ve bilgi partnerliği ile ilgili de daha çok düşünülmesini ifade etmektedir.

Bu ifade, organizasyonların, rekabetçi avantajlarını korumak ve devam ettirmek için sınırları içerisinde keşfedilen farklı bilgi kaynaklarını bir araya getirmede lider olması gerektiğinin de kanıtı olmaktadır (Grant, 1996). Bir firma içerisinde, tamamen farklı nitelikteki bilgi paketlerinin bir araya getirilmesi görevi, işletmelerin global bağlamda faaliyet göstermesine göre karmaşıklaşmaktadır. Bu nedenle, bilgi geniş bir yelpaze üzerine yayılmaktadır ve belli durumlar içerisinde birbiriyle ilişkilendirilmektedir. Bunun için yöneticiler, yeniliklere ve entelektüel sermayenin yaratılmasına önem kazandıran bilgiyi yönetmek ve bir araya getirmek için planladıkları stratejilerle çaba göstermektedirler.

Bilgi yönetimi, son günlerde akademik topluluğun hararetle ilgilendiği bir konu olmaktadır (Miles, Davenport; Desouza; Desouza;Drew; Allee; Nonaka;Nonaka; Nonaka;Holtshouse; Kogut and Zack). Bununla beraber, literatürde global bir bağlamda sözü edilen bilgi yönetimi en iyi şekilde çok az sayıda incelenmiştir. Burada bugüne kadar, sınır ötesi bilgi yönetimi konularının ele alındığı önemli bir girişim henüz olmamıştır.

Bunu, organizasyonların hayatta kalmak için giderek global şekilde rekabet etmesi gereği kanıtlanırken ele almamız bir şanssızlık olmaktadır (Barlett; Drucker; Levitt; Ohmae; Porter; Hanseth and Naisbitt).

Davenport ve diğ. (1998), 24 global şirketin bilgi yönetimi projelerini inceledi ve bilginin tanımlanması ve seçimi için geliştirilen ortak bir amacı, ortak bir dili, kültürü ve süreçleri kapsayan, anahtar nitelik taşıyan sekiz başarı faktörünün olduğunu ortaya koydular. Chiesa ve Manzini tarafından yönetilen diğer çalışma, on iki çok uluslu şirkette teknik bilginin transfer edilmesi için araştırma ve geliştirme gruplarınca kullanılan, araç ve mekanizmaları araştırdı.

Söz konusu yazarlar, elektronik bağlantılar, forumlar, geçici görevler, uluslararası takımlar, içsel pazarlar, toplantılar, sınır-ötesi görevler, sınır-ötesi rolleri ve personel akışları gibi mekanizmaların yaygın şekilde kullanıldığını ortaya çıkardılar. Alavi ve Leidner (1999), 12 farklı ülke örnekleminden oluşturulan bilgi yönetimi sistemlerinin yararlarını, bilgi yönetimi konularını ve meydan okumalarını ele alan bir anket yaptılar. Yukarıdaki araştırmaların anahtar kısıtı her şeyden önce, global bağlamda bilgi yönetimi konusundaki anlaşmazlıkların kavranarak, incelenmesi değildi.

Aşağıdaki yazı, global şirketlerdeki bilgi yönetimine ilişkin anlayışları ortaya koyarak araştırmacı ve uygulayıcı literatürlerine katkıda bulunmaktadır. Bu amaç için genel merkezleri üç kıtada (Kuzey Amerika, Asya ve Avrupa) bulunan 11 firmayı temsil eden 29 üst düzey yöneticiyle kısmen yapılandırılan görüşmeler gerçekleştirdik. Görüşmeler, global bağlamda mevcut olan yapılar kullanılarak yapılmış ve sonrasında analiz edilmiştir. Bilgi yönetimi için üç strateji ortaya çıkarılmıştır.

1. Genel merkezin sorumlu olduğu ve uyguladığı,
2. Genel merkezin sorumlu olduğu ve bölgesel olarak uygulanan,
3. Bölgesel olarak sorumlu olunan ve yerel olarak uygulanan stratejiler.

Yazının bundan sonraki kısmı, aşağıdaki gibi organize edildi: Araştırma metodolojimiz hakkında özet bir tartışmayı sunarak başladık, sonra ortaya çıkan bilgi yönetimi stratejilerini yorumladık. Sınır ötesi bilgi yönetimine ilişkin kritik konuları ele alarak yazıyı sonuçlandırdık. Yine şirketlerin bilgi yönetimi yaklaşımlarına stratejilerini nasıl uygulayacaklarına ilişkin anlayışları da ortaya koyduk.

2. Metodoloji

11 firmayı temsil eden üst düzey yöneticilerle, 1999 yılının Aralık ayından 2001 yılının Temmuz ayına kadar geçen zaman süresince görüşmeler yapılmıştır. Örneklemimiz, genel merkezleri Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya’da bulunan iletişim, sigorta, ilaç, imalat, yazılım ve danışmanlık sektörlerinde yer alan organizasyonlardan oluşturulmuştur (Bakınız Tablo 1). Seçilen şirketler, tüm büyük kıtalarda operasyonları bulunan ve global olarak faaliyet gösteren şirketlerdi.

Bundan dolayı, global bilgi yönetimi stratejilerine ilişkin anlayışlar içinde görüşlerimizi açıklamaya çalıştık. Tablo 1’ den de anlaşılmış olacağı gibi 200+ çalışanı olan küçük firmalardan 110 + çalışanı bulunan sektör liderlerine kadar örneklemimizde yer alan firmaların bir karmasını oluşturduk. Her firmaya ilişkin ayrıntılı istatistikler, yetkililerden sağlanabilir. Sonuçlar, isimleri saklamak için toplam halinde sunulmuştur.

__________________
Müslüm Doğan
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
İnsan Kaynakları Yönetimi Programı
Yüksek Lisans Öğrencisi